Danıştay 8. Daire E.2022/5896 K.2023/7944

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava, Balıkesir il mera komisyonunun … tarih ve … sayılı kararının 1. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, yurt içinde yetiştirilen ve satışı yapılan büyük ve küçükbaş canlı hayvanların satış bedellerinin binde biri oranında satıcılarından pay alınacağının düzenlenmesine rağmen dava konusu komisyon kararı ile tahsil edilmesi gereken payın bir önceki aya göre borsa tarafından belirlenen değerin, canlı veya karkas ağırlık değeri ile çarpımı üzerinden hesaplanmasına endekslendiği, ancak Kanun ve Yönetmelikte belirlenen sabit bir değer olmadığı gibi canlı veya karkas ağırlık değeri üzerinden hesaplama yapma yetkisini de vermediği,

dolayısıyla satış değerinin hayvandan hayvana, kişiden kişiye, zamana ve mekana göre değişkenlik arz edebileceği, diğer yandan satışa konu olmayan hayvanların da kesime getirilebileceği, öte yandan hayvan borsasında, pazarında ve diğer satışı yapılan yerlerde satışı yapılarak mera kesintisi tahsil edilen hayvanların kesim için mezbahaya getirilmeleri durumunda bunlardan da pay tahsil edilip edilmeyeceği konusunda açıkça bir düzenleme de içermediği gibi bu şekilde yapılan kesintilerin mükerrer tahsilata da sebebiyet verilebileceği,

nihai olarak satış değeri üzerinden alınması gereken payın sabit bir değer ile canlı ve karkas ağırlık değerine endekslenmesi suretiyle ve kesimi yapılan her bir hayvandan mera kesintisi tahsil edilmesi sonucunu doğuracak şekilde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

4342 sayılı Mera Kanunu'nun "Mali Hükümler" başlıklı 30. maddesinin dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan halinde,

"(...)

a) (Mülga: 6/6/2002-4760/18 md.)

b) Bu Kanuna göre otlatma amacıyla kiraya verilen mera, yaylak ve kışlaklardan yönetmelikte belirtilen usule göre alınacak ücretler,

c) Üreticilerden satın alınan sütün satın alma bedelinin binde 1’i oranında, süt işleyen kuruluşlarca yapılacak kesinti,

d) Yurt içinde yetiştirilen ve satışı yapılan büyük ve küçükbaş canlı hayvanların satış bedellerinin binde 1’i oranında satıcılarından alınacak pay,

e) (Değişik: 27/5/2004-5178/4 md.) Tahsis amacı değişikliği talebinde bulunan gerçek ve tüzel kişilerden, 14 üncü maddenin birinci fıkrasının (e), (f), (g) bentleri ve vakıf meraları ile toprak muhafaza, sel ve taşkın kontrolü amacıyla yapılacak her türlü ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları ilgili tahsis amacı değişiklikleri hariç, tahsis amacı değiştirilen mera, yaylak ve kışlaklardan elde olunacak yirmi yıllık ot geliri esas alınarak, komisyonca tespit edilerek alınacak ücret,

f) Yayla turizmi amacıyla 20 nci madde çerçevesinde verilecek yapı izinlerinden valiliklerce tespit edilecek miktarda alınan yapı ruhsat ücretleri ile bu yerlerin yıllık kira bedelleri,

g) Her türlü bağış ve yardımlar,

(Değişik son paragraf: 14/7/2004-5217/10 md.) Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar bütçeye gelir kaydedilir.

Bu maddede belirtilen gelirler, tahsilatın yapıldığı tarihi takip eden ayın 15’ine kadar saymanlık hesabına yatırılır ve gelirlerin tahsilatında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.

