Danıştay 8. Daire E.2021/3451 K.2025/3564

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Adana ili, Yumurtalık ilçesi ... sicil sayılı II(a) grubu maden ruhsatının iptaline dair Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirkete ilk kez para cezası verildiği tarihte yürürlükte bulunan 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesinde, idari para cezası yaptırımının, üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması koşuluna bağlandığı ve davacı şirketin bu hüküm uyarınca cezalandırıldığı, idari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ruhsatın iptal edileceğinin kurala bağlandığı,

dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 3213 sayılı Kanun'un 24/12. maddesinde ise; idari para cezası yaptırımının, idari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere, geriye doğru üç yıllık dönemlerde yapılan toplam üretim miktarının projede beyan edilen yıllık üretim miktarının %30’undan daha az olması şartına, ruhsat iptalinin ise bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması koşuluna bağlandığı ve davacının bu hüküm uyarınca para cezası ile cezalandırılarak ruhsatının iptal edildiği görülmüş olup, bu durumda,

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesinin 6592 ve 7061 sayılı Kanunlarla değişik hallerinde, ruhsat iptali yaptırımının tesis edilmesinin iki kez para cezası uygulanması koşuluna bağlanmasına karşın, söz konusu mevzuat hükümlerinde idari para cezası verilmesinin farklı eylemlere bağlandığı, dolayısıyla davacının aynı fıkra kapsamında ikinci kez para cezası ile cezalandırıldığının kabul edilemeyeceği sonucuna varıldığından, dava konusu Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, sahada yapılan inceleme üzerine düzenlenen tetkik raporunda 2012,2014,2015 ve 2016 yıllarında üretim yapılmadığı, tetkik sırasında 10.000 tona yakın stok olduğu, nezaretçi defterini noter onayı olmadan kullanmaya başladığı, 2013 yılında 22.000 ton üretim yapılıp diğer yıllarda yapılmadığı, maddenin önceki halinde de son halinde de aynı maddeden iki kez yaptırım uygulanması halinde ruhsat iptali öngörüldüğü bu konuda değişiklik olmadığı, %30'luk üretim şartının yerine getirilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, 3213 sayılı Kanun'un 7061 sayılı Kanun'la değiştirilmeden önceki hükmü uyarınca tesis edildiği, dava konusu işlemde ise değişiklik sonrası ruhsat iptalinin iki kez idari para cezası uygulanması koşuluna bağlandığı, para cezasını gerektiren eylemin tekerrürünün öngörüldüğü, değişiklikten önceki ve sonraki hallerde idari para cezasının farklı eylemlere bağlandığı, ilk cezaya dayanak eylemin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan hükme göre idari para cezasını gerektirmediği, ceza ve kabahat nevinden yaptırım içeren kanunların geriye yürümeyeceği, derhal uygulama kuralının geçerli olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Adana ili, Yumurtalık ilçesi ... sicil sayılı II(a) grubu maden sahasının, 02/02/2010 tarihli işletme izni ile davacı şirket tarafından işletildiği, proje kapasitesinin 200.000 ton olarak beyan edildiği, davalı idare görevlilerince 22/03/2013-25/03/2013 tarihleri arasında ruhsat sahasında yapılan tetkiklerde, tetkik tarihine kadar 130 ton üretim yapıldığı,

işletme izninin alındığı tarih olan 02/02/2010 tarihinden itibaren üç yıl içerisinde yapılan toplam üretimin proje beyanının %10'unun altında kaldığının tespit edilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı işlem ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 50.000,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, söz konusu idari para cezasının davacıya 04/05/2015 tarihinde tebliğ edildiği, bu işleme karşı yargı yoluna gidilmediği,

22/12/2017-25/12/2017 tarihleri arasında davalı idarenin teknik elemanlarınca mahallinde yapılan tetkiklerde, anılan maden sahasında 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan 3 yıllık dönemde üretim yapılmadığının tespit edilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı işlem ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, söz konusu idari para cezasının davacıya 14/03/2018 tarihinde tebliğ edildiği, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işlemi ile anılan maden sahasına ilişkin ruhsatın iptal edilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun (10/06/2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle eklenen) 24. maddesinin 12. fıkrasında; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irad kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10'undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

04/02/2015 tarih ve 6592 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik halinde, "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen hâller dışında üç yıldan fazla üretim yapmayan ruhsat sahiplerine 50.000,00 TL idari para cezası verilir. Bu üç yıllık süre içinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması hâlinde de bu hüküm uygulanır.

İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir.İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir.

