Danıştay 8. Daire E.2021/4827 K.2023/4165

1- Turist rehberi olan davacının "yetkili olduğu dil dışında çalışmak ve meslek ilkelerine aykırı davranmak" fiili nedeniyle kınama cezası ile cezalandırılmasına ilişkin … tarihli ve … sayılı Turist Rehberleri Birliği Disiplin Kurulu kararı ile; 2- 26/12/2014 tarihli ve 29217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 29. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

6326 sayılı Kanun'un 2. maddesinde, turist rehberliği hizmetinin seyahat acentalığı faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup hâlindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri değerleri ile varlıklarının kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılarak gezdirilmesini veya seyahat acentaları tarafından düzenlenen turların gezi programının seyahat acentasının yazılı belgelerinde tanımlandığı ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acenta adına yönetilmesini ifade edeceğinin düzenlendiği,

diğer tüm dillerde grubun talebi ve tercihi yeterli sayılıp grubun tamamının hizmet dilini bilmesi şartı aranmazken ve seçilen dillerde tercümanla rehberlik mümkün kılınmış iken dava konusu Yönetmelik düzenlemesinde sadece Türkçe dilinde yapılacak rehberliğin “katılanların Türkçe bilmeleri” şartına bağlandığı, bu durumun eşitsizlik oluşturarak haksız rekabete yol açtığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Usul yönünden, disiplin kurulu kararının iptali için İdare Mahkemesinde, Yönetmelik hükmünün iptali için Danıştay'da dava açılması gerektiği, davanın yasal sürede açılmadığı, aynı maddenin iptali istemiyle açılan davada verilen ret kararı onanarak kesinleştiğinden davanın kesin hüküm nedeniyle reddi gerektiği; esas yönünden, 6326 sayılı Kanun'un 4/5. maddesinde, mesleğin yönetmeliğin izin verdiği hallerde Türkçe olarak icra edebileceği düzenlendiğinden dava konusu Yönetmelik hükmünün Kanun'a uygun olduğu, davacının kokartı dışında çalışma yaptığı ve meslek ilkelerine aykırı davranışta bulunduğunun tespit edildiği, davacının eylemlerinin kınama cezasını gerektirdiği belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Davacı ... tarafından, … tarih ve … seri numaralı tutanağa istinaden … tarih ve … nolu Turist Rehberliği Birliği Disiplin Kurulu Kararı ile davacıya verilen kınama cezasının iptali ile bu işleme dayanak olan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 29. maddesinin iptali istenilmektedir.

6326 sayılı Turist Rehberliği Mesleği Kanunu'nun 3. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, Birliklerin ve Türkiye Seyahat Acentaları Birliği'nin ortak önerileri ve Bakanlığın onayı ile belirlenen yabancı dillerden birinde, Bakanlığın gözetim ve denetimi altında yapacağı veya konusunda uzmanlaşmış kamu kurum veya kuruluşlarına yaptıracağı yabancı dil sınavında başarılı olmak veya yönetmelikle belirlenen yabancı dil yeterlik belgelerinden birine sahip olmak mesleğe kabul koşulları arasında sayılmış olup 26/12/2014 gün ve 29217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin "Türkçe rehberlik" başlıklı 29. maddesinde,

"Turist rehberlerinin çalışma kartında belirtilen yabancı dil/dillerde rehberlik yapmaları zorunludur. Ancak turist rehberleri, tura katılanların Türkçe bilmeleri ve talep etmeleri halinde mesleklerini Türkçe olarak icra edebilirler." düzenlemesine yer verilmiştir.

