Danıştay 8. Daire E.2020/632 K.2023/610

Davacı tarafından, 10/01/2019 tarihli Bakan oluruyla yürürlüğe giren Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 1) "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi ile; 2) "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin iptali ile; 3) Dava konusu Usul ve Esasların yasal dayanağı olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun Geçici 29. maddesinde yer alan "kırk beş yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları" ibaresinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Yapılan düzenleme ile 45 yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları ile kıdemli başpolis memurlarının birlikte bir üst rütbe olan komiser yardımcılığı sınavına katılma hakkı tanınmasının emniyet teşkilatının hiyerarşik yapısına ve hukuka aykırı olduğu, dava konusu düzenlemede yer alan yaş sınırının Kanuni dayanağının ortadan kalktığı ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, başpolis memurları ile kıdemli başpolis memurlarının arasında yapılacak sınavlarda başarılı olanlardan, Polis Akademisi Başkanlığı'nca düzenlenecek ilk derece amirlik eğitimini başarıyla bitirenlerin komiser yardımcılığı rütbesine atanacaklarının kanunla düzenlendiği, gerekli personelin yaş ve eğitim gibi niteliklerinin kanunla düzenlenmesinin mesleki ihtiyaçlardaki değişimleri karşılamayacağı bu nedenle bu konuda ihtiyaçlar doğrultusunda düzenleme yapma yetkisinin idareye bırakıldığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

10/01/2019 tarihli Bakan oluruyla yürürlüğe giren Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresinin yönünden davanın reddine, 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi yönünden ehliyet yönünden davanın reddine, 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava ,10/01/2019 tarihli Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi ile "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptali ile 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un Geçici 29. maddesinde yer alan "kırkbeş yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerek, itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulması istemiyle açılmıştır.

Davacının Anayasa'ya aykırılık iddiasına itibar edilmemiştir.

26/10/2018 tarihinde yürürlüğe giren haliyle 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un Geçici 29. maddesinde; " Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kırk beş yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurları arasında yapılacak yazılı/sözlü sınavlarda başarılı olanlardan, Polis Akademisi Başkanlığınca düzenlenecek ilk derece amirlik eğitimini başarıyla bitirenler Komiser Yardımcılığı rütbesine atanır. Adaylarda aranacak diğer nitelikler, sınavlara ve ilk derece amirlik eğitimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." hükmü yer almaktadır.

24/12/2019 tarih ve 30988 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ilgili Kanun da yapılan değişiklikle "Başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurları arasında yapılacak yazılı/sözlü sınavlarda başarılı olanlardan, Polis Akademisi Başkanlığınca düzenlenecek ilk derece amirlik eğitimini başarıyla bitirenler Komiser Yardımcılığı rütbesine atanır. Adaylarda aranacak diğer nitelikler, sınavlara ve ilk derece amirlik eğitimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." hükmü yer almıştır.

10/01/2019 tarihli Bakan oluruyla yürürlüğe giren Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "Aday: Başpolis memuru ve kıdemli başpolis memurları için açılacak ilk derece amirlik eğitimi sınavına başvuran personeli,.... İfade eder." hükmü bulunmaktadır.

Yine aynı Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinde; "1) İlk derece amirlik eğitimine başvuru yapacak adaylarda;

a) En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,

b) Kanunun Geçici 29 uncu maddesinin yürürlüğe girdiği 26/10/2018 tarihi itibariyle kırk beş yaşından gün almamış olmak,

c) Son iki performans değerlendirme puanı iyi veya çok iyi olmak,

ç) Son iki yıl içinde kısa süreli durdurma cezası ve tüm meslek süresi içerisinde uzun süreli durdurma cezası almamış olmak,

d) Meslekten veya memuriyetten çıkarma cezasını gerektirecek suçlardan dolayı haklarında devam eden adli veya idari soruşturma olmamak şartları aranır." hükümlerine yer verilmiştir.

Dava konusu Usul ve Esaslarda 16/06/2020 tarihinde Bakan oluruyla bazı değişiklik yapılmış, bu kapsamda 7. madde; " "1) İlk derece amirlik eğitimine başvuru yapacak adaylarda son müracat tarihi itibariyle;

a) En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,

b) Son iki performans değerlendirme puanı iyi veya çok iyi olmak,

c) Son iki yıl içinde kısa süreli durdurma cezası ve tüm meslek süresi içerisinde uzun süreli durdurma cezası almamış olmak,

ç) Meslekten veya memuriyetten çıkarma cezasını gerektirecek suçlardan dolayı haklarında devam eden adli veya idari soruşturma olmamak şartları aranır..." şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresinin incelenmesi yönünden;

