Danıştay 8. Daire E.2021/2153 K.2024/569

2- … Birliği VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

1- Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin 3/11/2014 tarihli ve 75 sayılı Genelgesinin E maddesinin 1. fıkrasında yer alan "ikamet ettiği köy/mahallelerin (seçim çevresinin) sandığında delege seçimine aday veya seçmen olarak katılabilir" hükmü ile; 2- Bu hüküm uyarınca Sivas Şehir Merkezi'ndeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerine yapılan itirazın reddine dair Sivas İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün … tarihli ve … sayılı işlemi ile Sivas merkez 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun 7. maddesinin 5. fıkrasında seçim usullerinin ve seçilecek delegede aranacak özelliklerin tüzük hükümlerinde gösterileceğinin düzenlendiği, bu Yasa hükmüne aykırı olarak dava konusu Genelge ile yapılan düzenlemenin hukuka aykırı olduğu, 6964 sayılı Kanunun 1/A maddesi ile tarımsal arazisi veya hayvancılık faaliyetinin bulunduğu mahalle muhtarlarının seçim çevresi olarak ilan edildiği,

bu yerlerden de 7. maddenin 4. fıkrası amir hükmü doğrultusunda üye sayısı dikkate alınarak delege seçimi yapılacağı açık olmasına rağmen, Genelge ile Kanun hükümleri dışına çıkılarak üyelerin tarımsal arazilerinin ve tarımsal faaliyetlerinin bulunmadığı sadece ikametgahlarının bulunduğu mahalle muhtarlıklarında seçim bölgesi ilan edilerek Kanun ve Tüzük hükümlerinin Genelgeyle genişletildiği, ziraat odası delege seçimlerine yapılan itirazların mahalli idare heyetlerince (il idare kurullarınca) karara bağlanması yasal zorunluluk olmasına rağmen, Valilik oluru ile oluşturulan araştırma komisyonunun itirazı karara bağladığı,

delege seçimini araştırma komisyonunun itirazı karara bağlama yetkisinin bulunmadığı, Saycun köyünde tarımsal faaliyette bulunan 7 kişinin farklı farklı mahallelerden oy kullanarak delege seçildiği ve genel kurulda oy kullanma hakkını kazandığı, Genelgeyle üyenin ikametgahının bulunduğu mahallelerin seçim çevresi olarak kabul edilmesi ve kanuna aykırı olarak aynı köyden yedi kişinin delege seçilerek oy kullanmasının açıkça hukuka aykırı olduğu belirtilmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI

.

BİRLİĞİ'NİN SAVUNMASI : Usul yönünden; davanın süresinde açılmadığı, esas yönünden; dava konusu edilen Genelgenin, seçimlerin usul ve esaslarını belirleyen bir düzenleyici işlem olmadığı, 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Nizamnamede bulunan delege seçimi ile ilgili mevzuat hükümlerinin bir disiplin içinde oda bilgisine sunulması ve uygulamada birlik ve ahengin sağlanması zımnında yapılan bazı açıklamalardan ibaret olduğu, Nizamnamenin 3. maddesinde, üyenin kanuni ikametgahı ve çiftçiliği nerede iştigal ettiğinin kesinleşen üye cetvellerinde gösterilmesinin emredildiği,

ancak seçime katılacağı seçim çevresinin açıkça gösterilmediği, Nizamnamenin 8. maddesinde ise, hangi seçim çevresinde rey verileceğinin yazılması emredilerek birden fazla seçim çevresi ile hukuki irtibatı olan üyeler için seçimlik hakkın varlığının açıkça kabul edildiği, aynı ziraat odasının faaliyet alanında olmakla birlikte ikametgahı ve tarımsal varlığı farklı seçim çevrelerinde bulunan üyelerin, bir yerde oy kullanmak kaydı ile oylarını ikametgahlarında veya tarımsal faaliyetinin bulunduğu yerde kullanabileceklerinin idari yargı ve Danıştay kararları ile de hüküm altına alındığı,

genel seçim mevzuatı kapsamında kural olarak oy kullanılacak yerin kanuni ikametgah olduğu, tarımsal faaliyetin bulunduğu yerde seçime iştiraki zorunlu kılmanın, bir çok üyenin fiilen seçime iştirakini fiilen imkansız hale getireceği, bu durumun üyenin demokratik seçme ve seçilme hakkına fiilen engel olmak anlamına geleceğinden açılan davanın haksız ve hukuka aykırı olduğu, seçime itirazın reddine ilişkin kararın yetkili kurul tarafından alınmadığına ilişkin davacı iddiası yönünden ise, Kanun metninde il veya ilçe idare kurulu ibaresinin kullanılmadığı, mahalli idare heyeti ifadesinin kullanıldığı,

