Danıştay 8. Daire E.2021/3314 K.2023/2447

Dava konusu istem: Balıkesir ili, Susurluk ilçesi, … Mahallesi sınırları dahilinde ve davacı uhdesinde bulunan … tarih ve İR:… numaralı I-(a) Grubu (kum-çakıl) işleme ruhsat sahasında yapılan denetimde, ruhsat sahası dışındaki dere yatağından ve özel mülkiyete ait arazilerden izinsiz 5.031,56 m3 el konulma imkanı ortadan kalkmış maden alındığının el GPS yardımıyla tespit edildiğinden bahisle Maden Kanunu'nun 12/4. maddesi uyarınca 761.527,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkinBalıkesir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı 'nın … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davacının uhdesinde bulunan .. tarih ve İR:.. numaralı I-(a) Grubu (kum-çakıl) işleme ruhsat sahasında 20.02.2020 tarihinde davalı idarece yapılan denetime ilişkin heyetin, Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdür Vekili, bilgisayar işletmeni ve şeften teşekkül ettiği, akabinde Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdür Vekili, bilgisayar işletmeni ve harita mühendisi imzalarıyla idari ceza bedel tespit raporunun tanzim edildiği,

inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip olan maden mühendisi, jeoloji mühendisi ile yapılacak inceleme ve denetimin özelliğine göre diğer meslek mensuplarından en az üç kişiden oluşacak heyet ile denetim yapılması gerekirken, Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdür Vekili, bilgisayar işletmeni ve şeften teşekkül eden denetim heyetinin yaptığı tespitlere istinaden davacının para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, temyize konu karar ile ölçümün sadece maden mühendisi ve jeoloji mühendisi tarafından yapılması gerektiğine dair ilişkin kararın uygulanmasının olanaksız olduğu, il sınırındaki 20 ilçe kaymakamlığında ve YİKOP bünyesinde maden mühendisinin bulunmadığı, Valiliğin mevzuattan aldığı denetim yetkisini kullanamaz hale getirdiği, hem ilk derece hem istinaf aşamasında kurum bünyesinde kadrolu harita mühendis olduğu beyan edilse de Mahkemece kadrolu harita mühendis ve maden mühendisi bulunmadığı gerekçesi ile tesis edilen işlemin hukuka aykırı olduğunun belirtildiği,

dereden çalınan malzemenin mülki idare amirliği personelince tespit edilip Maden Kanunu'nun 12. maddesi uyarınca işlem tesis edildiği, Maden Kanuna aykırı davranışların denetlenmesi ve idari para cezası verme görevinin mülki idare amirlikleri ile YİKOP başkanlığına verildiği, Valilik ve kaymakamlıklarında maden mühendisi bulunmadığının defalarca beyan edildiği,

Mahkemelerin Maden Kanunu kapsamında I-A grubu madenlerin uygulama yönetmeliği 23. maddesi gereği her yıl yapılan genel denetimde bulunması gereken komisyonla yapılması şeklindeki ısrarı nedeniyle Maden kanunu 12. ve 13 maddelerinin Valilik ve kaymakamlıklar tarafından uygulanmasını imkansız hale getireceği, telefonla gelen şikayetlerde veya habersiz yapılan saha ziyaretinde ruhsat sahibinin kanunsuz bir işlem yaptığının tereddüde mahal bırakmayacak şekilde gözle görülmesi halinde Valilik personelinin işlem yapamayıp 23. maddedeki komisyona görevi devredeceği bu komisyonun da ruhsat sahibine haber vererek denetim yapacağı,

komisyon geleceğini öğrenen ruhsat sahibinin de sahada yaptığı usulsüz işleri durdurarak kanuna aykırılıkları usulüne uygun hale getireceği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, temyize konu karar ile maden sahalarının ehil olmayan idare memurlarıyla denetlenmesinin hukuka aykırı olduğunun tespit edildiği, Balıkesir ilinde kamu kurumu niteliğindeki kurum ve kuruluşlarda maden sahasını denetlemeye ehil mühendislerin bulunduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Üretim ve sevkiyat" başlıklı 12/4. maddesinde, "Ruhsatı olmadan veya başkasına ait ruhsat alanı içerisinde üretim yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare tarafından el konulur.