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un meri ve mülga Geçici 29. maddesinde, başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurlarının komiser yardımcılığı için açılacak sınavlara başvurabileceği belirtilmiş olup, bu madde hükmüne dayanılarak çıkarılan dava konusu Usul ve Esaslar'ın Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin incelenmesi yönünden;

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un Geçici 29. maddesinde, yapılan değişiklik nedeniyle dava konusu Usul ve Esaslar yeniden düzenlenmiş ve yeniden düzenlenen halin de "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Kanunun Geçici 29 uncu maddesinin yürürlüğe girdiği 26/10/2018 tarihi itibariyle kırk beş yaşından gün almamış olmak," ibaresine yer verilmediği görülmüş olup, dava konusu işlemin bu kısmı yönünden iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle davanın ,10/01/2019 tarihli Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi yönünden reddi ile "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra davacının Anayasaya aykırılık iddası ciddi görülmeyerek gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Dava konusu Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul Esaslar 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun Geçici 29. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Emniyet Genel Müdürlüğü merkez kadrosunda kıdemli başpolis memuru olarak görev yapmakta olan davacı tarafından, 10/01/2019 tarihli Bakan oluruyla yürürlüğe giren Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi ile "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) ve (b) bentlerinin iptaline ve bu maddelerin yasal dayanağı olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun Geçici 29. maddesinde yer alan "kırk beş yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları" ibaresinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkartabileceği hüküm altına alınmıştır.

26/10/2018 tarihinde yürürlüğe giren haliyle 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un Geçici 29. maddesinde; " Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kırk beş yaşından gün almamış lisans mezunu başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurları arasında yapılacak yazılı/sözlü sınavlarda başarılı olanlardan, Polis Akademisi Başkanlığınca düzenlenecek ilk derece amirlik eğitimini başarıyla bitirenler Komiser Yardımcılığı rütbesine atanır. Adaylarda aranacak diğer nitelikler, sınavlara ve ilk derece amirlik eğitimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." hükmü yer almaktadır.

24/12/2019 tarih ve 30988 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan ilgili Kanun da yapılan değişiklikle "Başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurları arasında yapılacak yazılı/sözlü sınavlarda başarılı olanlardan, Polis Akademisi Başkanlığınca düzenlenecek ilk derece amirlik eğitimini başarıyla bitirenler Komiser Yardımcılığı rütbesine atanır. Adaylarda aranacak diğer nitelikler, sınavlara ve ilk derece amirlik eğitimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir." hükmü yer almıştır.

10/01/2019 tarihli Bakan oluruyla yürürlüğe giren Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde "Aday: Başpolis memuru ve kıdemli başpolis memurları için açılacak ilk derece amirlik eğitimi sınavına başvuran personeli,.... İfade eder." hükmü yer almaktadır.

Yine aynı Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinde; "1) İlk derece amirlik eğitimine başvuru yapacak adaylarda;

a) En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,

b) Kanunun Geçici 29 uncu maddesinin yürürlüğe girdiği 26/10/2018 tarihi itibariyle kırk beş yaşından gün almamış olmak,

c) Son iki performans değerlendirme puanı iyi veya çok iyi olmak,

ç) Son iki yıl içinde kısa süreli durdurma cezası ve tüm meslek süresi içerisinde uzun süreli durdurma cezası almamış olmak,

d) Meslekten veya memuriyetten çıkarma cezasını gerektirecek suçlardan dolayı haklarında devam eden adli veya idari soruşturma olmamak şartları aranır." hükümlerine yer verilmiştir.

Dava konusu Usul ve Esaslarda 16/06/2020 tarihinde Bakan oluruyla bazı değişiklik yapılmış, bu kapsamda 7. madde; " "1) İlk derece amirlik eğitimine başvuru yapacak adaylarda son müracat tarihi itibariyle;

a) En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak,

b) Son iki performans değerlendirme puanı iyi veya çok iyi olmak,

c) Son iki yıl içinde kısa süreli durdurma cezası ve tüm meslek süresi içerisinde uzun süreli durdurma cezası almamış olmak,

ç) Meslekten veya memuriyetten çıkarma cezasını gerektirecek suçlardan dolayı haklarında devam eden adli veya idari soruşturma olmamak şartları aranır..." şeklinde yeniden düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul Esaslar'ın "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresinin incelenmesi yönünden;

Genel bir emniyet görevlisi olarak polislere, toplumun her anlamda huzur ve güvenliğini sağlamak, korumak ve devam ettirmek konusunda yetki, görev ve sorumluluklar tanınmıştır. Yürüttükleri hizmetin niteliği ve sahip oldukları yetki ve sorumluluklar, polislerin güvenilir ve disiplinli kişiler olmasını gerektirmektedir. Bu doğrultuda bu mesleğe alınacak ve devam edeceklerde bazı özel niteliklerin aranması amacına yönelik düzenlemeler yapılmasının kamu yararı ve hizmet gereği olduğu tartışmasızdır.

