Danıştay 8. Daire E.2022/4310 K.2025/4319

Dava konusu istem: S.S. ... No'lu ... Kooperatifi üyesi olan davacı tarafından, Samandağ bölgesinde toplu taşıma faaliyeti gösteren M plakalı araçların özel toplu taşıma aracına dönüşüm işlemleri ile ilgili usul ve esaslarına ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına uymak suretiyle dönüşüm işlemlerinin başlatılması ve Hatay İli, Samandağ İlçesi Dönüşüm Projesine dahil edilmesi istemiyle 30/12/2018 tarihinde yapılan başvurunun, Hatay İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının üyesi olduğu S.S. ... Nolu ....Taş.Koop.'ne 18 araçla çalışma hakkının verildiği ve adı geçen kararda davacı adına M plaka tahsisi yapılmadığından bahisle reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Hatay Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:...

K:... sayılı kararda; uyuşmazlık konusu olayda, büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkilerinin ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılacağı, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,

bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermek yetkisinin büyükşehir içindeki karayolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla kurulan ulaşım koordinasyon merkezi'ne (UKOME) ait olduğu ve Yönetmeliğin 29. maddesinde açık bir şekilde Büyükşehir belediyeleri dâhilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş hakların saklı olduğu hükmüne yer verildiği, Hatay İl Trafik Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının üyesi olduğu S.S. ...

Nolu ....Taş.Koop.'ne 18 araçla çalışma hakkının verilmiş olduğu ve çalışma hakkının tek tek üyeler adına düzenlendiği, adı geçen kararda davacının adına yer verilmediğinin görüldüğü, dava dilekçesinde de açıkça belirtildiği üzere davacı tarafından kooperatife üye olunduğu zamandan beri M plakalı araç ile yolcu taşımacılığı yapması için gerekli olan "çalışma ve güzergah izin belgesi" olmadan fiilen yolcu taşımacılığı yapılmaya devam edildiğinin anlaşıldığı,

davalı idarece ulaşım dönüşüm projesi kapsamında ilgili güzergahlardaki araç azaltma ve dönüşüm işlemlerinde Yönetmeliğin 29. maddesinde düzenlenen Büyükşehir belediyeleri dâhilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş hakların saklı olduğu hükmüne istinaden "kazanılmış haklar" kapsamında daha önce İl Trafik Komisyonu Kararı ile "çalışma ve güzergah izin belgesi" alan kişilerin dönüşüme dahil edildiğinin anlaşıldığı, Yönetmeliğin 29. maddesi hükmü dikkate alındığında;

davacının salt kooperatif üyeliğinin bulunmasının kazanılmış hak anlamına gelmeyeceği, başka bir deyişle daha önceden İl Trafik Komisyonu Kararı ile davacına adına "çalışma ve güzergah izin belgesinin" düzenlenmiş olması gerektiğinden, Samandağ bölgesinde toplu taşıma faaliyeti gösteren M plakalı araçların özel toplu taşıma aracına dönüşüm işlemleri ile ilgili usul ve esaslarına ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına riayet ederek dönüşüm işlemlerinin başlatılması ve Hatay İli, Samandağ İlçesi Dönüşüm Projesine dahil edilmesi istemiyle 31/12/2018 tarihinde davacı tarafından yapılan başvurunun,

Hatay İl Trafik Komisyonu'nun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının üyesi olduğu S.S. ... Nolu ....Taş.Koop.'ne 18 araçla çalışma hakkının verildiği ve adı geçen kararda davacı adına M plaka tahsisi yapılmadığından bahisle reddine ilişkin dava konusu UKOME kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Hatay İli, Samandağ ilçesi, S.S.... Nolu ... Kooperatifine 01/03/2004 tarihinde üye olarak ... plakalı minibüsü ile yolcu taşıma faaliyetinde bulunduğu hususlarının oda kayıt ve vergi kayıtları ile mevcut olduğunu, hukuken aynı konumda bulunduğu kişilere dönüşüm hakkı kapsamında haklardan yararlandırıldığından dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğundan mahkeme kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olarak tesis edildiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava. 05/02/2002 tarihinde kurulan ve davacı tarafından 01/03/2004 tarihinde üye olunan S.S. ... Nolu ... Kooperatifinin ... tarih ve ... sayılı İl Trafik Komisyonu kararı ile.