Bu fiili işleyenlere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. Üretim hakkı olmayan madenin üretiminin yapıldığının tespiti hâlinde faaliyetler durdurularak üretilen madene mülki idare amirliklerince el konulur.

Bu fiili işleyen kişilere, ödenmesi gereken Devlet hakkına ilaveten bu fıkra kapsamında üretilmiş olup el konulan ve/veya el konulma imkânı ortadan kalkmış olan tüm madenin, ocak başı satış bedelinin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır. El konulan madenler, mülki idare amirliklerince satılarak bedeli büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı, diğer illerde il özel idaresi hesabına aktarılır.

Bu fıkranın ihlalinin tekrarı hâlinde madenin ocak başı satış bedelinin on katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne. "İşletme faaliyeti" başlıklı 29/1. maddesinde, "İşletme faaliyeti, projesine ve bu Kanunun ilgili hükümlerine göre yürütülür. İşletme projesine aykırı faaliyette bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, projeye uygun faaliyette bulunulması için ruhsat sahibine altı aya kadar süre verilir.

Bu süre sonunda projeye uygun faaliyette bulunulmaması hâlinde 50.000 TL idari para cezası verilerek üretim faaliyeti durdurulur.

Ancak, projeye aykırı faaliyetlerin işletme açısından tehlikeli olduğunun tespit edilmesi hâlinde tehlikeli durum giderilinceye kadar üretim faaliyetleri doğrudan durdurulur." hükmüne, "Faaliyetlerin denetimi" "başlıklı 11/4. maddesinde ise, "İnceleme yapacakların nitelikleri, incelemenin nasıl yapılacağı ve raporların tanzimi ile diğer hususlar yönetmelikte belirtilir." hükmüne yer verilmiştir.

03.02.2005 tarihli 25716 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin "İnceleme ve Denetim" başlıklı 23. maddesinde, " I (a) Grubu maden ruhsatlı alanlarda inceleme ve denetim, Genel Müdürlüğün veya il özel idaresinin gerek duyduğu zamanlarda yapılır.

İnceleme ve denetimler Genel Müdürlük tarafından ve il özel idaresince, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü başta olmak üzere ildeki ihtisaslaşmış, diğer kamu kuruluşlarının inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlarından yararlanılarak yapılır. Denetimleri yapacak heyet en az üç kişiden oluşur.

İnceleme ve denetimlerde sahanın teknik nezaretçisi ve/veya ruhsat sahibinin kendisi ya da vekalet ile görevlendirdiği bir kişi denetimlerde hazır bulunmak zorundadır. İnceleme ve denetimlerde ruhsat sahibi, teknik ve mali belgelerin hazırlanmasına esas olacak bütün belgelerin asıllarını, yapılmış hesapları talep halinde heyet üyelerine göstermek zorundadır." hükmüne.

"Yönetmelikte Hüküm Bulunmayan Haller" başlıklı 47. maddesinde, "Bu Yönetmelikte yer almayan hususlar, Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür." hükmüne yer verilmiştir.

Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliğini yürürlükten kaldıran ve 21.09.2017 tarihli 30187 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliği'nin "İnceleme ve denetim" başlıklı 76. maddesinin 1. fıkrasında, "Kanun gereğince düzenlenmiş mali ve teknik belgeler ile ihbar ve şikayetler dahil tüm madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetleri etkileyen hususların, inceleme ve denetimi Genel Müdürlük tarafından görevlendirilen heyet tarafından yerinde yapılır." hükmüne.