Polisin; toplumun asayişini, kişilerin, tasarruf emniyetini ve konut dokunulmazlığını korumak, halkın ırz, can ve malını muhafaza ve halkın istirahatini sağlamakla görevli ve genel bir emniyet görevlisi olması nedeniyle bu mesleğe girecek ve sürdürecek olanların da hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde güvenilir, onurlu, iyi ahlaklı ve disiplinli kişiler arasından seçilmeleri gerekmektedir.

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un meri ve mülga Geçici 29. maddesinde, başpolis memurları ve kıdemli başpolis memurlarının komiser yardımcılığı için açılacak sınavlara başvurabileceği belirtilmiş olup, bu madde hükmüne dayanılarak çıkarılan dava konusu Usul ve Esaslar'ın Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan "Başpolis memuru" ibaresi yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul Esaslar'ın "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin incelenmesi yönünden;

2577 sayılı Kanunun 2. maddesinde iptal davalarının, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılabilecekleri kurala bağlanmıştır.

Yukarıda aktarılan kural gereği, iptal davası açılabilmesi için gerçek yada tüzel kişiler ile dava konusu işlem arasında makul ve ciddi bir ilişkinin varlığı yeterli bulunmaktadır. Başka bir deyişle, İdare Hukukunun genel ilkelerine göre idari işlemin değişiklik yarattığı ya da doğmasına engel olduğu hukuki durumla, menfaat bağı olan herkes bu idari işlemin iptalini isteyebilecektir.

Bir iptal davasının açılabilmesi ve idari yargı mercilerinin bu davayı ön koşullar yönünden kabul edebilmesi için 2577 sayılı Kanunun 14. maddesi uyarınca dava dilekçeleri; a) görev ve yetki b) idari mercii tecavüzü c) ehliyet d) idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı e) süre aşımı f) husumet ve g) 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla incelenmekte; ilk inceleme sonucunda dilekçelerde yasaya aykırılık görülürse 15. maddedeki kararlardan biri verilmekte, yasaya aykırılık görülmediği takdirde dosya tekemmüle tabi tutulmaktadır.

Dolayısıyla iptal davası açılabilmesinin ön koşullarından biri davacının objektif ve subjektif dava ehliyetinin olmasıdır. Danıştay'ın istikrar bulan kararlarına göre, davacının subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü için idari kararın davacının meşru, şahsi ve güncel bir menfaatini ihlal etmesi gerekmektedir.

İptal davalarında, dava konusu işlemin davacının menfaatini ihlal ettiğinin saptanması sadece davacının bu davada ehliyetinin (subjektif ehliyetinin) bulunduğu, dolayısıyla davanın esasının incelenmesine geçilebileceği, sonucunu yaratmaktadır.

Anılan yasal düzenlemeler ile iptal davalarının hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemlerle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisi olanlar tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur.

Yukarıda belirlenen kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alakasının varlığı taraf ilişkisinin kurulmasında yeterli sayılmakta ve bu husus davanın niteliğine ve özelliğine göre belirlenmektedir. Dava dilekçesindeki davacının lisans mezunu olduğu yönündeki ikrarı ve dava dosyasında yer alan bilgilerin incelenmesinden davacının dava konusu Usul ve Esaslar'ın 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan şartı sağladığı kuşkusuzdur.

Bu durumda davacının, dava konusu düzenlemenin 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan; "En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak," ibaresinin iptalini istemekte somut, güncel ve meşru bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu nedenle dava konusu düzenlemenin 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan; "En az dört yıllık lisans seviyesindeki bir yükseköğretim programından veya bunlara denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından kabul edilen yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından mezun olmak," ibaresi yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Başpolis Memuru ve Kıdemli Başpolis Memurlarının İlk Derece Amirlik Eğitimine Giriş Şartları, Sınav ve Eğitimine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin incelenmesi yönünden;

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanun'un Geçici 29. maddesinde, yapılan değişiklik nedeniyle dava konusu Usul ve Esaslar yeniden düzenlenmiş ve yeniden düzenlenen halin de "Adaylarda aranacak nitelikler" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "Kanunun Geçici 29 uncu maddesinin yürürlüğe girdiği 26/10/2018 tarihi itibariyle kırk beş yaşından gün almamış olmak," ibaresine yer verilmediği görülmüş olup, davanın bu kısmı yönünden dava hakkında hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.