Danıştay 8. Daire E.2021/2332 K.2024/3674

2- ... Birliği VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

20/01/2021 tarih ve 31370 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Organ Seçimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesinin iptali istenilmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

20/01/2021 tarih ve 31370 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ''Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Organ Seçimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 4. maddesinin hukuka ve Anayasaya aykırı olduğu öne sürülerek iptali istenilmektedir.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile bu Birliğe bağlı Oda ve Borsaların organ seçimlerinin dört yılda bir yargı gözetiminde yapılacağı, Oda ve Borsa organ seçimlerinin Ekim ve Kasım aylarında, Birlik organ seçimlerinin ise takip eden Mayıs ayında yapılacağı hükme bağlanmıştır.

5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Kanunu'nun 61. maddesinde; Birlik Genel Kurulu'nun Oda ve Borsa meclislerinin kendi üyeleri arasından seçecekleri delegelerden oluşacağı, 62. maddesinde Birliğin diğer organlarının Birlik Genel Kurulu tarafından seçileceği, Birlik, Oda ve Borsa seçimlerinin zamanında yapılamaması durumunu düzenleyen 81. maddesinin onuncu ve ondördüncü fıkralarında ise seçimlerin yargı kararı ile durdurulması ve iptali halinde Birlik ile Oda ve Borsa organ seçimlerinin Cumhurbaşkanı tarafından bir yılı geçmemek üzere ertelenmesinin öngörüldüğü anlaşılmıştır.

Yönetmeliğin iptali istenilen düzenleme ile değişik 10. maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesinde; oda ve borsa organ seçimlerinin 5174 sayılı Kanun'da belirtilen haller kapsamında herhangi bir sebeple ertelenmesi, durdurulması veya iptal edilmesi nedeniyle Birlik Genel Kurul delegelerinin seçilememiş olmasının, Birlik organ seçimlerinin zamanında yapılmasını engellemeyeceği kurala bağlanmıştır

Üst hukuk kurallarının uygulanmasını sağlamak için idarece tesis edilen düzenleyici işlemler bireysel nitelikte olmayan, genel, soyut ve objektif kurallar içeren işlemlerdir. Düzenleyici işlemler bu özellikleri nedeniyle uygulanmakla tükenmeyip, yürürlüğünden sonra meydana gelen hukukî ilişkilere uygulanan kurallar içermektedir.

Bu nedenle, idarece düzenleyici işlem tesis edilirken, yapılan düzenlemenin herkes tarafından anlaşılabilir, farklı anlamlara gelmeyecek ve yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına sebep olmayacak nitelikte olması, düzenleyici işlemin kapsam ve sınırlarının açık bir şekilde ortaya konulması gerekmektedir.

Aksi takdirde üst hukuk kurallarının doğru bir şekilde uygulanmasını sağlama işlevi yerine getirilemeyeceğinden, düzenleyici işlem tesis etmek suretiyle ulaşılmak istenen amaca ulaşılamayacağı açıktır.

Davalı idarelerce iptali istenilen düzenlemenin gerekçesi olarak, Oda ve Borsa seçimlerinin tamamının ertelenmesi değil münferit bir veya bir kaç seçimin ertelenmesi halinin gösterildiği, seçim takvimi uyarınca dört yılda bir Ekim ve Kasım ayında yapılması gereken Oda ve Borsa organ seçimlerinin 5174 sayılı Kanun'un 81/14 maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından ertelenmesi halinde Ekim-Kasım ayını takip eden Mayıs ayında yapılması gerekli Birlik organ seçimlerinin zamanının değişmeyeceği belirtilmekle beraber;

iptali istenilen düzenlemede bu hususa ilişkin bir açıklık bulunmadığından farklı anlamlara gelebilecek ve yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına sebep olabilecek nitelikte bulunan dava konusu düzenlemede bu gerekçeyle hukuka uyarlık görülmediğinden iptaline karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 12.06.2024 tarihinde, davacının gelmediği, davalı Ticaret Bakanlığı vekili Av. ...'ın geldiği ve davalı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği vekilinin gelmediği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra gelen tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idarî davaların idarî işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3/c bendinde, dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, aynı maddenin 6. fıkrasında, yukarıdaki hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı, 15. maddesinin 1/b bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.

İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.

Dava konusu Yönetmelik Değişikliğinin 4. maddesi ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Organ Seçimleri Hakkında Yönetmeliğin “Organ Üyelerinin Seçim Zamanı ve Görev Süresi” başlıklı 10. maddesine "ertelenmesi" kelimesi eklenmiştir. Dava konusu değişiklik ile birlikte anılan yönetmeliğin 10. maddesi "Oda ve borsa organ seçimleri bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak Ekim ayında başlar, Kasım ayı içinde bitirilir.

Birlik organ seçimleri ise oda ve borsa organ seçimlerini takip eden Mayıs ayı içinde yapılır. Oda ve borsa organ seçimlerinin herhangi bir sebeple (Ek ibare:RG-20/1/2021-31370) ertelenmesi, durdurulması veya iptal edilmesi nedeniyle Birlik Genel Kurul delegelerinin seçilememiş olması, Birlik organ seçimlerinin zamanında yapılmasını engellemez.” hükmündedir.

Söz konusu dava konusu kural Oda ve Borsa organ seçimleriyle ilgili olup, Oda ve Borsa seçimlerine ancak Oda ve Borsa üyelerinin katılabileceği, Birlik Genel Kurulu delegelerinin de Oda ve Borsa üyeleri arasından seçileceği açıktır. İstanbul Ticaret Odası 236425-5 sicil numarasında kayıtlı Levent İnt. Sağlık Spor Medikal Teknoloji İthalat İhracat Üretim Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin sahibi ve yetkilisi olduğunu belirten davacının, işbu davayı temsilcisi olduğu şirket adına açması gerekirken kendi ad ve namına açtığı görülmüş olup, herhangi bir Oda ve Borsa üyeliği bulunmayan davacının, dava açma ehliyeti bulunmadığı sonucuna varıldığından davanın ehliyet yönünden reddi gerekmektedir.

KARŞI OY

(X)- İstanbul Ticaret Odası ... sicil numarasında kayıtlı ... İnt. Sağlık Spor Medikal Teknoloji İthalat İhracat Üretim Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin yetkilisi olan davacının, işbu davada dava açma ehliyetinin bulunduğu ve dosyanın esasına girilerek esas hakkında karar verilmesi gerektiği oyuyla çoğunluğun davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kararına katılmıyoruz.