Ancak işletme projesinde, işletme izninin yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve dekapaj yapılacağı beyan edilmiş ve ruhsat sahasındaki faaliyetlerin bu beyanlara uygun olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiş ise idari para cezası uygulanmaz ve ruhsat iptal edilmez." şeklinde düzenlenmiştir.

28/11/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 7061 sayılı Kanun'un 49. maddesi ile eklenen ve halen yürürlükte bulunan halinde ise, "Beş yıllık dönemde, üretimin en az olduğu herhangi üç yılında yaptığı toplam üretim projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının % 30'undan az olması durumunda, ruhsat sahiplerine 77.632 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu fıkra kapsamında beş yıl içerisinde iki defa idari para cezası uygulanması halinde ruhsat iptal edilir.

Yılların belirlenmesi, takvim yılı hesabına göre yapılır. Dönemlerin hesaplanmasında, işletme izninin verildiği yıl ile üretime ilişkin tespitin yapıldığı yıl dikkate alınmaz.

Ancak mücbir sebepler, beklenmeyen haller veya Genel Müdürlük tarafından kabul edilen işletme projesi ve termin planına göre madene ulaşmak amacıyla galeri, kuyu ve/veya dekapaj için geçirilen süreler, projede beyan edilen yıllık üretim miktarı ile orantılı olarak dikkate alınır..." düzenlemesine, 13. maddesinin 2. fıkrasında; "....bu kanun gereğince uygulanan idari para cezaları her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı nispetinde artırılır...." kuralına yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un ''İşletme faaliyeti'' başlıklı 29. maddesinde; ''Ruhsat sahibi, her yıl nisan ayı sonuna kadar bir önceki yıl içinde gerçekleştirdiği işletme faaliyeti ile ilgili teknik belgeleri, işletme faaliyet raporunu ve işletme sahasında arama yapmış ise arama ile ilgili bilgileri Genel Müdürlüğe vermekle yükümlüdür. Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde 30.000 TL idari para cezası uygulanır. Yükümlülük yerine getirilinceye kadar üretim faaliyeti durdurulur.'' düzenlemesi yer almaktadır.

06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Üretim yapılmayan işletme ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinde; "Beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlar, teminatları irat kaydedilerek iptal edilir. Bu üç yıllık süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olması halinde de bu hüküm uygulanır.

(2) Birinci fıkra gereğince değerlendirme yapılırken aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurularak işlem tesis edilir:

a) İşletme ruhsatlarının yürürlükte olduğu süre içinde, işletme izinli olarak tespit yapıldığı tarihten geriye doğru son beş yılda üç yıldan fazla bir süre mücbir sebep veya beklenmeyen hal olmadığı halde üretim yapılmadığının tespit edilmesi veya bu üç yıllık işletme izinli olarak geçen süre içerisinde yapılan toplam üretimin projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan az olduğunun belirlenmesi hallerinde, teminat irat kaydedilerek ruhsat iptal edilir..." düzenlemesi bulunmaktadır.

21/09/2017 tarihli ve 30187 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "Üretim yapılmayan işletme izinli ruhsat sahaları ve tesisler" başlıklı 37. maddesinin 1. fıkrasında, "İşletme izinli ruhsat sahalarında tespit tarihinden önceki son beş yıllık sürenin mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında herhangi üç yıldan fazla bir döneminde üretim yapılmaması veya bu beş yıllık sürenin herhangi üç yılındaki toplam üretim miktarının projede beyan edilen bir yıllık üretim miktarının %10’undan daha az olması halinde ruhsat sahiplerine Kanunun 24 üncü maddesinin on ikinci fıkrası gereğince idari para cezası verilir. İdari para cezasının uygulanmasından başlamak üzere bu fıkraya aykırı fiilin tekrar tespit edilmesi hâlinde ise ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Madenler, Devletin hüküm ve tasarrufu altında olmaları nedeniyle 3213 sayılı Kanun ile özel olarak düzenlenmiş, aranmaları ve işletilmeleri bir takım kurallara bağlanmış olup, maden mevzuatı hükümleri ile maden sahalarında daha etkin ve sürekli üretim yapılması ve sahaların atıl bırakılmayarak yer altı zenginliklerinin ekonomiye en etkin ve en verimli şekliyle kazandırılması amaçlanmaktadır. Yapılan düzenleme ile sahada üretimin devamlılığının sağlanması ve atıl kalmasının önüne geçilmesi amacıyla üretimin yapılmadığı durumlar için bir takım yaptırımlar öngörülmüştür.