(Değişik son fıkra: 14/7/2004-5217/10 md.) Bu madde uyarınca yapılacak tahsilata ilişkin usul ve esaslar ile ödenecek huzur hakları Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

19/12/2012 tarih ve 28502 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Mera Kanunu'nun 30 uncu Maddesi Gereğince Yapılacak Tahsilatlar ile Ödenecek Huzur Haklarına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ise,

"c) Yurt içinde yetiştirilen ve satışı yapılan büyükbaş ve küçükbaş canlı hayvanların satış bedellerinin binde biri oranında satıcıdan alınacak pay;

1) Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince görevlendirilecek muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil edilerek, tahsilatın yapıldığı gün veya en geç takip eden iş günü içerisinde bankaya yatırılır.

2) Özel ve kamuya ait kesimhane ve mezbahalarda yapılacak kesintiler komisyonların belirleyeceği usul ve esaslar çerçevesinde tahsil edilerek, tahsil edildikleri tarihi izleyen ayın onbeşine kadar bankaya yatırılır ve dekontun bir örneği Bakanlığa gönderilir.

3) Hayvan satışı yapılan pazarlarda satışı yapılan hayvanlardan, yapılacak kesintiler, belediyelerce tahsil edilerek, tahsil edildikleri tarihi izleyen ayın onbeşine kadar bankaya yatırılır ve dekontun bir örneği Bakanlığa gönderilir.

4) Borsada satışı yapılan canlı hayvanlardan yapılacak kesintiler, borsa görevlileri tarafından kendi usulüne uygun tahsil edilerek, tahsil edildikleri tarihi izleyen ayın onbeşine kadar bankaya yatırılır ve dekontun bir örneği Bakanlığa bildirilir." kuralı yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, Mera Kanununun 30 uncu Maddesi Gereğince Yapılacak Tahsilatlar ile Ödenecek Huzur Haklarına İlişkin Yönetmelik'in 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin 2 numaralı alt bendi uyarınca, Balıkesir il mera komisyonunca alınan 13/06/2014 tarih ve 804 sayılı kararın 1. maddesiyle, özel ve kamuya ait kesimhane ve mezbahalarda yapılacak kesintilere ilişkin usul ve esasların belirlenerek davacı şirkete de tebliğ edildiği, hayvan kesim işleri yapan davacı şirket tarafından, söz konusu karara karşı yapılan itirazın cevap verilmeyerek zımnen reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için dava konusu işlemin iki farklı yönden incelenerek hukuka uygunluğunun tespit edilmesi gerekmektedir. Bunlardan ilki, mezbaha sahibine getirilen tahsilat yükümlülüğü olup, diğeri hesaplama yöntemine ilişkindir. Zira bu iki hususu içerecek şekilde İl Mera Komisyonu kararı alındığı görülmektedir.

Mezbaha sahibine getirilen tahsilat yükümlülüğüne ilişkin olarak, her ne kadar komisyon kararıyla mezbahalar tarafından tahsilat yapılması zorunluluğu getirilmiş ise de, gerek Kanun gerekse Yönetmelik düzenlemelerine göre bu payın satıcıdan alınması öngörülmesine karşın, mezbahalarda alım ve satım işlemlerinin yapılmadığı, yalnızca hayvanların kesimlerinin yapıldığı anlaşıldığından, mezbaha sahibini satıcıdan tahsilat yapmaya mecbur bırakan söz konusu yükümlülüğün hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

Tahsil edilecek payın hesaplama yöntemine gelince, 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde, yurt içinde yetiştirilen ve satışı yapılan büyük ve küçükbaş canlı hayvanların satış bedellerinin binde biri oranında satıcılarından pay alınacağının düzenlendiği, dava konusu Yönetmelikte de dayanağı kanuna uygun şekilde satış bedeli üzerinden pay alınmasının düzenlendiği, buna aykırı olacak şekilde hesaplama yapılmasını öngören dava konusu İl Mera Komisyonu kararına ilişkin İdare Mahkemesince verilen kararın ve dayandığı gerekçenin usul ve kanuna uygun olduğu görülmüştür.

Bu durumda, dava konusu işlemde hem 4342 sayılı Kanun hem de Yönetmelik hükümlerine açıkça aykırı olacak şekilde hesaplama yapıldığından ve mezbaha sahiplerine tahsil yükümlülüğü getirildiğinden tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.