Danıştay 8. Daire E.2022/7604 K.2024/3122

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Seçuklu Ziraat Odası üyeliği ile Ziraat Odası Meclis ve Yönetim Kurulu üyeliklerinin düşürülmesine ilişkin Selçuklu Ziraat Odası Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla.

Selçuklu İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü elemanları tarafından 15/01/2021 ve 15/02/2021 tarihlerinde davacıya ait işletmede yapılan incelemede, hayvan olmadığı, hayvancılık faaliyeti yürütülmediği ve davacıya ait ÇKS kaydının bulunmadığının tespit edildiği, ilgili mevzuat uyarınca ziraat odası üyeliği ile meclis ve yönetim kurulu üyesi olabilmek için çiftçilik yapılması gerektiğinden, çiftçilik yapmayan davacının Konya İli, Selçuklu Ziraat Odası üyeliği ile Meclis ve Yönetim Kurulu üyeliğinin düşürülmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı,

öte yandan, davacı tarafından, Yönetim Kurulu'nca üyeliğinin düşürülemeyeceği iddia edilmişse de, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca üye kaydı yapan Yönetim Kurulu'nun çiftçilik şartlarını kaybedilmesi üzerine üyelik kaydını silebileceği açık olduğundan anılan iddiaya da itibar edilmediği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu davacı tarafındn ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu uyuşmazlık bakımından yetkide ve usulde paralellik ilkesinin uygulanamayacağı, zira anılan ilkenin kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça bir işlemin tesisinde uygulanan yetki ve usul koşullarının aynı işlemin geri alınması ve kaldırılması işlemlerinde de aynen uygulanmasını ifade ettiği, Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi'nin 5. maddesinde oda üyeliğinin kazanılması ve kaybedilmesi hallerinin açıkça düzenlenmiş olması nedeniyle bu ilkenin uygulanma kabiliyetinin bulunmadığı, davacıya ait işletmede yapılan denetimlerin yetkisiz kişiler tarafından yapıldığı,

iyi niyet ve doğruluktan uzak olduğu, olağanüstü yönetim kurulu toplantı usulüne uyulmaksızın alınan kararların ve verilen disiplin cezalarının yok hükmünde olduğu belirtilerek, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmüştür.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, iddia edildiğinin aksine Nizamnamenin 5. maddesi ile düzenlenen hususların muhtarların her yıl Eylül ayı içerisinde çiftçilik durumu ile ilgili değişiklikleri bildirmek yükümlülüğü ile ilgili olduğu, Oda'ya üye kayıt etme yetkisi bulunan Oda Yönetim Kurulu'nun Oda üyeliğinin düşmesine de karar verebileceği, olağanüstü yönetim kurulunun mevzuata uygun olarak toplanıp karar aldığı, davacının hukuka aykırı ve yok hükmünde olduğunu beyan ettiği disiplin cezalarının muhatabı olmadığı, sözkonusu cezaların başka kişiler hakkında tesis edildiği,

davacının Oda'yı kötüleyerek Mahkemeyi yanıltmaya çalıştığı, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğu, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Seçuklu Ziraat Odası üyeliği ile Ziraat Odası Meclis ve Yönetim Kurulu üyeliklerinin düşürülmesine ilişkin Selçuklu Ziraat Odası Yönetim Kurulu'nun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanunu'nun "Odaların üyeleri" başlıklı 4. maddesi. "Odaların aslî ve fahrî olmak üzere iki tür üyesi vardır. I - Aslî üyeler :Çiftçilikle iştigal eden gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliğe sahip olmasa da Devlete, katma ve özel bütçeli dairelere ve bu dairelere bağlı döner sermayeli kuruluşlara, belediyelere ve kamu iktisadî teşebbüslerine ait işletme ve kuruluşlardır.

II - Fahrî üyeler : Çiftçilikle iştigal etmedikleri halde odaların faaliyetine yakın ilgi gösteren, maddî ve manevî yardımlarda bulunan kişi ve kuruluşlardır.

Fahri üyeler oda meclisleri tarafından seçilir.", "Üye kaydı" başlıklı 5. maddesi; "(1) 4. maddede yazılı aslî üyelerden gerçek kişiler hakkında, yönetmelikte istenen bilgiler köy veya mahalle ihtiyar heyetlerince, cetvel halinde düzenlenip onaylandıktan sonra muhtarlıklar tarafından il merkezlerinde valilere, ilçelerde kaymakamlara verilir.

Bu cetveller odalar tarafından onaylanır ve bir ay süre ile ilân tahtasına ve köylerde muhtarlıklar tarafından herkesin görebileceği bir yere asılır. Muhtarlar, üyelik durumlarında meydana gelecek değişiklikleri yılda bir defa, yönetmelikte gösterilecek bir zamanda odalara bildirmekle yükümlüdür.

