Danıştay 8. Daire E.2020/7100 K.2023/2349

Dava konusu istem: Davacı tarafından, … Taksi Durağındaki üyeliğinin sonlandırılması ve durak hakkına bağlı … plakalı aracın "T" plakasının iptal edilerek seriden plakaya dönüştürülmesine ilişkin Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin … tarih, … sayılı işleminin kendisiyle ilgili kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlığın, dava konusu … plakalı araca Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Ticari Taksi (T Plaka) ve Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin yürürlük tarihinden sonra iki yıl üst üste çalışma izin belgesi alınıp alınmadığından kaynaklandığı, olayda, dava konusu … plakalı araç için 27/01/2016 tarihinde model değişikliği talebinde bulunulduğu, model değişikliği için gerekli olan harçların 28/01/2016 tarihinde davacı tarafından yatırıldığı, yatırılan harçlar içerisinde T Plaka Çalışma İzin belgesi harcının da bulunduğu,

Mahkemenin … tarih ve E:… sayılı ara kararına davalı idarece verilen ve 19/03/2019 tarihinde Mahkeme kaydına giren cevap dilekçesinin ekinde de davacının başvurusuna istinaden çalışma izin belgesi ücretinin alınmış olduğu, davacının çalışma izin belgesi talebi olmadığı için bu belgenin düzenlenmediğinin belirtildiği, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın … tarihli ve … sayılı işlemiyle, davacının Tekirdağ Belediyesi'nin ...tarih ve ... sayılı Uygunluk Belgesine istinaden hak sahibi olduğu, davacı adına 2015 model …Marka …Motor,.

Şasi numaralı, sürücü dahil 5 koltuk kapasiteli aracın … plaka ile ilgili Emniyet Müdürlüğünce tescil edilmesinde herhangi bir sakıncanın bulunmadığı da belirtilerek model değişikliğinin uygun görüldüğü, ilgili mevzuat uyarınca dava konusu … plakalı araca model değişikliğinin yapılacağı yıla ait çalışma izin belgesi alınmadan model değişikliği işlemi yapılamayacağı ve davacı tarafından da çalışma izin belgesi için gerekli harcın 28/01/2016 tarihinde yatırıldığı anlaşıldığından,

dava konusu araca model değişikliğinin yapıldığı 2016 yılına ilişkin çalışma izin belgesinin alınmış olduğunun kabulü gerektiği, bu durumda, 2016 yılında yapılan model değişikliği işlemiyle dava konusu … plakalı araca 2016 yılına ait çalışma izin belgesini aldığı kabul edilen davacı tarafından, anılan yönetmelikte belirtilen 2 yıllık süre içerisinde 2018 yılına ait çalışma izin belgesinin düzenlenmesi istemiyle 29/01/2018 tarihinde başvuruda bulunduğu,

dolayısıyla Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Ticari Taksi (T Plaka) ve Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 14/11/2015 tarihinden sonra dava konusu plakalı araca iki yıl üst üste çalışma izin belgesi alınmama durumunun söz konusu olmadığı anlaşıldığından, davacının.

Taksi Durağı üyeliğinin sonlandırılması ve bu durak hakkına bağlı … plakalı aracının T plakasının iptal edilerek seriden plakaya dönüştürülmesi için İl Emniyet Müdürlüğü'ne yazı yazılmasına ilişkin Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Daire Başkanlığı'nın … tarihli ve … sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi kararında; istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin dayanağı Yönetmeliğin yürürlük tarihinin 14/11/2015 olduğu, düzenleme gereği iki yıllık başvuru süresinin 14/11/2017 tarihinde sona erdiği, davacının 2014-2015-2015-2016 yıllarına ilişkin çalışma izin başvurusunun bulunmadığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı vekili tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının açıklamalı onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Ayrıca durak ve T plaka sahibi olan davacının, çalışma izin başvurusu için 30/01/2018 tarihinde davalı idareye başvurduğu, dava konusu işlemin dayanağının Ticari Taksi (T Plaka) ve Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 13. fıkrası olduğu, söz konusu Yönetmeliğin 14/11/2015 tarihinde yerel gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, dayanak maddenin … tarih ve …sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla ilgili Yönetmeliğe eklendiği, davalı idare tarafından çalışma izni başvurularında iki yıllık başvuru süresi son tarihinin 14/11/2017 tarihi olduğu kabul edilerek bu tarihten sonra yapılan başvuruların reddine karar verildiği görülmüştür.

Hukuk kurallarının zaman bakımından uygulanmasıyla ilgili temel bir ilke olan geriye yürümezlik ilkesi gereği, kural olarak düzenleyici işlemler yürürlüğe girdikleri andan başlayarak hukuki etkilerini doğurur ve yürürlük tarihinden sonraki olaylara uygulanırlar.