Anılan düzenlemede; beş yıllık sürede mücbir sebepler ve beklenmeyen haller dışında üç yıldan fazla üretim yapılmayan ruhsatlara uygulanacak yaptırımın, 10/06/2010 yılından değişikliğin yapıldığı 18/02/2015 tarihine kadar teminatın irat kaydedilerek ruhsatın iptal edilmesi olarak düzenlendiği, 18/02/2015 tarihinden değişikliğin yapıldığı 28/11/2017 tarihleri arasında 50.000 TL idari para cezası olduğu, 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikle de 77.632 TL idari para cezası olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Söz konusu düzenlemede yaptırım uygulanması öngörülen beş yıllık süre içinde üç yıldan fazla üretim yapmama fiili, yıllara sari bir eylemdir. Fiilin gerçekleşmesi için ise; işletme izninin düzenlenmiş olması, tespit tarihinden önceki işletme izninin bulunduğu son beş yıllık sürenin tamamlanmış olması ve bu süre içerisinde herhangi bir üç yılda üretim yapılmamış olması gerekmektedir. İdarece yapılan denetim sonucunda anılan koşulların sağlanması halinde ise tespitin yapıldığı tarihte fiilin gerçekleştiği kabul edilerek, tespit tarihindeki mevzuatın öngördüğü yaptırımın uygulanması gerekeceği açıktır.

İlaveten; anılan düzenlemede yer alan ''üç yıldan fazla'' ibaresi uyarınca yaptırım uygulanması için en az üç yıl üretim yapılmamasının yeterli olduğu ve yine aynı ibare herhangi bir üç yılı ifade ettiğinden, üretimin yapılmadığı ve ardışık olmayan herhangi üç yılın olması durumunun, yaptırımın uygulanması için yeterli olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacının uhdesindeki II(a) grubu maden sahasının, 02/02/2010 tarihli işletme izni ile davacı şirket tarafından işletildiği, yıllık üretim proje beyanının 200.000 ton olduğu, davalı idare görevlilerince 22/03/2013-25/03/2013 tarihleri arasında ruhsat sahasında yapılan tetkiklerde, tetkik tarihine kadar 130 ton üretim yapıldığı,

işletme izninin alındığı tarih olan 02/02/2010 tarihinden itibaren üç yıl içerisinde yapılan toplam üretimin proje beyanının %10'unun altında kaldığının tespit edilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı işlem ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 50.000,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, söz konusu idari para cezasının davacıya 04/05/2015 tarihinde tebliğ edildiği ve anılan idari para cezası işlemine karşı açılan dava bulunmadığı,

22/12/2017-25/12/2017 tarihleri arasında davalı idarenin teknik elemanlarınca mahallinde yapılan tetkiklerde, anılan maden sahasında 2014, 2015 ve 2016 yıllarını kapsayan 3 yıllık dönemde üretim yapılmadığının tespit edilmesi üzerine ... tarih ve ... sayılı işlem ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 24/12. maddesi uyarınca davacı şirkete 62.743,00 TL tutarında idari para cezası verildiği, davacı tarafından sunulan işletme faaliyeti bilgi formlarından davacının 2011, 2012, 2014, 2015 ve 2016 yıllarında üretim yapmadığı görülmüştür.

Davacının ilk idari para cezasına konu işletme izninin alındığı tarih olan 02/02/2010 tarihten, 22/03/2013-25/03/2013 tarihleri arasında ruhsat sahasında yapılan tetkik tarihine kadar yapmış olduğu toplam üretimin (130 ton) projede beyan etmiş olduğu yıllık üretim miktarının %10 undan (20.000 ton) az olduğu hususunun sabit olduğu ve bu işleme karşı açılmış bir davanın bulunmadığı da görülmüştür. Maden sahasında yapılan ikinci denetimde ise 2014, 2015 ve 2016 yıllarında ise üretim yapılmadığı ve buna ilişkin olarak mücbir sebep veya beklenmeyen hal durumunun söz konusu olmadığı, davacı tarafından idareye yapılmış olan geçici tatil veya terk talebinin bulunduğuna dair bir bilgi veya belgenin bulunmadığı da açıktır.

Bu durumda, yukarıda anılan mevzuat hükümleri uyarınca Maden Kanunu'nun 24/12. maddesinin 28/11/2017 tarihinde yapılan değişiklikten önceki ve sonraki halinde de aynı fıkranın iki kez ihlal edilmesi halinde ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiş olup, mevcut uyuşmazlıkta davacının aynı fıkrayı iki kez ihlal eden eylemi gerçekleştirdiği hususu sabit olduğundan, eylemine karşılık olarak tesis edilen ruhsat iptali yaptırımında da hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.