Danıştay 8. Daire E.2020/2041 K.2023/4091

Dava konusu istem: Balıkesir İli, Havran İlçesi Büyükşapçı Köyü sınırları içerisinde madencilik faaliyeti nedeniyle İR:... sayılı ruhsata dayalı olarak 58.763,02 m²'lik alanda faaliyette bulunmak için davalı idareden izin alan ve bu alana ilişkin olarak ağaçlandırma izin bedeli olarak 102.366,00 TL, arazi izin bedeli olarak 184.392,00 TL bedeli ödeyen, ancak madencilik faaliyeti için verilen izni isteği üzerine iptal edilen davacı şirket tarafından, yatırdığı ağaçlandırma bedelinin, arazi izin bedelinin ve teminatın faizi ile iadesi istemiyle yaptığı başvurunun kısmen reddine ilişkin olarak tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket tarafından alınan iznin iptali talebiyle davalı idareye 15/05/2018 tarihinde yapılan başvuru dilekçesi incelendiğinde davacı tarafından davalı idareye herhangi bir gerekçe bildirilmediği, başvurunun kabul edilerek iznin iptal edildiği ve davacı tarafından izin alındıktan sonra izin iptali talebine giden süreçte davalı idareden ruhsat sahasındaki ağaçların kesilmesine ilişkin bir talepte bulunulmadığı, bu durumda; davacı şirketin kendi isteğiyle izin talebinden vazgeçtiği anlaşılmakla;

maden faaliyetinde bulunmak için ödenen arazi izin bedelinin ve ödenen bedellerin faizlerinin Orman Kanunu'nun 16'ncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği hükümleri uyarınca iade edilmesine olanak bulunmadığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ağaçlandırma bedeli ve arazi izin bedelini peşin alan idarenin ağaç kesimlerini tamamlamadığı, sahada hiçbir çalışmanın yapılmadığı, ağaç kesilmediği, işleme dayanak alınan Yönetmelik hükmünün iptali istemiyle Danıştay 8.Dairesinin E:2018/5230 sayılı dosyasında dava açıldığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket, Balıkesir İli, Havran İlçesi, Büyükşapçı Köyü sınırları içerisinde madencilik faaliyeti nedeniyle İR:... sayılı ruhsata dayalı olarak 58.763,02 m²'lik alanda faaliyette bulunmak için davalı idareden izin almış ve bu alana ilişkin olarak ağaçlandırma izin bedeli olarak 102.366,00 TL, arazi izin bedeli olarak 184.392,00 TL bedeli ödemiştir.

Ancak, davacı şirket tarafından alınan iznin iptali talebiyle davalı idareye 15/05/2018 tarihinde başvuru yapılması üzerine 06/06/2018 tarihli Bakanlık Oluru ile maden arama ve altyapı tesis izni iptal edilmiştir.

Madencilik faaliyeti için verilen izni isteği üzerine iptal edilen davacı şirket, yatırdığı ağaçlandırma bedelinin, arazi izin bedelinin ve teminatın faizi ile iadesi istemiyle 07/06/2018 tarihinde başvuru yapmış, başvurusu Orman Kanununun 16 ıncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 13. maddesinin 3/a bendine göre ağaçlandırma bedelleri ve teminatların iadesinde bir sakınca olmadığı, arazi izin bedeli ve bedeller için faiz ödenmesinin ise Yönetmeliğe göre mümkün olmadığı gerekçesi ile kısmen reddedilmiştir.

Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6831 sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesinde; "(Değişik birinci fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine, fon bedelleri hariç, bedeli alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilir.

Ancak, temditler dahil ruhsat süresince müktesep haklar korunmak kaydı ile Devlet ormanları sınırları içindeki tohum meşcereleri, gen koruma alanları, muhafaza ormanları, orman içi dinlenme yerleri, endemik ve korunması gereken nadir ekosistemlerin bulunduğu alanlarda maden aranması ve işletilmesi, Çevre ve Orman Bakanlığının muvafakatine bağlıdır.

Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin; baraj, gölet, liman ve yol gibi yapılarda dolgu amaçlı kullanacağı her türlü yapı hammaddesi üretimi için yapacağı madencilik faaliyetleri ile zorunlu tesislerinden bedel alınmaz. Ruhsatname veya imtiyaz almış olanlarla, ruhsatname veya imtiyaz alacaklar, işe başlamadan evvel çalışma sahalarını orman idaresine haber vermeye ve ormana zarar gelebilecek hallerde, orman idaresinin göstereceği tedbirleri almaya ve yapmaya mecburdurlar.

