Danıştay 8. Daire E.2022/2844 K.2025/8758

2- ... 3- ... 4- ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, karışlıklı olarak temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacıların yakınları (çocukları/kardeşleri) ... ve ...'un 16/07/2016 tarihinde serinlemek amacıyla girdiği Batman Çayı'nda boğularak hayatlarını kaybetmeleri ile neticelenen olayda; kum ocağı işletmelerinin ruhsatsız olarak kum-çakıl çıkarması nedeniyle çayda boşluklar oluştuğu, davalı idarece yeterli denetim ve güvenlik önlemlerinin alınmadığı,

böylece davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle uğranıldığı öne sürülen ... için müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 50.776,06 TL, müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 49.583,16 TL maddi, her bir müteveffa çocuklarından kaynaklı olarak ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi, ... için müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 61.648,37 TL, müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle 59.334,26 TL maddi, her bir müteveffa çocuklarından kaynaklı olarak ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi;

... ve ... için her bir müteveffa kardeşlerinden kaynaklı olarak ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 221.341,85 TL maddi (miktar artırım sonrası), 200.000,00 TL manevi zararın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıların çocuğunun yaşamını yitirmesi olayında davalı idarenin %60 oranında hizmet kusurunun bulunduğunun anlaşılması karşısında, kusur oranı nispetinde hesaplanan, anne ... için her iki müteveffa çocuktan kaynaklı olarak toplamda 120.982,63 TL, baba ... için her iki müteveffa çocuktan kaynaklı olarak toplamda 100.359,22 TL olmak üzere anne ve baba için toplam 221.341,85 TL maddi zararın 20.000,00 TL'lik kısmının ilk başvuru tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle,

kalan kısmın ise miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 29/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece tazmin edilmesi gerektiği sonucuna varıldığı, manevi tazminat yönünden ise; uğranılan acı, elem ve üzüntünün kısmen de olsa hafifletilebilmesi amacıyla olayın gerçekleşme biçimi, zarara uğrayanın yakınlık derecesi ve manevi tazminatın belirlenmesine yönelik ilkeler gözetilerek, müteveffa ... ve ...'un her biri açısından eşit payda olmak üzere toplamda; davacılardan anne ... için 60.000,00 TL;

baba ... için 50.000,00 TL, kardeşler ... ve ...'un her biri için ise 30.000,00 TL olarak takdiren belirlenen manevi zararlara % 40 oranında müterafik kusur tenzili yapılmak suretiyle anne ... için 36.000,00 TL; baba ... için 30.000,00 TL, kardeşler ... ve ...'un her biri için ise 18.000,00 TL olmak üzere toplam 102.000,00 TL olarak tespit edilen manevi tazminatın idareye başvuru yerine geçmek üzere ilk açılan dava tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacılara ödenmesi gerektiği,

belirtilen tutarı aşan manevi tazminat isteminin ise reddedilmesi gerektiği sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın kısmen reddi ile kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi sırasında bu hizmetten doğan nedenlerle kişilerin uğradığı zararların hizmetin sahibi idarece karşılanması esas olmakla birlikte, tazminata hükmedilirken, olayın meydana geliş şekline göre zarara uğrayan kişilerin de kusurlu olup olmadığının, dolayısıyla olayda müterafik kusur bulunup bulunmadığının da belirlenmesi gerektiği, olayda, zarara uğrayanın;

zararın doğumuna veya zararın artmasına yardım (etki) etmesi olarak tanımlanan müterafik (ortak) kusurun bulunduğu hallerde hükmedilecek tazminat miktarı, müterafik kusur oranında azaltılması gerektiği,

dosya kapsamında yeralan Batman Cumhuriyet Başsavcılığı'nın Soruşturma No:... sayılı soruşturma dosyasında yeralan müşteki ve tanık ifadelerinden davacılar yakınlar ... ve ...'un arkadaşları ile 16/07/2016 tarihinde piknik yapmak için Batman İl Merkezinde bulunan Bismil yolu üzerindeki Batman giriş köprüsü kenarına gittikleri ve çaya girerek yüzdükleri esnada müteveffa ...'un terliğinin akıntıya kapılıp ilerlerken ...'ın terliğinin peşinden gitmeye kalkıştığını ve akıntıya kapıldığı, abisi müteveffa ...'un akıntıya kapılan ...'u kurtarmaya çalışırken boğularak öldükleri, mütevaffa ...'un yüzme bildiği,

