Danıştay 8. Daire E.2020/4158 K.2023/2129

Dava konusu istem: Tekirdağ ili, Kapaklı ilçesi, Karaağaç ... Mahallesi, ... Caddesi ile ... Sokağın kesiştiği yerde bulunan Taksi Durağında durak üyeliği bulunan davacı tarafından; taksi durağının iptal edilmesine, T plakası bulunmayan durak üyelerinin durak üyeliğinin iptal edilerek T plaka verilmemesine dair Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin … tarih ve … sayılı kararının kendisine ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; ... Mahallesi, ... Caddesi, ...

Sokakta bulunan yeşil alanda taksi durağı kurulması ile davacının bu durakta çalışma hakkının, Karaağaç Belediye Encümeninin … günlü, … sayılı kararına dayandığı söz konusu kararda durağın üç yıllığına kiralanmasına karar verildiği, Karaağaç Belediye Encümeninin … günlü, … sayılı kararı ile davaya konu taksi durağı da dahil olmak üzere üç yıllık süresi biten ihalelerin tekrarlanmasına karar verilmiş ise de, Tekirdağ Belediye Encümeninin … günlü, … sayılı kararı ile talebin reddedildiği, … günlü, … sayılı Karaağaç Belediye Encümeni Kararı ile ...

Mahallesi, ... Caddesi, ...

Sokakta bulunan yeşil alanın taksi durağı yapılmak üzere üç yıl süreyle kiralanması için ihale yapılmasına karar verilmiş ise de 30/03/2014 tarihinde yapılan ilk mahalli idareler genel seçim sonrası Tekirdağ Büyükşehir Belediyesinin kurulması üzerine ulaşıma ilişkin yetkilerin UKOME'ye geçtiği, davalı idare tarafından uyuşmazlık konusu durağa ilişkin herhangi bir ihale yapılmadığı, Tekirdağ ilinde ticari plakalarda tahsisli plaka uygulaması bulunduğu hususları dikkate alındığında süreli ihaleye dayalı durak hakkı ile durağa bağlı ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapma hakkının üç yıllık süre sonunda sona erdiği bu itibarla ...

Mahallesi, ... Caddesi, ...

Sokakta bulunan yeşil alanda taksi durağı kurulması ve bu durakta ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapma hakkı yönüyle, Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 29. maddesi kapsamında bir kazanılmış hakkının bulunmadığının dolayısıyla durak hakkı ile durağa bağlı ticari amaçlı yolcu taşıma hakkının sona erdiğinin anlaşılmış olması karşısında dava konusu işlemin, taksi durağının iptal edilmesi T plakası bulunmayan davacının durak üyeliğinin iptal edilerek T plaka verilmemesine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesince verilen kararda. 05/02/2013 tarihinde noterde düzenlenen taksi durağı hisse devir sözleşmesi ile davacının taksi durak hakkını satın aldığı, ... isimli şahsın da aralarında bulunduğu 14 kişinin Karaağaç ... Mahallesi, ... Caddesi ile ...

Sokağın kesiştiği yerde bulunan yeşil alanda 10 metrekarelik alanın kiralanmak suretiyle taksi durağı açmak talebiyle yaptıkları başvuru üzerine Karaağaç Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile, Karaağaç ... Mahallesi, ... Caddesi ile ...

Sokağın kesiştiği yerde bulunan yeşil alanın taksi durağı yapılmak üzere üç yıl süreyle kiraya verilmesine karar verildiği, 06/12/2010 başlangıç tarihli üç yıl süreli kira sözleşmesinin imzalandığı, Karaağaç Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile davaya konu taksi durağı da dahil olmak üzere üç yıllık süresi biten ihalelerin tekrarlanmasına karar verildiği, Karaağaç Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile söz konusu Encümen Kararının onaylanması için Tekirdağ Belediye Başkanlığına sunulduğu, Tekirdağ Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararı ile talebin reddedildiği,

öte yandan Karaağaç Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla davacının 05/02/2013 tarihinde noterde düzenlenen hat satış sözleşmesi ile hattını satın aldığı ...'nın da aralarında bulunduğu bazı kişilere taksi durağı kurulması hakkının verildiği, söz konusu kararda herhangi bir süre öngörülmediği, bu durumda.

Karağaç Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararıyla davacıya 3 yıl süreyle geçici olarak taksi durağı işletilmesi hususunda yetki verilmiş ise de yukarıda belirtilen belediye meclisi kararıyla herhangi bir süre öngörülmeksizin davacının devraldığı taksi durağına ilişkin olarak durak hakkı verildiği dolayısıyla davacının ilgili mevzuat hükümleri uyarınca kazanılmış hakkının bulunduğu sonucuna varılmakla durak üyeliğinin sona erdirilmesine ve T plakası verilmemesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf talebinin kabulüne, ...

İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı hakkında il /ilçe trafik komisyonu kararı bulunmadığı, bunlar dayanak yapılmaksızın ihalesiz Meclis Kararına dayalı durak hakkı verilmesinin hukuka uygun hak elde edilmesine imkan vermediği, Karaağaç Belediyesince 3 yıllık ihaleye dayalı verilen durak hakkının süresinin sona erdiği, sürenin yenilenmesi kararının onaylanması için gönderilen Tekirdağ Belediyesince talebin reddine karar verildiği, ret kararına rağmen Karaağaç Belediyesince alınan … tarih … sayılı Encümen Kararının yoklukla batıl olduğu, durak hakkının 2013 yılında sona erdiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı vekili tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, taksi durak üyeliğinin iptal edilerek T plaka verilmemesine ilişkin Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezinin … tarihli ve … sayılı kararının kendisiyle ilgili kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

18/10/1983 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrası.

"Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar." şeklinde, "İl ve ilçe trafik komisyonları" başlıklı 12. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (3) numaralı alt bendi;

"b) Görev ve yetkiler: 3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek" şeklinde düzenlenmiştir.

23/07/2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin f bendi; "f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." şeklinde, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesi.

"Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.

Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.

Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." şeklinde düzenlenmiştir.

13/07/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin aşağıda belirtilen bentlerinde; "f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.

", "p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

" ..."Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir." şeklinde düzenlenmiştir.

5216 sayılı Kanun'un 9. maddesine dayanılarak çıkarılan 15/06/2006 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesi.

"Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar." şeklinde, "Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler" başlıklı 28. maddesinin 2. fıkrası; "(2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir." şeklinde, "Kazanılmış haklar" başlıklı 29. maddesi;

"(1) Büyükşehir belediyeleri dâhilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş haklar saklıdır." şeklinde hükme bağlanmıştır.

86/10553 sayılı Ticari Plakaların verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı her ne kadar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12. maddesi hükümlerine göre plaka tahdidi kararı alınan illerde uygulansa da, "amaç" başlıklı 1. maddesi ve "ticari plaka verilecekler" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında ticari plaka verilmesindeki kriterleri belirlemiştir.

İlgili Bakanlar Kurulu Kararının 1. maddesi: "Bu Karar'da amaç, vatandaşın ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi ve disiplin altına alınması, korsan taşımacılığın önlenmesi ve fiilen çalışmakta olan şoför esnafının haklarının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarını tespit etmektir." şeklinde, 3. maddesinin 1. fıkrası. "Ticari plaka verilebilmesi için.

1- Taksi, dolmuş ve minibüslerde; şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olduğunu ve sürekli olarak icra ettiğini beyan etmiş ve ilgili meslek odasına, ilgili meslek odasının bulunmadığı yerlerde ise şoförler odasına üye olmak." şeklinde düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava dosyası ile Tekirdağ iline ait ulaşım dosyalarının, yukarıda belirtilen mevzuatın ve Anayasa Mahkemesi'nin Cafer Sezgin ve Diğerleri Başvurusu'na ilişkin 07/04/2021 tarih, Başvuru No:2018/20720 sayılı kararının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; ulaşımın bir kamu hizmeti olduğu, kamu hizmetinin devamlılığı ve sürekliliği kriterlerini taşıması gerektiği; taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçlarına verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarının belediyelerin denetim ve yönetiminde olup;

dağıtımının da 2886 Kanun kapsamında ihale yoluyla yapılması gerektiği, bu şekilde elde edilecek plakaların mülkiyetinin, şartları sağlayan ve belediyece uygun görülen üçüncü şahıslara satış yoluyla devrinin mümkün olduğu, taşımacılık faaliyetine ilişkin plaka uygulamasının (örneğin M, S, T ve J plaka gibi) plakaların şehir içi toplu taşımacılık yapan araçların belirli bir düzende faaliyet göstermeleri ve takibinin kolaylığı açısından getirilmiş bir uygulama olduğu,

bu plakaların temelinde çalışma izni olmaması halinde başka bir harf grubuna dahil olmasıyla bu harf grubuna dahil olması arasında hukuken herhangi bir fark bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Ayrıca bu plakaların mülkiyet hakkı gibi süreklilik arz edemeyeceği, sahipliklerinin dayanak işlemlerinin süresiyle sınırlı olduğu.

Tekirdağ ilinin büyükşehir olmasından sonra davalı Büyükşehir Belediyesince şehrin ulaşım hizmetleri konusunda güncelleme çalışmaları yapıldığı ve çeşitli Yönetmelikler çıkarılarak yeni düzenlemeler getirildiği görülmüş, her ne kadar belediye sınırları içerinde ulaşıma ilişkin düzenleme ve karar verme yetkisinin belediyelere / büyükşehir belediyelerine ait olduğu açık olsa da, düzenlemenin yapıldığı tarihten önce T plakası olan yani mülkiyet hakkı kapsamında gözetilmesi gereken bir menfaati olan ve aktif olarak taksicilik yapan esnafa, ilgili belediyenin güncelleme çalışmalarından ve yapılan yeniliklerden olumsuz,

aşırı ve tek taraflı olarak etkilenmemesi amacıyla makul beklentilerinin karşılanabilmesi için uygun geçiş süreci tanınması gerektiği anlaşılmıştır.

Olayda ise, davacının T plaka sahibi olmadığı, dolayısıyla aktif olarak taksicilik faaliyetinde bulunmadığı, Büyükşehir Belediyesinin güncelleme çalışmalarından ve yapılan yeniliklerden etkilenen menfaati olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. Bu itibarla, davanın reddi gerekirken, davanın reddi yönündeki Tekirdağ 1. İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin kabulü, dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.