Danıştay 8. Daire E.2022/5656 K.2025/4144

Dava konusu istem: Ankara ili, Gölbaşı ilçesi, ... Köyü civarında yer alan S:..., ER:... nolu sahada II-A Grubu kalker maden ruhsatına sahip olan davacı şirket tarafından, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığınca Gölbaşı ilçesi ve çevresinde yeni açılacak, bakımı yapılacak imar yollarının asfalt ve alt temel malzemesinin karşılanması amacıyla talepte bulunması üzerine ER:... sayılı ve 40,16 Ha'lık sahada 5 yıl süreli II (A) Grubu (Kalker) Hammadde Üretim İzin Belgesi verilmesine ilişkin 11/01/2021 tarihli işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirerek, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı lehine düzenlenen hammadde üretim izin belgesinin, davacının ruhsat sahası ile çakışan kısım yönünden kaynak kaybına yol açacağı sonucuna varılarak, dava konusu işlemde çakışan kısım yönünden hukuka uyarlık, çakışmayan kısım yönünden de hukuka aykırılık görülmeyerek, dava konusu işlemin, davacının ruhsat sahası ile çakışan kısmı yönünden iptaline, çakışmayan kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: müdahilin, davayı müdahale talebinin kabulü tarihinden itibaren takip edebileceğini, yanında katıldığı tarafla birlikte hareket etmek zorunda olduğundan, onun davadaki istem ve iradesiyle bağlı olup, yanında katıldığı taraftan ayrı veya onun iradesine aykırı istemde bulunamayacağını,uyuşmazlıkta Mahkemece verilen karara karşı müdahil tarafından istinaf başvurusu yapılmış ve yürütmenin durdurulması istenilmiş ise de, davalı idare tarafından istinaf başvurusunda bulunulmadığının anlaşılması karşısında, yanında katıldığı tarafla birlikte hareket etme koşulunun gerçekleşmemiş olması nedeniyle müdahilin istinaf başvurusunun incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılarak istinaf başvurusunun incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare yanında müdahil tarafından, Mahkemenin fer'i müdahile yönelik hüküm tesis etmesi halinde fer'i müdahilin tek başına da kanun yoluna başvurabileceği, dosyada mevcut bilirkişi raporunun maddi ve bilimsel gerçeği yansıtmadığı, madencilikteki kesin rezerv tespitlerinin karotlu maden sondajları ile ortaya çıkarılabileceği, davacının yalnızca işletme izninin bulunduğu alanda 34 yıllık rezervinin bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Ankara ili, Gölbaşı ilçesi, ... Mahallesinde bulunan II-(a) grubu (kalker) ocağına ait koordinatları belirtilen sahanın, Gölbaşı ilçesi ve çevresindeki yeni açılacak, bakımı yapılacak yolların asfalt ve alt temel malzemesi temini için bu sahada Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından, ... tarih ve ... sayılı yazı ile davalı idareye başvurularak adına hammadde üretim izin belgesi verilmesi talebinde bulunulmuştur.

Davalı idare tarafından mahallinde yapılan inceleme sonucunda, Maden Kanunu’nun 14. maddesinin 17. fıkrasında yer alan hüküm gereğince işletme ruhsatının madencilik faaliyetlerini engellemeyeceği ve kaynak kaybına neden olmayacağı tespit edildiğinden, 5 yıl süreli 06/2021-07 (II.(a) grubu kalker) sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı adına hammadde üretim izin belgesi düzenlenmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda üçüncü kişilerin davaya katılması hususu ayrıca düzenlenmemiş olup Kanun'un 31. maddesinde bu konuda 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na yollama yapılmıştır. 04/02/2011 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile 1086 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmış ve mevzuatta yürürlükten kaldırılan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na yapılan yollamaların, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelerine yapılmış sayılacağı kurala bağlanmıştır.

"Davaya müdahale" konusu Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 65. ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup anılan Kanun'un 66. maddesi uyarınca, üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, tahkikat sona erinceye kadar, fer'î müdahil olarak davada yer alabilmektedir.

Fer'i müdahilin katıldığı davadaki hukuki durumu ise 68. maddede belirtilmektedir. Anılan maddede, müdahale talebinin kabulü hâlinde müdahilin, davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebileceği, yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia veya savunma vasıtalarını ileri sürebileceği, onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemlerini yapabileceği düzenlenmiştir.