Uyuşmazlıkta, turist rehberliği mesleği ve turizm sektörünün niteliği düşünüldüğünde, böyle bir şartın getirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gibi, mesleğe kabul için gerekli şartları taşıyarak, turist rehberliği yapmaya hak kazanan kişilerin, yabancı dillerinin yanı sıra, Türkçe dilinde rehberlik yapmalarının önünde yasal engel bulunmadığı hususu da gözetildiğinde kanuni dayanağı bulunan Yönetmeliğin 29. madde hükümlerinde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Kaldı ki, Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin "Türkçe rehberlik" başlıklı 29. maddesi, Danıştay 8. Dairesinde dava konusu yapılmış olup, Danıştay 8. Dairesinin E.2015/2099 K.2018/793 sayılı kararıyla davanın reddine karar verildiği ve Danıştay İdari Dava Dairesinde temyiz edilerek kesinleştiği anlaşılmaktadır.

6326 sayılı Turist Rehberliği Mesleği Kanunu'nun 4/5. maddesinde, 'Meslek, sadece çalışma kartında belirtilen yabancı dillerde veya yönetmeliğin izin verdiği hâllerde Türkçe olarak hukuka ve meslek etik ilkelerine uygun olarak icra edilir. Turist rehberleri mesleki onur ve itibarla bağdaşmayan herhangi bir faaliyet veya eylemde bulunamazlar. Mesleğin icrasında Türkiye’nin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal ve benzeri değerlerinin ve varlıklarının, Bakanlığın kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılması esastır. Meslek etik ilkeleri yönetmelikle belirlenir.' hükmü yer almaktadır.

Yine aynı Yasa'nın 5. maddesinin 1. fıkrasında, "Mesleğini bu Kanun hükümlerine uygun olarak icra etmeyen ve meslek kuralları ile etik ilkelerine uymayan turist rehberleri hakkında aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır." hükmüne yer verilmiş, (b) bendinde ise, hangi hallerde kınama cezası verileceğinin sayıldığı, 3. paragrafta, meslek etik ilkelerine aykırı davranılması eyleminin kınama cezası verilmesini gerektirdiği düzenlenmiştir.

Dava dosyasının incelenmesinden, Antalya'dan Pamukkale'ye düzenlenen turda, davacının kokard dilinin Almanca olmasına rağmen 7 kişilik Rus turist grubuna rehberlik ettiği, grup lideri ile Türkçe anlaştığı ve grup liderinin almanca bilmediği hususunun tespit edilerek tutanağa bağlandığı ve davacı hakkında, yetkili olduğu dil dışında çalışmak ve meslek ilkelerine aykırı davranmak eyleminden 6326 sayılı Kanun'un 5 maddesi uyarınca, … tarih ve … nolu Turist Rehberliği Birliği Disiplin Kurulu Kararı ile davacıya kınama cezası verildiği anlaşılmıştır.

Olayda, … tarih ve … tarih ve … seri numaralı tutanakla, davacının, çalışma kartında belirtilen dil (Almanca) dışında rehberlik faaliyetinde bulunduğu eylemi subuta erdiğinden, eyleminin karşılığı olarak kınama cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Turist Rehberliği Birliği Disiplin Kurulu Kararı ile davacıya verilen kınama cezası verilmesi işlemi ile bu işleme dayanak olan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 29. maddesi hukuka uygun olduğundan davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin usule yönelik itirazları uygun bulunmayarak işin esası incelendi.

ESAS YÖNÜNDEN

Maddi Olay :

Turist rehberi olarak faaliyet gösteren davacı hakkında denetim görevlilerince düzenlenen 11/04/2021 tarihli ve 20194 seri nolu tutanakta; "Pamukkale yolu üzerinde yapılan denetimde Antalya'dan Pamukkale'ye 7 kişilik Rus gruba düzenlenen turda rehberin kokart dilinin Almanca olduğu, grup lideri ile Türkçe anlaştığı, grup liderinin Almanca bilmediği" tespitlerine yer verilmiştir.

Bu tutanağın Turist Rehberleri Birliği'ne gönderilmesi üzerine Disiplin Kurulu'nca başlatılan soruşturma kapsamında davacıdan alınan 21/04/2021 tarihli savunmada özetle; ilgili tarihte Rus menşeili 7 kişilik misafir grubu ile Pamukkale bölgesine turları olduğu ve tur liderinin Türkçe/Rusça bildiği, önceki dönemde Genelge gereği Türkçe dilinde tur liderleri ile anlaşma sağlandığı hallerde bir tutanak düzenlenmediği, bu durumla ilgili değişiklikten haberdar olmadığı ifade edilmiştir.