5442 sayılı İl İdare Kanunu 10 Haziran 1949 tarihli olup, Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi 7 Ağustos 1959 tarihli Bakanlar Kurulu kararıyla kabul edilip 4 Ağustos 1959 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,

bu suretle İl İdare Kanunu Nizamname tarihinden önce yürürlüğe girdiğinden kanunkoyucunun amacı İl veya İlçe İdare Kurulu olsaydı aynı tabirin Nizamnameye de konulması gerektiği, ziraat odalarının delege seçimlerinin amaç niteliği itibari ile özel statüye tabi seçim işlemi olduğundan, bu husustaki itirazları inceleyecek heyetin konu ile alakalı mahalli bir heyet olmasının amaçlandığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

.

VALİLİĞİ'NİN SAVUNMASI : Usul yönünden; davanın öncelikle husumet, derdestlik, kesin hüküm, süre, zamanaşımı ve 2577 sayılı Kanunun 14. maddesi yönünden incelenmesi gerektiği, Nizamnamenin 19. maddesine göre, sandık başı iş ve işlemlerinden dolayı son itiraz merciinin valilik veya kaymakamlık olduğu, verilen kararın kesin olduğunun hükme bağlandığı, Valiliğe yapılan başvuru üzerine tesis edilen işlem için Genelgenin iptalinin istenemeyeceği, Genelgenin iptali için dava açma süresinin geçirildiği, esas yönünden.

Kanunun 8. maddesinde, organ seçimlerinin yapılmasında izlenecek usulün gösterildiği, maddeye göre, delege ve temsilcileri belirleyen listelerin öncesinde hazırlandığı, belli süre askıda kaldığı, itirazın olmaması halinde listelerin kesinleştiği, listelere itiraz olmaması durumunda her seçmenin listede belirtilen adreste oy kullanılmak zorunda olduğunun anlaşıldığı,

bu süreçte itiraz etmeyerek kesinleşen listeler üzerinden yapılan seçimin iptalini talep etmenin iyiniyet ilkesi ile bağdaşmayacağı gibi hukuken korunan hiçbir gerekçeye de dayanmayacağı, Nizamnamenin 19. maddesi gereği Valiliğin şikayetleri incelemek üzere isterse bünyesinde mevcut kurullara, isterse usulüne uygun oluşturacağı komisyona bu yetkiyi verebileceği, bu konuda kanunda yer almayan bir sınırlamaya yer verilemeyeceği belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmkatadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Dairemizce verilen 28/03/2019 gün ve E:2016/2179, K:2019/2345 sayılı kararın Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21/10/2020 gün ve E:2019/2890, K:2020/1916 sayılı kararıyla bozulan kısım olan Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin 3/11/2014 tarihli ve 75 sayılı Genelgesinin E maddesinin 1. fıkrasında yer alan "ikamet ettiği köy/mahallelerin (seçim çevresinin) sandığında delege seçimine aday veya seçmen olarak katılabilir" hükmü ile bu hüküm uyarınca Sivas Şehir Merkezi'ndeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerine yapılan itirazın reddine dair Sivas İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü'nün 2/1/2015 tarihli ve 90251892-210-99/008 sayılı işlemi ile Sivas merkez 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali istemiyle açılan davada Danıştay Sekizinci Dairesince verilen 28/03/2019 gün ve E:2016/2179, K:2019/2345 sayılı kararın.

Sivas Şehir Merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali istemine yönelik kısmı, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21/10/2020 gün ve E:2019/2890, K:2020/1916 sayılı kararıyla bozulmuştur.

Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali isteminin incelenmesinden;

Dava dosyasında, Nizamnamenin 8. maddesinde azalık karnesine azanın adı, soyadı, babasının adı, doğum yeri ve tarihi, işi ve hangi seçim çevresinde rey vereceğinin yazılacağı ve ayrıca seçim hanelerinin de bulunacağının belirtildiği, Nizamnamenin 17. maddesinde ise, reylerin sayımı ve neticelerin sayım cetvellerine geçirilmesi biter bitmez, sandık kurulu başkanının neticeleri yüksek sesle ilan edeceği, bundan sonra bir tutanak tanzim edileceği, bu tutanakta ise listede adları bulunmadığı halde azalık karneleri mevcut olduğu için listeye ilave edilenlerin sayısının yer alacağının düzenlendiği,

anılan düzenlemelere göre, 2014 yılı Sivas Ziraat Odası delege seçimlerinde azalık belgesinde belirtilen seçim çevresi dışında oy kullanılıp kullanılmadığı, kullanılmış ise buna ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesi ve azalık belgesinde belirtilen seçim çevresi dışında oy kullanılmasının seçim sonucunu etkileyip etkilemediğinin bildirilmesinin istenilmesine ilişkin … gün ve E:… sayılı ara kararı üzerine, Ziraat Odaları Birliği; gelişen koşullarda Kanunun değişik tarihlerde hemen hemen tüm maddeleri değişikliğe uğrarken, bu değişikliklere paralel olarak Nizamnemde gerekli değişiklikler yapılmadığı,

bu şekilde Kanunda azalık karnesi uygulamasının kaldırıldığı, ancak nizamnameden kaldırılmadığı, bu nedenle halihazırda fiili olarak azalık karnesi uygulamasının sürdürülmediği, azalık karnesi uygulaması sürdürülmemekle birlikte 2014 yılı Aralık ayında yapılan seçimlerde seçim çevresinin dışında oy kullanılmadığı, seçim çevresi dışında kullanılan oy olmadığından seçim sonucunun etkilenmesinin de söz konusu olmayacağı belirtilmiş, Sivas Valiliği ise, yapılan incelemelerde kesinleşen azalık cetvelleri ile kullanılan oylar kapsamında seçim çevresi dışında oy kullanıldığına dair komisyonca bir tespit yapılmadığı,

yine seçim evrakları üzerinden Valilikçe yapılan incelemede Kanun ve Nizamnameye aykırı seçim çevresi dışında oy kullanıldığına dair sandık kurulu başkanlıkları veya alakalılarca bir itiraz ve şikayet olduğuna dair herhangi bir tutanak yada bilgiye rastlanmadığı belirtilmiştir.

Bu durumda, dosyada bulunan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, davacının iddia ettiği hususlarla ilgili olarak seçim sonucunu etkileyen somut delil bulunmadığından, seçimin iptali isteminin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21/10/2020 gün ve E:2019/2890, K:2020/1916 sayılı kararıyla, Danıştay Sekizinci Dairesinin 28/03/2019 tarih ve E:2016/2179, K:2019/2345 sayılı kararının Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin 03/11/2014 tarih ve 75 sayılı Genelgesi'nin (E) maddesinin 1. fıkrasında yer alan "ikamet ettiği köy/mahallelerin (seçim çevresinin) sandığında delege seçimine aday veya seçmen olarak katılabilir" ibaresi yönünden karar verilmesine yer olmadığına ilişkin hüküm fıkrası ile Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerine yapılan itirazın reddine ilişkin Sivas İl Gıda,

Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptaline ilişkin kısmının onanmasına.

Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali istemine yönelik davanın reddine ilişkin kısmı yönünden, seçmenlerin tarımsal faaliyette bulundukları yer dışında seçime katılıp katılmadıkları durumunun açıklığa kavuşturulması sağlandıktan sonra karar verilmesi gerekirken, bu yönde yapılmış açık ve somut bir tespit olmaksızın verilen Daire kararının dava konusu delege seçimlerinin iptali istemi yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasında hukuki isabet bulunmadığından kararın bu kısmının bozulmasına karar verilmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin 03/11/2014 tarih ve 75 sayılı Genelgesi'nin (E) maddesinin 1. fıkrasında; "Bir ziraat odasının birden fazla seçim çevresinde çiftçilik faaliyeti bulunan veya ikametgahı ile çiftçilik faaliyetinin bulunduğu seçim çevresi farklı olan üye: ikamet ettiği köy/mahallelerin (seçim çevresinin) sandığında veya çiftçilik yaptığı köy/mahallelerden (seçim çevrelerinden) herhangi birinin sandığında delege seçimine (aday veya seçmen olarak) katılabilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