Belirtmek gerekir ki ne mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda ne de yürürlükteki Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda, müdahilin dava sonunda verilen karara karşı tek başına kanun yollarına başvuru yapıp yapamayacağı konusunda açık bir hükme yer verilmemiştir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 03/02/2023 tarih ve E:2021/4 K:2023/1 sayılı kararında müdahilin idari yargıda tek başına kanun yoluna başvurup başvuramayacağına yönelik olarak; "idari davaların özellikleri gereği bazı durumlarda müdahil, hukuk usulüne nazaran idari yargıda uyuşmazlığın konusu ile doğrudan ilgili olabilmektedir veya müdahil ile yanında katıldığı taraf arasındaki ilişki dava konusu edilmektedir.

Bu çerçevede müdahil, davanın şekli anlamda tarafı olmasa da dava konusu uyuşmazlık maddi anlamda müdahilin hak ve menfaatini ilgilendirmekte ve müdahil verilecek kararın neticesinden doğrudan etkilenmektedir. Buna göre idari yargıda müdahilin yalnızca yanında katıldığı tarafın işlemlerine bağlı kılınması adil olmayan sonuçlar doğurabilecektir.

Bu bakımdan, müdahilin tek başına kanun yollarına başvurabilmesinin, resen araştırma ilkesinin benimsenmiş olduğu idari yargılama usulünde, maddi olayın doğru ve eksiksiz bir şekilde belirlenerek gerçeğe en uygun kararın verilmesine ve böylece kamu yararının gerçekleştirilmesine; idarenin hukuka uygun hareket etmesi sağlanarak hukuk düzeninin idari yargı eliyle korunmasına ve kanun yollarının hukukun ülke genelinde aynı şekilde uygulanmasını temin ederek kanun önünde eşitlik ilkesinin hayata geçirilmesi işlevinin yerine getirilmesine katkı sağlayacağı açıktır.

Bu açıklamalar çerçevesinde, idari yargının kendine özgü özellikleri göz önüne alınarak konu değerlendirildiğinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemini yapma hakkı tanınan müdahilin, yanında katıldığı taraf hakkında verilen karara karşı tek başına kanun yollarına başvurabilmesinin, adil yargılanma hakkının temini bakımından gerekli olduğu neticesine ulaşılmıştır." gerekçesi ile müdahilin, yanında katıldığı tarafın kanun yollarına başvurmaması halinde, onun işlem ve açıklamalarına açıkça aykırı olmamak şartıyla tek başına kanun yollarına başvurabileceği ve ilgili yargı merciince başvuru dilekçesinin yanında katıldığı tarafa tebliğ edilmesi gerektiği yönünde içtihadın birleştirilmesine karar verilmiştir.

Görüldüğü üzere 2577 sayılı Kanun'da davaya müdahale konusunda 6100 sayılı Kanun'a atıf yapılmakta olup 6100 sayılı Kanun'da ise müdahilin tek başına kanun yoluna başvuru yapıp yapamayacağı hususunda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu hususta idari yargıdaki uyuşmazlık türlerinin niteliğine ve yargılamaya hakim olan ilkelere göre bir değerlendirme yapılarak Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunca adil yargılanma hakkı çerçevesinde müdahilin tek başına kanun yoluna başvuru yapabileceğine yönelik bir neticeye varılmıştır.

Kanun yollarına başvurma, hükmün kesinleşmesini geciktiren, erteleyici ve kararın üst yargı organınca denetlenmesini sağlayan hukuki bir yol olup İdare Mahkemesi kararının davalı idare tarafından istinaf edilmemiş ve fakat müdahil tarafından istinaf edilmiş olması halinde, somut olayda olduğu gibi, davanın şekli anlamda tarafı olmasa da dava konusu uyuşmazlığın maddi anlamda müdahilin hak ve menfaatini doğrudan ilgilendirdiği durumlarda hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkı gereği Fer'i müdahilin tek başına da istinaf edebileceği açıktır.

Bu itibarla, davalı yanında davaya katılan tarafından İdare Mahkemesi kararı istinaf edilmiş olsa dahi uyuşmazlık maddi anlamda müdahilin hak ve menfaatini doğrudan ilgilendirdiğinden müdahilin istinaf başvurusunun esasının incelenmesi gerektiği sonucuna varıldığından, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin incelenmeksizin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.