Müteveffa ...'ın yüzme bilmediğinin anlaşıldığı, olayın meydana geldiği yer, (olayın meskun alan dışında gerçekleşmiş olması), olay tarihinde boğulmak suretiyle hayatını kaybeden ...'un 20 yaşında, ...'ın ise 16 yaşında olduğu ve yüzme bilmediği dikkate alındığında,

temyiz ve ayırtım gücüne sahip olmaları nedeniyle (bulundukları alanda suya girmelerinin tehlikeli olduğunu anlayabilecek durumda oldukları) meydana gelen zararda kendi kusurlarının (müterafik kusurlarının) bulunmasının yanında ...'ın henüz 18 yaşını tamamlamamış olması nedeniyle bakım ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen anne ve babasının da kusurlu olduğunun tartışmasız olduğu,

meydana geliş şekli ve yeri ile mütyeveffaların olay tarihindeki yaşları dikkate alındığında, olayın meydana gelmesinde mütevaffa ...'un %80, müteveffa ...'ın %60, ...'ın bakım ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen anne ve babasının %20 oranlarında kusurlarının bulunduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davalı idarenin manevi tazminata ilişkin istinaf başvurusunun reddine, maddi tazminata ilişkin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne kısmen reddine, davacılardan anne ... için toplam 40.327,56 TL destekten kalma tazminatının 20.000,00 TL'lik kısmının idareye başvuru tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren,

20.327,56 TL'lik kısmının miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 29/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek olan faiziyle birlikte, baba ... için toplam 33.437,77 TL destekten kalma tazminatının 20.000,00 TL'lik (mahkemece sehven 00.000.00 TL yazılmıştır, ancak hükmedilen toplam tazminat miktarından 20.000,00 TL olduğu açıktır.) kısmının idareye başvuru tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren, 13.437,77 TL'lik kısmının miktar artırım dilekçesinin davalı idareye tebliğ tarihi olan 29/07/2019 tarihinden itibaren işleyecek olan faiziyle birlikte ödenmesine,

davacıların fazlaya ilişkin maddi tazminat istemi yönünden davanın reddine, bu yönden idare mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, istinaf incelemesinde idarelerine %20 oranında kusur atfedildiği ancak işbu kusur oranının manevi tazminat miktarının belirlenmesinde incelemeye esas alınmadığı, bu yönden kararın hukuka aykırı olduğu; davacılar tarafından, ... ve ...'un yerel mahkeme kararına göre %40 oranında kusurlu oldukları tespit edilmişken, Bölge idare Mahkemesi tarafından hiçbir gerekçe göstermeden %80 ve %60 kusurlu olduklarının belirlenmesinin hukuka aykırı olduğu, ayrıca manevi tazminat miktarının da düşük olduğu ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Davacılar ve Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava; davacıların yakınları (çocukları/kardeşleri) ... ve ...'un 16/07/2016 tarihinde serinlemek amacıyla girdiği Batman Çayı'nda boğularak hayatlarını kaybetmeleri ile neticelenen olayda; kum ocağı işletmelerinin ruhsatsız olarak kum-çakıl çıkarması nedeniyle çayda boşluklar oluştuğu, davalı idarece yeterli denetim ve güvenlik önlemlerinin alınmadığı,

böylece davalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle uğranıldığı öne sürülen ... için müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 50.776,06 TL, müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 49.583,16 TL maddi, her bir müteveffa çocuklarından kaynaklı olarak ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi, ... için müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle- 61.648,37 TL, müteveffa ...'dan kaynaklı olarak miktar artırım suretiyle 59.334,26 TL maddi, her bir müteveffa çocuklarından kaynaklı olarak ayrı ayrı 30.000,00 TL manevi;

