Danıştay 8. Daire E.2022/3052 K.2024/1840

Dava konusu istem: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü … Ana Bilim Dalında doktora öğrencisi olan davacı tarafından, doktora yeterlilik sınavında iki kez başarısız sayılması nedeni ile enstitüdeki öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile bu karara bağlı olarak alınan ve işlemin bildirimine dair Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; her ne kadar Mahkemelerince alınan bilirkişi raporunda davacının girmiş olduğu sözlü yeterlilik sınavının usulüne uygun yapıldığı, sorulan soruların öğrencinin yeterliliğini ölçmeye uygun sorular olduğu, soruların zorluk derecesi bakımından zor olmadığı, rahatlıkla cevap vermesi gereken sorular olduğu,

sınavın ölçme ve değerlendirme kriterlerine uygun yapıldığı belirtilmiş olsa da, davacının 26/06/2019 ve 09/01/2020 tarihlerinde katıldığı doktora yeterlik sınavının sözlü aşamasında davacıya yöneltilen soruların jüri tarafından tutanak altına alındığı görülmekle birlikte, soruların doğru cevapları ve davacının bu sorulara verdiği cevaplara ilişkin herhangi bir tutanak düzenlenmediği, davacının ilk girdiği sözlü sınavda verdiği cevaplar üzerinden her bir komisyon üyesince ayrı ayrı not takdir edilmeksizin ve takdir edilen notun gerekçeleri ortaya konulmaksızın sözlü sınavdan başarısız olduğu yönünde karar verildiği,

davacının 09/01/2020 tarihli sözlü sınavda ise her bir komisyon üyesince doktora yeterliliğine ilişkin değerlendirmede bulunulduğu görülmekle birlikte her bir jüri üyesince davacıya herhangi bir not takdir edilmediğinin anlaşıldığı, bu haliyle dava konusu işlemin dayanağını oluşturan sözlü sınavların, hukuk devletinin en önemli ilkelerinden olan idarenin her türlü işleminin yargı denetiminin yapılabilmesini olanaksız hale getirdiğinin görüldüğü, bu durumda;

davacının doktora yeterlik sınavında ikinci kez başarısız olduğundan bahisle doktora programından kaydının silinmesine ilişkin Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün … tarih ve … sayılı işlemiyle davacıya bildirilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılarak işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, doktora yeterlik aşamasında adayın temel kavramlara hakim olması, analiz ve sentez yeteneklerinin gelişmiş olmasının gerektiği, doktora tezinin Yönetim ve Organizasyon alanında olmasına ve lisans, yüksek lisans aşamalarında yönetim alanında dersler alınmış olmasına rağmen temel soruların dahi cevaplandırılamadığı, temel kavramlara hakim olunamadığı, Jüri üyeleri tarafından hazırlanan değerlendirme raporlarının başarısızlığı tespite yarayan nitelikte olduğu, ikinci sözlü sınav başarısızlığının sabit olması nedeniyle buna bağlı olarak tesis edilen ilişik kesme işleminin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, sözlü sınav başarısızlığının idare tarafından tatmin edici bir şekilde somut olarak ispat edilemediği, objektif değerlendirme yapılmadığı, idarenin temyiz gerekçelerinin hukuka ve mevzuata uygun olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ana Bilim Dalında doktora öğrencisi olan davacının, doktora yeterlik sınavının yazılı ve sözlü aşamalarını gerçekleştirmek üzere 19/06/2019 tarihinde Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla Doktora Yeterlik Sınav Jüri Üyeleri atandığı, davacının doktora yeterlilik sınavının yazılı aşamasından 75 puan almak suretiyle sözlü sınav aşamasına girmeye hak kazanması sonrasında, 26/06/2019 tarihinde girdiği doktora yeterlik sözlü sınavında başarısız olduğu, akabinde Dokuz Eylül Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 19/5.maddesi uyarınca davacıya ikinci defa sınava girme hakkı tanındığı,

bu kapsamda 09/01/2020 tarihinde ikinci defa girdiği doktora yeterlik sözlü sınavı neticesinde başarısız olduğuna karar verilmesi üzerine, doktora yeterlilik sınavında iki kez başarısız sayılması nedeni ile enstitüdeki öğrencilik kaydının silinmesine ilişkin Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile bu kararın Sosyal Bilimler Enstitüsü'nün … tarih ve … sayılı işlemiyle davacıya bildirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2547 sayılı Kanunu'nun 44. maddesinin (c) fıkrasında; " ... lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir..." hükmüne yer verilmiştir.