2. fıkrasında, "Genel Müdürlük, ihtisaslaşmış kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelerden ihtisas alanlarında inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip olan personelleri de görevlendirebilir." hükmüne. 3. fıkrasında ise, "Yapılacak inceleme ve denetimlerde oluşturulacak heyet; maden mühendisi, jeoloji mühendisi ile yapılacak inceleme ve denetimlerin özelliğine göre diğer meslek mensuplarından en az üç kişiden oluşur." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, ilk derece Mahkemesince Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği uyarınca I (a) Grubu maden ruhsatlı alanlarda inceleme ve denetimlerde, oluşturulacak heyetin hangi meslek mensuplarından oluşacağı hakkında bir hükme yer verilmediğinden, anılan Yönetmeliğin 47. maddesinin yaptığı atıf uyarınca Maden Yönetmeliği kurallarına göre oluşturulmuş bir heyet bulunmaması nedeniyle usulüne uygun bir denetim yapılmadığından bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 23. maddesinde, idarece yapılacak denetimlerde, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü başta olmak üzere ildeki ihtisaslaşmış, diğer kamu kuruluşlarının inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlarından yararlanılarak yapılacağı düzenlenmiştir.

Davalı idarece yapılan denetimdeki heyetin, Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdür Vekili, bilgisayar işletmeni ve şeften teşekkül ettirilerek mahallinde inceleme yapılmıştır. Yine aynı gün davacıya verilecek ceza miktarının tayini için Doğal Kaynaklar, Ruhsat ve Kültür Varlıkları Müdür Vekili, bilgisayar işletmeni ve mahallinde yapılan denetime katılmayan Harita Mühendisi ile oluşan heyet ile davacıya dava konusu edilen idari para cezası verilmiş ve açılan çukurların doldurulması yönünde aynı tarihli iki ayrı işlem tesis edilmiştir. Mahallinde yapılan tetkike katılmayan Harita mühendisince yerinde ölçüm yapılmadan davacı hakkında idari para cezası ile dava konusu idari yaptırım uygulanmıştır.

Olayda, davalı idarece Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nin 23. maddesine uygun şekilde, inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlardan yararlanılarak bir denetim yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nde denetimlerde yer alacak heyetin, mesleki olarak hangi alanlardan oluşacağı belirtilmemişse de, bu konuda Yönetmelikte hüküm bulunmadığından bahisle Maden Yönetmeliği'ne göre idarece yapılacak denetimlerde yer alması gereken, maden mühendisi,

jeoloji mühendisi ile yapılacak inceleme ve denetimlerin özelliğine göre diğer meslek mensuplarından en az üç kişiden oluşacak şekilde bir heyet oluşturulmadığından Maden Yönetmeliğe uygun heyet oluşturulmadığı gerekçesi ile dava konusu işlemin iptaline karar veren Mahkemenin bu gerekçesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.

I-A grubu madenlerle ilgili uygulanacak kuralları düzenleyen Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'nde idarece inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlarından yararlanılarak yapılması gerektiğinin belirtildiği,

sırf oluşturulacak heyetin mesleki olarak kimlerden oluşacağı meslek bazında ifade edilmediğinden Yönetmelikte bu konunun eksik düzenlendiğinin ileri sürülemeyeceği zira idarece yapılacak denetimin özelliğine göre her olayda farklı uzmanlığa sahip kişilerden yararlanması gerekebileceğinden Yönetmelikte düzenleme bulunmadığından bahisle Maden Yönetmeliği kurallarına gidilmesine gerek bulunmamakla birlikte somut olayda,

Maden Kanununun I (A) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği'ne göre idarece inceleme ve denetimin gerektirdiği mesleki tecrübeye sahip teknik ve mali elemanlardan yararlanılarak yapılan bir denetim olmadığından hüküm fıkrası itibariyle yerinde olan kararın, gerekçesinde hukuki isabet bulunmadığından, gerekçenin yukarıda belirtilen şekilde değiştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

KARŞI OY

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinde yer alan nedenlerin bulunmasına bağlıdır. … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince verilen kararın, dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, temyiz isteminin reddi ile temyize konu kararın onanması gerektiği oyu ile gerekçe değiştirilerek verilen karara katılmıyorum.