... ve ... için her bir müteveffa kardeşlerinden kaynaklı olarak ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 221.341,85 TL maddi (miktar artırım sonrası), 200.000,00 TL manevi zararın olay tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu kararın takdir edilen manevi tazminat ve maddi tazminat istemlerinin reddedilen kısmı açısından yapılan inceleme:

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Temyize konu kararın, davacıların maddi tazminat istemlerinin kısmen kabulü ile kabul edilen kısma ilişkin faiz başlangıç tarihi açısından yapılan inceleme:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde "temyiz incelemesi sonunda kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa Danıştay'ın kararı düzelterek onayacağı" hükme bağlanmıştır.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararı taraflarca temyiz edilmiş olup; uyuşmazlıkta, talep edilen tazminatın miktar artırım dilekçesiyle artırılan kısmına yürütülecek faizin başlangıç tarihi yönünden değerlendirme yapılmıştır.

Davacıların dava açarken yüksek oranlı yargılama harçları vb. nedenlerden dolayı tazmini isteminde bulundukları bedel dava dilekçesinde düşük belirtilmiş ise de, davacıların tazminine karar verilmesi konusunda gerçek iradelerini yansıtan miktarın, miktar artırım dilekçesi ile arttırılan gerçek zararları olduğunun, bu gerçek zararın esasen idarelere başvuru tarihinde bir başka deyişle idarelerin temerrüde düşürüldüğü tarihte ortaya çıktığı, ancak davacılar tarafından miktarı tam olarak bilinemediğinden ve tespit edilemediğinden dava açılırken talep edilemeyen bir zarar olduğunun kabulü,

bu kabul doğrultusunda da miktar artırım dilekçesi ile arttırılan dava değerinin tamamına davalı idarenin temerrüde düştügü ilk dava açılma tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren yasal faiz yürütülmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunun kabulü gerekmektedir.

Nitekim; Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 24/10/2024 tarih ve E:2021/5, K:2024/2 sayılı kararı da bu yöndedir. Bu durumda; Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın 3 nolu hüküm fıkrasının "davacı anne ... için 40.327,56 TL, davacı baba ... için 33.437,77 TL olmak üzere toplam 73.765,33 TL destekten yoksun kalma tazminatının davanın ilk açılış tarihi olan 03/08/2018 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarece davacılara ödenmesine, davacıların fazlaya ilişkin maddi tazminat istemleri yönünden davanın reddine, bu yönden idare mahkemesi kararının kaldırılmasına" şeklinde düzeltilmesi gerekmektedir.

KARŞI OY

(X)- Bir maddi zararın giderilmesine yönelik açılan tam yargı davalarında, tazminat kişinin mal varlığındaki zararın oluştuğu an itibarıyla karşılanması gerektiğinden, istenilecek olan tazminatın gecikerek ödenmesi nedeniyle para değerinde enflasyondan dolayı meydana gelebilecek azalmayı karşılamaya yönelik olarak faize hükmedilmelidir.

Maddi zararlar, mal varlığında meydana gelen ve para ile değerlendirilebilen bir azalmayı ifade ettiklerinden, bu azalma miktarının idare tarafından telafi edilmediği süre içinde ayrıca enflasyon nedeni ile de kayba uğrayacağı açıktır. Manevi zararlar ise, mal varlığında meydana gelen somut bir azalma olmayıp, kişinin manevi varlığında ortaya çıkan olumsuzluklar olduğundan, manevi tazminat değerinin yargılama sonucu para olarak belirlenmesi zarara uğrayanı tatmin ve de bu zararın meydana getireni cezalandırma aracı olarak kullanılmasından kaynaklanmaktadır.

Bu itibarla, ilk defa yargı kararıyla para olarak değerlendirilebilen bir manevi tazminatın önceden davalı idarece belirlenmesi ve de ödenmesinin mümkün olmaması nedeniyle, ödemede gecikmeden bahsedilemeyeceği gibi, manevi tazminat, esasen bütün hususlar dikkate alınarak "takdiren" belirlendiğinden manevi tazminata faiz uygulanmaması gerektiği oyuyla kararın bu kısmına katılmıyorum.