2547 sayılı Kanunu'nun 44. maddesinin (c) fıkrasına dayanılarak YÖK tarafından çıkarılan ve 20.04.2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Lisansüstü Eğitim Ve Öğretim Yönetmeliği"nin, "Doktora Programı" başlıklı 3. Bölümün "Yeterlik sınavı" başlıklı 19. maddesinde; (1) Yeterlik sınavı, derslerini ve seminerini tamamlayan öğrencinin alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesidir. Bir öğrenci bir yılda en fazla iki kez yeterlik sınavına girer.

(2) Öğrencinin yeterlik sınavına ne zaman gireceği senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir. Ancak yüksek lisans derecesi ile kabul edilen öğrenci en geç beşinci yarıyılın, lisans derecesi ile kabul edilmiş olan öğrenci en geç yedinci yarıyılın sonuna kadar yeterlik sınavına girmek zorundadır.

(3) Yeterlik sınavları, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından önerilen ve enstitü yönetim kurulu tarafından onaylanan beş kişilik doktora yeterlik komitesi tarafından düzenlenir ve yürütülür. Komite, farklı alanlardaki sınavları hazırlamak, uygulamak ve değerlendirmek amacıyla sınav jürileri kurar. Sınav jürisi en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere, danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur. Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Yeterlik sınavı toplantıları öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılır.

(4) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Yazılı sınavda başarılı olan öğrenci sözlü sınava alınır. Sınavların ağırlıkları ile notlarının hesaplanmasında yükseköğretim kurumunun yönetmeliklerine göre işlem yapılır. Sınav jürileri öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(5) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır. Bu sınavda da başarısız olan öğrencinin doktora programı ile ilişiği kesilir.

(6) Yeterlik sınavı jürisi, yeterlik sınavını başaran bir öğrencinin, ders yükünü tamamlamış olsa bile, toplam kredi miktarının üçte birini geçmemek şartıyla fazladan ders/dersler almasını isteyebilir. Öğrenci, ilgili enstitü kararıyla belirlenecek dersleri başarmak zorundadır. Kuralı getirilmiştir.

15.08.2016 tarihli ve 29802 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış olan Dokuz Eylül Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin "Yeterlik sınavı" başlıklı 20. maddesinin 4. ve 5. fıkralarında da;

"(4) Yeterlik sınavı yazılı ve sözlü olarak iki bölüm halinde yapılır. Yazılı sınavda başarılı olan öğrenci sözlü sınava alınır. Sınavların ağırlıkları ile notlarının hesaplanmasında bu Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılır. Sınav jürileri öğrencinin yazılı ve sözlü sınavlardaki başarı durumunu değerlendirerek öğrencinin başarılı veya başarısız olduğuna salt çoğunlukla karar verir. Bu karar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca yeterlik sınavını izleyen üç gün içinde enstitüye tutanakla bildirilir.

(5) Yeterlik sınavında başarısız olan öğrenci başarısız olduğu bölüm/bölümlerden bir sonraki yarıyılda tekrar sınava alınır..." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nde, ders aşamasını tamamlayan doktora öğrencilerine, alanındaki temel konular ve kavramlar ile doktora çalışmasıyla ilgili bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmadığının ölçülmesi amacıyla yeterlik sınavı yapılacağı yeterlik sınavının yazılı ve sözlü olmak üzere iki aşamadan oluşacağı, yapılan sınavlar sonucunda öğrencinin başarılı olup olmayacağına salt çoğunluk veya oybirliği ile karar verileceği ve bu hususun da Enstitüye bir tutanakla bildirileceği hüküm altına alınmıştır.

Lisanüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği'nde her ne kadar doktora yeterlik sınavında tutulacak tutanağın içeriğinin nasıl olacağı yönünde bir düzenleme bulunmasa da, özellikle sözlü sınavın yargısal denetiminin yapılabilmesi için sınav sonrası tutulan tutanağın bir takım hususları içermesi zaruridir. Aksi bir düşünce sözlü sınav sonuçlarının yargısal denetimden ari olması sonucunu doğuracak ve bu da dava açan kişiler aleyhine bir durum oluşturacaktır.

Bu bakımdan, doktora yeterlik sınav tutanağında sözlü sınav ile ilgili hangi hususların yer alması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Ülkemizde gerek kamuya alımlarda gerekse de görevde yükselmelerde sözlü sınav yapılmaktadır. Bu şekilde yapılan sözlü sınavların amacı en iyi adayı seçmek olduğu için sınava girecek adaylara sorulacak sorular bakımından eşitsizliğe uğranılmaması amacıyla soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması önemlidir.