Dava konusu işlemin dayanağı Yönetmeliğin yürürlük tarihi 14/11/2015 tarihi olsa da, dava konusu işlemin dayanak maddesi olan 6.13'ün … tarih ve … sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla ilgili Yönetmeliğe eklendiği ve Yönetmelik maddesinin yayımlandığı tarihten ileriye doğru uygulanabileceği dikkate alındığında, davacının çalışma iznine ilişkin başvurusu süresinde olduğundan, tesis edilen dava konusu işlem bu yönüyle de hukuka uygun görülmemiştir.

KARŞI OY

(X-) Hukuk düzeninde normlar hiyerarşisi, Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yönetmelik ve adsız düzenleyici işlemler olarak sıralanmakta; daha altta yer alan bir norm, kendisinden üstte bulunan norma aykırı hükümler getiremeyeceği gibi bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamaması gerekmektedir.

İdare Hukukunun temel ilkeleri uyarınca, normlar hiyerarşisinde kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinden sonra gelen ve idarelerin, takdir yetkisini kullanarak yaptıkları yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenleyici işlemler, bir üst hukuk kuralının uygulanmasını göstermek amacıyla ve onlara aykırı hükümler içermemek şartıyla açıklayıcı hükümler taşıyan, dayanağı mevzuatta yer alan hükümlere aykırı düzenleme içermeyen genel düzenleyici işlemlerdir.

Anayasa’nın 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz." denilerek "suçun kanuniliği" ilkesi; üçüncü fıkrasında da "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur." ifadesine yer verilerek "cezanın kanuniliği" ilkesi getirilmiştir. Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan "suçta ve cezada kanunilik" ilkesi uyarınca, hangi eylemlerin yasaklandığı ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belli olması gerekmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri gerektiği düşüncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması amaçlanmaktadır.

Bir fiilin idarî yaptırıma konu edilebilmesi için, bu fiil kanunda açıkça tanımlanmalı veya kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve kuralın içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle doldurularak bu fiilin idarî yaptırımı gerektirdiği ortaya konulmalı, bir fiil nedeniyle uygulanacak yaptırımın türü, süresi ve miktarı ise kanunla belirlenmelidir.

Belirli normların sadece kanunlarla düzenlenebileceğini öngören kanunilik ilkesi, ceza hukukunda olduğu gibi idarî yaptırımlarda da uygulanması zorunlu olan bir ilkedir. Hangi fiillerin idarî yaptırım gerektirdiğinin kanunda açıkça tanımlanması, bunun doğal sonucu olarak bir eyleme yaptırım uygulanabilmesi için yaptırım uygulanacak eylemin belirli olması ve kıyas yoluyla yaptırıma başvurulamaması gerekmektedir.

Dava konusu işlem idari yaptırım niteliğinde olduğundan Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenen “suçta ve cezada kanunilik” ilkesine ve Anayasa’nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında hükme bağlanan “kanuni düzenleme” ilkesine aykırılık oluşturacağı gerekçesiyle onanması gerektiği görüşü ile gerekçe yönünden çoğunluk kararına katılmıyorum.

KARŞI OY

(XX)- Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olduğu haliyle 3011 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde, "Mahalli idarelerce düzenlenen ve bu idarelerin yetki ve görev alanlarına giren yönetmelikler, mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları ile ilan olunur." düzenlemesine yer verildiği, davalı idare olan Tekirdağ Büyükşehir Belediyesinin 30/03/2014 tarihi itibariyle kurulduğu, sonrasında ulaşım işlerine yönelik düzenleme ve güncelleme çalışmalarına başladığı,

dava konusu işleminde dayanağı olan Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi Ticari Taksi (T Plaka) ve Taksi Durakları Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği çıkararak yerel gazetede yayımladığı anlaşılmaktadır.

Ancak davalı idarenin ulaşım işlerine yönelik yeni düzenlemeler getirmesi sebebiyle daha öncesinde Büyükşehir Belediye sınırları içerisinde aktif olarak yolcu taşımacılığı yapan şoför esnafının mülkiyet gibi anayasal haklarını ilgilendiren söz konusu Yönetmeliğin, Resmi Gazetede Yayımlanacak Olan Yönetmelikler Hakkında Kanunun 2. maddesinde yer alan mahallinde çıkan gazete veya diğer yayın yolları hükmü uyarınca ilgili taraflara, yerel gazete ilanının yanında diğer yayın yolları ile de duyurulması,

yeni düzenleme hakkında ticari yolcu taşımacılığı yapan kişilere ve meslek odalarına bilgilendirme yapılması gerektiği, bu nedenle kararın onanması görüşüyle gerekçe yönünden çoğunluk kararına katılmıyorum.