18 üyesine yolcu taşımacılığı yapması için "çalışma ve güzergah izin belgesinin" düzenlendiği, bahse konu İl Trafik Komisyonu Kararında davacının ismine yer verilmediği, ancak kooperatife üye olan davacı tarafından M plakalı araç ile yolcu taşımacılığı yapması için gerekli olan "çalışma ve güzergah izin belgesi" olmadan fiilen yolcu taşımacılığı yapılmaya devam edildiği, daha sonraki süreçte Hatay İlinin Büyükşehir olmasıyla birlikte Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kurulduğu (UKOME) ve Hatay İli Ulaşım Ana Planı kapsamında ulaşım dönüşüm işlemlerine yönelik bir takım Ukome kararlarının alındığı,

bahse konu bu dönüşüm işlemleri kapsamında daha önce İl Trafik Komisyonu Kararlarında verilmiş olan haklar esas alınacak şekilde hak sahipliğinin belirlendiği, davacı tarafından, Samandağ bölgesinde toplu taşıma faaliyeti gösteren M plakalı araçların özel toplu taşıma aracına dönüşüm işlemleri ile ilgili usul ve esaslarına ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararına riayet ederek dönüşüm işlemlerinin başlatılması için 31/12/2018 tarihli dilekçe ile başvuruda bulunulduğu, bu başvurunun Hatay İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının üyesi olduğu S.S. ...

Nolu ... Kooperatifine 18 araçla çalışma hakkının verildiği ve adı geçen kararda davacı adına M plaka tahsisi yapılmadığından bahisle Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile reddedilmesi üzerine söz konusu işlemin iptali istemiyle ilk olarak açılan davada ...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile "davacının talebinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından incelenip karara bağlanması gerekirken, bu konuda yetkisi bulunmayan Hatay Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Belediye Başkanı adına Genel Sekreter Yardımcısı vekili tarafından tesis edilen, başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

bunun üzerine davalı idarece yargı kararı uygulanarak "davacı tarafından, bahse konu 31/12/2018 tarihinde yapılan başvurunun, Hatay İl Trafik Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile davacının üyesi olduğu S.S. ... Nolu ... Kooperatifine 18 araçla çalışma hakkının verildiği ve adı geçen kararda davacı adına M plaka tahsisi yapılmadığından bahisle reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının tesis edilmesi üzerine bu kararın iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7. maddesinin (f) fıkrasında.

"Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde.

“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin 17. maddesinde "(1) UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında;

a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin,

b) Milli Savunma Bakanlığı temsilcisinin,

c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin,

ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin,

e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla Liman Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin,

f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

ğ) Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin,

i) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin,

j) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin, katılımından oluşacağı düzenlenmiştir.

(2) UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşleri alınır.

(3) Büyükşehir belediyesinin öteki birim başkanları ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, ilgili vakıf ve dernek temsilcileri görev alanlarına giren konularda, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebilirler.” hükmüne,

"Toplantı" başlıklı 19. maddesinde, "(1) UKOME büyükşehir belediye başkanının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17 nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır.

(2) Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır.(3) Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir." hükümüne.

"Toplantı Usulü" kenar başlıklı 20. maddesinde de, "UKOME toplantıları; a) Bu Yönetmeliğin 17 nci maddesinde sayılan üyelerin salt çoğunluğunun katılımı ile başkan tarafından açılır. b) Mazereti olan üyenin yerine kurumları tarafından görevlendirilecek bir üst düzey yetkili toplantıya katılır. c) Oylamalar açık oylama şeklinde yapılır. Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği halinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır.

Kararlarda çekimser kalınamaz." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, ilgili maddede sayılan kurum ve kuruluş temsilcilerin koordinasyon merkezlerine üye olarak katılacakları, UKOME toplantı yeter sayısının üyelerin salt çoğunluğu, karar yeter sayısının ise toplantıya katılanların salt çoğunluğu olduğu açık olmakla birlikte toplantının mevzuata uygun biçimde yapılabilmesi için de toplantı yer ve tarihinin toplantıya üye olarak katılacaklara usulüne uygun bir şekilde bildirilmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Bu doğrultuda, uyuşmazlıkta dava konusu UKOME kararının alındığı 21/06/2019 tarihli toplantıya yukarıda sayılan kurumlardan, Hatay Hava Limanı, İskenderun Liman Başkanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü, Devlet Demiryolları Bakım Onarım Müdürlüğü temsilcilerinin katılmadığı görülmektedir.

Buna göre, uyuşmazlığa konu UKOME Kurul kararı alınmadan önce toplantı günü ve saatinin anılan yönetmeliğin 17. maddesinde sayılan ve toplantıya katılmayan kurum temsilcilerine bildirilmesine ilişkin davet yazılarının söz konusu kurumlara usule uygun bir şekilde tebliğ edilip edilmediği, edilmiş ise tebliğine ilişkin belgelerin istenilmesi maksadıyla ara kararı yapılmak suretiyle anılan kurum temsilcilerinin yapılan davet üzerine katılıp katılmadıkları hususu araştırılmak suretiyle bir karar verilmesi gerekirken toplantıya katılmayan kurum temsilcilerinin katılmama gerekçeleri araştırılmaksızın doğrudan işin esası hakkında verilen kararda hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.