Disiplin Kurulunca, resmi belge niteliğinde olan ve biri bakanlık personeli olmak üzere dört denetim görevlisi tarafından imzalanan tutanak ile davacının kokartı dışında çalıştığı ve meslek ilkelerine aykırı davranışta bulunduğu sonucuna varılarak 6326 sayılı Kanun'un 5/1-b-3 maddesi uyarınca kınama cezası ile cezalandırılmasına karar verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İlgili Mevzuat:

22/06/2012 tarihli ve 28331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu'nun.

"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; "...c) Çalışma kartı: Eylemli turist rehberlerine, kayıtlı oldukları oda tarafından bir yıl süreyle geçerli olmak üzere mesleği fiilen icra edebileceklerine ilişkin olarak verilen izin belgesini, ç) Eylemli turist rehberi: Çalışma kartı sahibi olup fiilen turist rehberliği hizmeti sunma hak ve yetkisine sahip turist rehberini, ... h) Turist rehberi: Bu Kanun hükümleri uyarınca mesleğe kabul edilerek turist rehberliği hizmetini sunma hak ve yetkisine sahip olan gerçek kişiyi,

ı) Turist rehberliği hizmeti: Seyahat acentalığı faaliyeti niteliğinde olmamak kaydıyla kişi veya grup hâlindeki yerli veya yabancı turistlerin gezi öncesinde seçmiş oldukları dil kullanılarak ülkenin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal veya benzeri değerleri ile varlıklarının kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılarak gezdirilmesini veya seyahat acentaları tarafından düzenlenen turların gezi programının seyahat acentasının yazılı belgelerinde tanımladığı ve tüketiciye satıldığı şekilde yürütülüp acenta adına yönetilmesini, ifade eder." hükmü.

"Mesleğin icrası, odaya üyelik ve meslek sicilleri" başlıklı 4. maddesinin 5. fıkrasında. "Meslek, sadece çalışma kartında belirtilen yabancı dillerde veya yönetmeliğin izin verdiği hâllerde Türkçe olarak hukuka ve meslek etik ilkelerine uygun olarak icra edilir. Turist rehberleri mesleki onur ve itibarla bağdaşmayan herhangi bir faaliyet veya eylemde bulunamazlar.

Mesleğin icrasında Türkiye’nin kültür, turizm, tarih, çevre, doğa, sosyal ve benzeri değerlerinin ve varlıklarının, Bakanlığın kültür ve turizm politikaları doğrultusunda tanıtılması esastır. Meslek etik ilkeleri yönetmelikle belirlenir." hükmü yer almaktadır.

Aynı Kanun'un "Disiplin cezaları ve soruşturma usulü" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Mesleğini bu Kanun hükümlerine uygun olarak icra etmeyen ve meslek kuralları ile etik ilkelerine uymayan turist rehberleri hakkında aşağıdaki disiplin cezaları uygulanır: ... b) Kınama cezası; mesleğini icra ederken kusurlu davrandığının turist rehberine yazılı olarak bildirilmesidir. Kınama cezası aşağıdaki hâllerde verilir: 1) Tüketicinin yanıltılması suretiyle iş alınması.

2) Fiilin niteliği ve sonuçları itibarıyla daha ağır bir disiplin cezasını gerektirmediği hâllerde işin taahhüde aykırı olarak ifa edilmesi. 3) Meslek etik ilkelerine aykırı davranılması. 4) Turist rehberliği sözleşmesi yapmadan veya taban ücretin altında çalışılması.