(Ek fıkra: 26/5/2004-5177/34 md.) Madencilik faaliyetlerinin ve faaliyetlerle ilgili her türlü yer, yol, bina ile tesislerin hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlarda veya özel ormanlarda yapılmak istenmesi halinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Bu takdirde kullanım bedeli, kullanım süresi, yapılan bina ve tesislerin devri gibi hususlar genel hükümlere uygun olarak taraflarca tespit edilir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Rehabilite maksadı ile bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıkları ile doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde ise il ve ilçe belediyelerine bedeli karşılığında izin verilebilir.

(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/19 md.) Maddenin uygulanması ile ilgili tanım, şekil, şart ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmü yer almıştır.

6831 Sayılı Orman Kanunu'nun 16. maddesine dayanılarak dayanılarak hazırlanan ve 18/04/2014 tarihli ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Orman Kanununun 16 ıncı Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında, "Arazi izin bedeli: Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini" hükmü. 20. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde.

"Arazi izin bedeli: İzin alanının metrekaresi, cari yıl ağaçlandırma birim metrekare bedeli, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan izin türü katsayısı Ek-1, ekolojik denge katsayısı Ek-2 ve il katsayısının Ek-3 çarpımlarının sonucu alınacak bedeldir." hükmüne yer verilmiş, Ek-1, Ek-2 ve Ek-3 de ise katsayı tabloları düzenlenmiş olup, "Teminat ve bedellerin iadesi" başlıklı 23. maddesinin 3. fıkrasının a bendinde, "İzin sahibinin kesin izin başlangıç tarihinden itibaren bir yıl içinde vazgeçmesi nedeniyle iznin iptal edilmesi ve yatırılan bedellerin ve teminatın iptal tarihinden itibaren en geç üç ay içinde iadesinin talep edilmesi halinde;

izin verilen saha içinde hiçbir noktada çalışma yapılmamış olması ve izin öncesi doğal yapının bozulmamış olmasının heyetçe düzenlenecek raporla tespiti ve bölge müdürlüğünce uygun görülmesi durumunda, arazi izin bedeli dışındaki bedeller ve teminat faizsiz olarak iade edilir.." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Davacı tarafından, dava konusu işlemin dayanağı olan 18/04/2014 tarih ve 28976 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Orman Kanununun 16. Maddesinin Uygulama Yönetmeliği'nin 23. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinin iptali istemiyle Danıştay Sekizinci Dairesi'nde açılan dava üzerine, Dairenin 06/04/2022 tarih ve E:2018/5230, K:2022/2450 sayılı kararıyla;

dava konusu Yönetmelik maddesinde, orman izninin süresinin dolması veya izin sahibinin vazgeçmesi hallerinde alınan bedellerin ve teminatın iadesine ilişkin düzenleme yapılmış olmasına karşın, izin sahibinin kusur ve/veya ihmali bulunmamasına rağmen, başka bir ifadeyle idarenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle iznin iptal edildiği durumlarla ilgili olarak herhangi bir düzenlemenin yapılmadığının görüldüğü,

izin sahibinin kusur ve/veya ihmali olmaksızın davalı idarece yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin yerine getirilmemiş olmasına bağlı olarak gerçekleşen izin iptaline ilişkin hallerin göz önünde bulundurulmasının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri gereği zorunlu olduğu, bu durumda, dava konusu Yönetmelik hükmünde eksik düzenleme nedeniyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu düzenlemenin iptaline karar verilmiş, karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 25/05/2023 tarih ve E:2022/3773, K:2022/1124 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.

Davacı tarafından ileri sürülen, bedelini peşinen aldığı izinle alakalı idarenin tümü kendi görev ve sorumluluğunda bulunan, sondaj alanına denk gelen ağaçların kaldırılarak yerin açılması işlemlerini gerçekleştirmediği, bunları yerine getirmek noktasında davalı idarenin uyarılması ve bilgilendirilmesi hususunda kendisinin herhangi bir yasal sorumluluğu olmadığı halde görevli addedilmesinin mümkün olmadığı iddiaları ve dava konusu işlemin dayanağı maddenin iptal edilmiş olması karşısında yeniden bir değerlendirme yapılması gerektiği sonucuna ulaşıldığından davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.