(2) Diğer aslî üyeler, çiftçiliğe başladıkları tarihten itibaren bir ay içinde şekli yönetmelikte gösterilen üyelik beyannamelerini, il merkezlerinde valilere ilçelerde kaymakamlara vermeye mecburdurlar. (3) Üyelik kaydına ilişkin itirazlar, yönetmelikte yazılı usule göre oda yönetim kurulunca karara bağlanır.

Yönetim kurulu kararına karşı itirazlar, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde oda meclisine yapılır.", "Oda meclisinin görevleri" başlıklı 10. maddesi; " Oda meclisinin başlıca görevleri şunlardır: ... d)Oda üyeleri hakkında bu Kanunda yazılı cezaları karara bağlamak...", "Oda yönetim kurulunun görevleri" başlıklı 12. maddesi.

"Oda yönetim kurulunun başlıca görevleri şunlardır: ... f) Çiftçiliğe ve oda üyelerine ait belgeleri tasdik etmek. g) Çiftçi kayıtlarını ve üye defterlerini tutmak.

", "Toplantılar" başlıklı 14. maddesi. "Oda meclisi en az iki ayda bir, yönetim kurulu en az ayda bir defa toplanır. Başkanların veya toplam üye sayısının üçte ikisinin çağrısı üzerine her zaman toplantı yapılabilir. Yapılacak olağan toplantıların yer ve zamanı yetkili organlarca karara bağlanır ve toplantıda alınan kararlar, karar defterine kaydedilir.

Kararlar oy çokluğu ile alınır, eşitlik olması halinde başkanın oy kullandığı tarafın kararı geçerli sayılır.", "Disiplin cezaları" başlıklı 33. maddesi; "(1) Oda üyelerine aşağıda yazılı cezalar verilebilir: a) Uyarma. b) Kınama. c) Odadan uzaklaştırma. (2) Uyarma ve kınama cezaları yönetim kurulu tarafından verilir. Bu cezalara tebliğinden itibaren onbeş gün içinde oda meclisine itiraz olunabilir; meclisin kararı kesindir.

(3) Uzaklaştırma cezası, yönetim kurulunun teklifi üzerine meclis tarafından verilir. Bu ceza bir aydan az, bir yıldan çok olamaz. ...", "Re’sen kayıt" başlıklı 35. maddesi. "Bu Kanuna göre odaya üyelik kaydı yapılmadığı tespit edilen çiftçiler re'sen kaydedilirler." hükmünü içermektedir.

Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Nizamnamesi'nin 5. maddesinde; "Muhtarlar, Ziraat odalarına yeniden aza kaydedilmeleri veya azalıktan çıkarılmaları lazım gelen veya oda azası iken çiftçilik varlığında değişiklik olan hakiki şahısları, her yıl Eylül ayı içinde oda idare heyetlerine bildirmekle mükelleftirler. Kurumlar, ilk beyannamelerinde malümatta husule gelen değişiklikleri, değişikliğin vuku bulduğu tarihten itibaren bir ay zarfında bir ek beyanname ile azası bulundukları oda idare heyetlerine bildirirler." kuralı yer almaktadır. Ziraat Odaları Üye Kayıt Yönetmeliği'nin " Asli üyeliğin başlaması ve sona ermesi" başlıklı 5. maddesinin üçüncü fıkrasında; "

(3) Üyelik, çiftçiliğin terkedilmesi ya da çiftçinin ölümü ile sona erer.", "Üye kayıtlarının yapılması" başlıklı 8. maddesinde; "

(1) Odaya ilk defa kayıt olacaklardan, yukarıdaki maddeye uygun olarak alınacak beyanname, oda kayıt dilekçesinin eki olarak oda kayıtlarına alınır.

(2) Bu dilekçeler geliş sırasına göre, Kanunun 13’üncü maddesi kapsamında yapılacak yönetim kurulu toplantısına sunulur...", "Üye kayıtlarının güncellenmesi" başlıklı 10. maddesinin üçüncü fıkrasında; "

(3) Odalar, asli üyelerinden aldığı beyanlar kapsamında her yıl Haziran ayı sonuna kadar,

muhtarlıklarca verilen bilgiler kapsamında ise her yıl Ekim ayı sonuna kadar gerekli güncellemeleri yaparlar.", "

Üye kayıtlarının sonlandırılması" başlıklı 12. maddesinde; "(1) Çiftçiliği bıraktığını beyan eden asli üyelerin dilekçeleri oda kayıtlarına alınır ve bu dilekçeler geliş sırasına göre, Kanunun 13. maddesi kapsamında yapılacak yönetim kurulu toplantısında görüşülerek üyelikleri sona erdirilir.

(2) Nizamnamenin 5. maddesine göre muhtarlıklar tarafından çiftçiliği bıraktığı beyan edilenlerin üye kayıtları da yönetim kurulunca sona erdirilir.

(3) Oda kaydı sonlandırılan kişilerin yeni durumları üye kayıt defterine ve ZOBİS’e işlenir, ZOBİS üzerinden sosyal sigortalar bildirimleri derhal yapılır. Bu süre 10 günü geçemez ki geçmesi halinde Odaya kesilecek idari para cezası, bildirimi zamanında yapmayan kişilere rücu edilir.