Ancak doktora yeterlik sınavında adayın alanı ile ilgili akademik düzeyde bilgisinin ölçülmesi ve bilimsel araştırma derinliğine sahip olup olmaması amaçlandığından, sözlü sınav aşamasında öğrencinin verdiği cevaplar üzerinden yeni konulara geçilerek adayın akademik yeterliliğinin ölçüleceği göz önüne alındığında, sözlü sınav öncesinden soruların hazırlanması ve tek düze sorular üzerinden öğrencinin akademik yeterliliği ölçülemeyeceğinden, adaya sorulan soruların alanı ile ilgili olması şartıyla,

sınav esnasında her jüri üyesince yeni soruların sorulabilmesi amacıyla bu konuda jüri üyelerinin serbestçe soru sorma yetkisinin bulunduğu kabul edilmelidir.

Öğrencilere sorulan soruların hangi alanlardan sorulduğu ile yetinilerek sorulan her sorunun ve öğrencilerin sorulan sorulara verdikleri tüm cevapların tutanakta yer alma zorunluluğu bulunmasa da, verilen cevapların genel bir değerlendirilmesi yapılarak öğrencinin hangi gerekçelerle akademik yönden doktora yapmaya yeterli olmadığının açıkça gerekçeli olarak ortaya konulması ve bu hususun her bir jüri üyesince gerekçelendirilerek tutanağa bağlanması, yapılan sözlü sınavın nesnelliği ve yargısal denetimi açısından önemlidir.

Dava dosyasında yer alan doktora yeterlilik sözlü sınavı Jüri Değerlendirme Raprlarının incelenmesinden, her üye tarafından ayrı ayrı rapor tutulduğu, raporlarda davacıya sorulan soruların, verilen cevapların, verilemeyen cevapların ve eksik verilen cevapların nelerden ibaret olduğunun ayrıntılı olarak belirtildiği, Jüri üyelerinin ayrı ayrı değerlendirme yaptıkları, yapılan değerlendirmeler de; davacının yönetimle ilgili temel konulara hakim olmadığı, sınav süresince tutuk olduğu, tatmin edici cevaplar veremediği, Fakültede araştırma görevlisi olarak görev yapmasına rağmen nasıl bu kadar yetersiz olduğunun anlaşılamadığı, başarısız olduğu birinci sınavdan sonra herhangi bir değişim göstermediği ve doktora eğitimine devam etmesinin mümkün olmadığı kanaatine varıldığı anlaşılmıştır.

İdare Mahkemesi tarafından, Kocaeli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü.

Ana Bilim Dalı Başkanı, Kocaeli Üniversitesi, Denizcilik Fakültesi, Denizcilik İşletmeleri Yönetimi Bölüm Başkanı ve Bursa Teknik Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Uluslararası Ticaret ve Lojistik Bölümü öğretim üyesinden oluşan Bilirkişi Heyeti'nden alınan raporda; özetle "... …nin dava dosyasında yer alan belge ve kanıtlar ile Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği incelendiğinde, yeterlilik sınavının usulüne uygun yapıldığı, sorulan soruların öğrencinin yeterliliğini ölçmeye uygun sorular olduğu, soruların zorluk derecesi bakımından zor olmadığı, rahatlıkla cevap vermesi gereken sorular olduğu,

sınavın ölçme ve değerlendirme kriterlerine uygun yapıldığı, soruların doktora yapılan alanla ilgili olduğu, öğrencinin yeterliğini ölçmeye uygun olduğu, bir doktora öğrencisinin rahatlıkla cevaplaması gereken sorular olduğu, bu soruların yüksek lisans ve hatta lisans öğrencilerine bile sorulduğu, diğer üniversitelerin doktora programlarında yeterlik sınavlarının benzer koşullar ve benzer sorularla yapıldığı, ..." görüşüne yer verilmiştir.

Bu durumda, sözlü sınavda sorulan sorulara davacının verdiği yanıtlar sonucunda her komisyon üyesince ayrıntılı olarak değerlendirme yapıldığı, değerlendirmelerin ayrı ayrı tutanaklar ile gerekçeli bir şekilde oluşturulduğu ve bu haliyle yargı denetiminin yapılabilmesine uygun olduğu, bilirkişi raporunun da; aynı şekilde yargı denetiminin yapılabilmesini sağlayacak şekilde tanzim edildiği, sözlü sınav başarısızlığının bilirkişi heyetince de ayrıntılı olarak teyit edildiği,

davacının sözlü sınav başarısızlığının gerek Jüri üyeleri ve gerekse bilirkişi heyeti tarafından tartışmaya yol açmayacak bir şekilde oy birliği ile takdir edildiği anlaşıldığından, davacının girmiş olduğu sözlü sınavda başarısız olması nedeniyle doktora ile ilişiğinin kesilmesine dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.