5) Uyarma cezasının uygulandığı tarihten itibaren altı ay içinde ikinci kez uyarma cezası gerektiren bir fiilin işlenmesi. c) Meslekten geçici men cezası; turist rehberinin mesleği icra etmesinin bir aydan bir yıla kadar yasaklanmasıdır. Meslekten geçici men cezası aşağıdaki hâllerde verilir: ... 6) Kanuni istisnalar saklı olmak üzere mesleğin çalışma kartı alınmadan veya çalışma kartında belirtilen dil veya diller dışında icra edilmesi. ...

(3) Uyarma ve kınama cezasını gerektiren hâllerde üye olunan odanın yönetim kurulu; meslekten geçici men ve meslekten çıkarma cezasını gerektiren hâller ile oda ve birlik organlarının üyelerinin fiillerinde ise ilgili birlik yönetim kurulu tarafından resen veya oda yönetim kurulunun başvurusu üzerine ilgili birlik disiplin kurulu tarafından disiplin soruşturması başlatılır. Fiilin ilgili birliğe bildirilmesinden itibaren bir yıl içinde disiplin soruşturması sonuçlandırılır.

Disiplin soruşturmasına ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmü yer almaktadır.

Kanun'un "Mesleğin korunması" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında ise; "Turist rehberliği hizmetleri sadece turist rehberleri tarafından sunulur. Başka sıfat veya unvanlarla icra edilen ancak bu Kanun uyarınca turist rehberliği niteliği taşıyan her türlü hizmetin yürütülmesinde mesleği icra etme koşullarını taşıyan kişiler çalıştırılır. Kamu kurum ve kuruluşlarının resmî faaliyetlerinde turist rehberliği hizmeti verecek ruhsatname sahibi bir kamu görevlisinin görevlendirilmiş olması hâlinde ayrıca turist rehberi bulundurulması zorunlu değildir." hükmü bulunmaktadır.

6326 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanıp 26/12/2014 tarihli ve 29217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin "Turist rehberliği hizmetlerinin denetimi" başlıklı 41. maddesinde, "(1) Turist rehberliği hizmetleri ile ilgili olarak Kanunda öngörülen her türlü denetim, Bakanlıkça yetkili kılınacak personel veya Genel Müdürlüğün talimatı ile İl Müdürlüklerince yetkilendirilen personel veya meslek kuruluşları tarafından yapılır...(4) Denetim sırasında geçerli çalışma kartı, tur programı, sözleşme örneği, çalışma kartında belirtilen dil veya dillerde, bölgesi dâhilinde hizmet verilip verilmediği,

turist rehberliği hizmetinin Kanuna, bu Yönetmeliğe, meslek etik ilkeleri ile Bakanlığın kültür ve turizm politikalarına uygun sunulup sunulmadığı incelenir. Denetimlerde tespit edilen konular düzenlenecek tutanak ile belirlenir ve denetim elemanları tarafından imzalanır..." düzenlemesi.

"Disiplin soruşturmasına ilişkin esas ve usuller" başlıklı 43. maddesinde, "...(2)Turist rehberleri hakkında yapılacak disiplin soruşturmasında aşağıda belirtilen usul ve esaslar uygulanır: .. b) Turist rehberliği faaliyetini icra ederken uyarma ve kınama cezasını gerektiren hallerde bulunduğu tespit edilen turist rehberine, Birlik disiplin kurulu tarafından, varsa delilleriyle birlikte yazılı savunmada bulunması için on beş gün süre verildiği, aksi takdirde savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı bildirilir.

Savunma süresinin bittiğinin veya savunmanın verildiğinin tespitini takiben Birlik disiplin kurulu, denetleme raporunu, varsa diğer delilleri, ifade tutanaklarını, verilmişse savunmayı en geç altı ay içinde inceler ve karara bağlar... (3) Disiplin kurulu veya soruşturmacı, hakkında soruşturma yaptığı kişiyi ve konuyla ilgili diğer kişileri sözlü olarak da dinleyebilir.

Sözlü olarak alınan bilgiler bir tutanağa bağlanır ve ilgiliye bu tutanak imzalattırılır..." düzenlemesi yer almaktadır.