Dairemizce verilen 28/03/2019 gün ve E:2016/2179, K:2019/2345 sayılı kararı ile, davaya konu Genelge Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin 26/10/2018 tarih ve 59 sayılı Genelgesi ile yürürlükten kaldırılması nedeniyle,

karar tarihinde yürürlükte bulunmayan Genelge hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş ise de "...6964 sayılı Kanun ve Nizamname hükümlerinde çiftçilik faaliyetinde bulunan ve çiftçilik belgesine sahip olan kimselerin ziraat odası delege seçimlerinde oy kullanacakları "seçim çevreleri"nin belirlenmesinde ikamet adresinin mi yoksa tarımsal faaliyette bulunulan yerin mi esas alınacağı yönünde açık bir düzenleme bulunmadığı; bu nedenle, delege adayının bir tercih yaparak sadece yerleşim yeri veya sadece zirai faaliyette bulunduğu yerde seçime girmesine yönelik bir engel bulunmadığı;

ancak, çiftçilik mesleği ve çiftçilik mesleğinin nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda tarımsal faaliyetlerin yürütüldüğü yerde oy kullanılması gerektiği sonucuna ulaşılmakta olup, dava konusu Genelge ile bu konuda seçimlik hak verilmesinde hukuka uygunluk görülmemekle birlikte, (...)" şeklindeki gerekçeye yer verilmek suretiyle dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olmadığı belirtilerek, çiftçilik mesleği ve çiftçilik mesleğinin nitelikleri göz önünde bulundurulduğunda tarımsal faaliyetlerin yürütüldüğü yerde oy kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

Uyuşmazlıkta, Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan delege seçimlerinin iptali istemine yönelik yargısal incelemenin ilgililerin tarımsal faaliyetlerini yürüttükleri yerde oy kullanıp kullanmadıklarıyla ilgili olarak yapılması gerekmekte olup, bu kapsamda, 28/05/2021 tarihli ara kararı ile taraflardan, Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan dava konusu 2014 yılı Sivas Ziraat Odası delege seçimlerinde seçmenlerin veya adayların,

tarımsal faaliyette bulundukları yer dışındaki herhangi bir seçim çevresinde (tarımsal faaliyette bulundukları yer dışındaki ikamet adreslerinin bulunduğu seçim çevresi vb.) seçime katılıp katılmadıklarının sorulmasına, bu hususa ilişkin tüm bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin gönderilmesinin istenilmesine karar verilmiş, yine 25/03/2022 tarihli ara kararı ile taraflardan,

1-Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan dava konusu 2014 yılı Sivas Ziraat Odası delege seçimlerinde seçmenlerin veya adayların, tarımsal faaliyette bulundukları yer dışındaki herhangi bir seçim çevresinde (tarımsal faaliyette bulundukları yer dışındaki ikamet adreslerinin bulunduğu seçim çevresi vb.) seçime katılıp katılmadıklarının her bir mahalle için ayrı ayrı belirtilerek bildirilmesinin,

2- Seçmen listesi oluşturulan 62 mahalle bakımından kullanılan oylar içerisinde tarımsal faaliyette bulunulan mahalden başka herhangi bir seçim çevresinde oy kullananların geçerli oylar içerindeki sayısının her bir mahalle için ayrı ayrı bildirilmesinin,

3- 62 mahallede yapılan seçimler sonucu seçilen asil ve yedek delegelerin ad ve soyadları ile geçerli oylar içerisinden aldıkları oy sayılarının bildirilmesinin,

4- Sivas şehir merkezindeki 62 mahallede yapılan dava konusu 2014 yılı Sivas Ziraat Odası delege seçimlerine ilişkin mevzuat gereği tutulması ve oluşturulması gerekli Seçim Mazbatası ve Seçim Tutanakları ile bu hususa ilişkin tüm bilgi ve belgelerin onaylı ve okunaklı birer örneğinin gönderilmesi istenilmiştir.

Ara kararı üzerine gönderilen bilgi ve belgeler ile "2014 yılı delege seçmen listesi oy kullananlar" tablosuna bakıldığında, oy kullananların bazılarının tarımsal faaliyette bulundukları mahal dışında ikametgahlarının bulunduğu seçim bölgesinde oy kullandıkları anlaşılmaktadır.

Bu durumda, tarımsal faaliyetlerin yürütüldüğü yerde oy kullanılması gerekmesine rağmen, ikametgahlarının bulunduğu seçim bölgesinde oy kullanılması anılan seçimleri hukuka aykırı hale getireceğinden, seçimlerin iptali gerekmektedir.