Hukuki Değerlendirme:

26/12/2014 tarihli ve 29217 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Turist Rehberliği Meslek Yönetmeliği'nin 29. maddesinin iptali istemi yönünden:

6326 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 5. fıkrasında; turist rehberliği mesleğinin sadece çalışma kartında belirtilen yabancı dillerde veya yönetmeliğin izin verdiği hâllerde Türkçe olarak hukuka ve meslek etik ilkelerine uygun olarak icra edileceği hükme bağlanmış; bu kapsamda Yönetmeliğin "Türkçe rehberlik" başlıklı 29. maddesinde, "Turist rehberlerinin, çalışma kartında belirtilen yabancı dil/dillerde rehberlik yapmaları zorunludur. Ancak turist rehberleri, tura katılanların Türkçe bilmeleri ve talep etmeleri halinde mesleklerini Türkçe olarak icra edebilirler." düzenlemesine yer verilmiştir.

Turist rehberliği mesleği ve turizm sektörünün niteliği düşünüldüğünde, düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı gibi, mesleğe kabul için gerekli şartları taşıyarak, turist rehberliği yapmaya hak kazanan kişilerin, yabancı dillerinin yanı sıra, Türkçe dilinde rehberlik yapmalarının önünde yasal engel bulunmadığı hususu da gözetildiğinde kanuni dayanağı bulunan Yönetmelik hükmünde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Turist Rehberleri Birliği Disiplin Kurulu'nun … tarihli ve … sayılı kararın iptali istemi yönünden:

Uyuşmazlıkta, turist rehberi olan davacı hakkında denetim görevlilerince düzenlenen 11/04/2021 tarihli tutanağa istinaden "Turist rehberliği hizmetinin, rehberin bireysel olarak ifa edeceği bir hizmet olduğu, rehber ile turist grubunun konuştukları dil aynı değilse, istisnai olarak rehberin çalışma kartında belirtilmiş yabancı dilde yapacağı anlatımın bir tercüman aracılığı ile turist grubuna çevirisinin yapıldığı hallere rastlanılmakta ise de, rehberin grubunun başından ayrılmasının, ayrılmasa bile anlatımın rehber tarafından değil de tümüyle grup lideri veya bir başka acente temsilcisi tarafından yapılmasının,

mesleğin ve mevzuatın özüne ve ruhuna aykırı olduğu; turlarda ruhsatname sahibi rehber bulundurulmasının, sadece mesleki kazancın korunması ve asgari ücret tarifesinin uygulanabilmesi için konulmuş bir ekonomik tedbir değil, aynı zamanda Ülkemizin tarihi ve kültürel değerlerinin doğru anlatılması, Ülkemizin turizm değerlerinin iyi tanıtılması için de büyük öneme sahip bir zorunluluk olduğu, bu yüzden idarece rehberin mevzuata uygun olarak, çalışma kartında yazılı yabancı dillerde yapması gereken anlatımlarının çevirmen tarafından turist gruplarına çevirisinin yapılmadığı,

turist gruplarına yapılan anlatımların rehber tarafından değil de, ruhsatname sahibi olmayan grup başkanı veya acente temsilcisi gibi kişiler tarafından doğrudan doğruya yapıldığı durumlarda, rehberin bu duruma engel olmamasının, müsamaha göstermesinin "mesleğin güven ve saygınlığını, mesleki dayanışmayı zedeleyici tutum ve davranışlardan özenle sakınmak", "yasal kurallara ve hizmet standartlarına uygun davranmak", "güvenilir ve sorumluluk sahibi olmak" meslek etik ilkelerine aykırı davranış olarak nitelendirildiği" gerekçesiyle dava konusu bireysel işlemin tesis edildiği görülmektedir.

Maddi olayda, davacıya isnat edilen fiil (yetkili olduğu dil dışında çalışmak ve meslek ilkelerine aykırı davranmak), davacı tarafından ihtilafsız imzalanan 11/04/2021 tarihli tutanak ve davacının ikrarı ile subuta erdiğinden, eyleminin karşılığı olarak kınama cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.