(4) Asli üyelerden vefat ettiği tespit edilenlerin üyelikleri, yapılacak ilk yönetim kurulu toplantısında, ölüm tarihi itibariyle sona erdirilir..."; "Üyelik beyannamelerinin zamanında verilmemesi" başlıklı 13. maddesinde; "(1) Her yılın ilk beş ayı içinde tarımsal mal varlığı ve üretim durumundaki değişiklikleri kayıtlı olduğu Odaya/Odalara bildirmeyenlerle, Eylül ayı sonuna kadar muhtarlıkça

kayıt güncellemeleri yapılmayan üyelerin durumları, Oda yönetim kurulunca değerlendirilerek, Ekim ayı içinde “pasif üye” olarak değiştirilebilir. Bu şekilde pasif üye durumuna gelenler o yılın tasdikini taşıyan çiftçi belgesi alamazlar.

(2) “Pasif üye” durumuna dönüştürülen üyelerin bu yeni durumu İl/İlçe Tarım ve Orman

Müdürlüklerine listeler halinde bildirilir. Pasif üyeleri içeren ve köy/mahalle bazında düzenlenen listeler bilgi için muhtarlıklara da gönderilir. Ayrıca, Odanın ilan tahtasında on beş gün ilan edilir. Bu durum ilgililerine, ZOBİS’te kayıtlı cep telefonu numaralarına gönderilecek kısa mesaj yoluyla da bildirilir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava konusu olayda, Selçuklu Ziraat Odası'nın 02/02/2021 tarihli toplantısında küfür ve hakaret içeren bir takım tartışmaların yaşandığı, Selçuklu Ziraat Odası Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı yazısı ile İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden davacı...'nın fiilen hayvancılık faaliyetinin bulunup bulunmadığının sorulduğu, 15/02/2021 tarihli Veteriner Hekim ... ve ... imzalı Tutanak'ta davacının işletmesinin açık adresi olmaması nedeni ile ad geçenin cep telefonundan aranarak adresinin sorulduğu, ancak ...'nın hayvanlarını sattığını beyan etmesi üzerine işletmenin kapalı duruma getirileceğinin kendisine bildirildiği,

ayrıca aynı gün ...'a ait işletmede yerinde yapılan denetimde mahalle muhtarına davacının durumunun sorularak hayvanı olmadığı bilgisinin teyit edildiği hususlarının kayıt altına alındığı, sözkonusu Tutanakta mahalle muhtarının imzasının bulunmadığı, mahalle muhtarı Mehmet Neşeli tarafından İlçe Tarım Müdürlüğü yetkililerine davacının işletmesinde hayvan bulunduğu ve aktif olduğunu ifade ettiğine ilişkin yazılı ve imzalı beyanda bulunulduğu, İlçe Tarım Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile davacının hayvancılık faaliyetinin bulunmadığının bildirilmesi üzerine,

aynı gün 4 üye ile toplanan Selçuklu Ziraat Odası Yönetim Kurulu tarafından davacının fiilen hayvancılık faaliyeti yürütmediği gerekçesiyle Oda üyeliği ile Oda Meclis ve Yönetim Kurulu üyeliklerinin sonlandırılmasına oyçokluğu ile karar verildiği anlaşılmaktadır.

6964 sayılı Kanun'un 14. maddesi hükmü uyarınca oda yönetim kurullarının ayda bir kez toplanması esas olup, başkan veya toplam üye sayısının üçte ikisinin çağrısı üzerine yönetim kurullarınca her zaman olağanüstü toplantı yapılabilmesi mümkündür. Dava konusu Oda yönetim kurulu kararında, sözkonusu toplantının olağanüstü toplantı olduğu hususu belirtilmekle birlikte, anılan mevzuat hükümleri gereği yapılması gerekli çağrılar yapılmaksızın kanuna ve usule aykırı olarak toplanan yönetim kurulunun aldığı dava konusu kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Öte yandan yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; oda üye kayıtlarının güncel olarak tutulması için üyelerin arazi büyüklüğü, tarımsal varlık ve üretim durumları ile ilgili olarak her yılın ilk beş ayı içerisinde bağlı bulundukları ziraat odasına beyanname vermeleri, muhtarların ise seçim çevrelerinde faaliyet gösteren çiftçilerin üyelik durumlarında meydana gelen değişiklikleri her yıl Eylül ayı içerisinde ilgili ziraat odasına bildirmeleri gerekmektedir.

Çiftçilerin kendileri veya muhtarlar tarafından verilen beyannamelere ilişkin üye kayıtları, veriliş sırasına göre yapılacak yönetim kurulu toplantısında görüşülerek sonlandırılacaktır. Ancak, her yılın ilk beş ayı içinde beyanname vermeyenlerle Eylül ayı sonuna kadar kayıt güncellemesi yapılmayan üyelerin durumlarının ise, Ekim ayı içinde oda yönetim kurulunca değerlendirilerek "pasif üye " olarak değiştirilebileceği anlaşılmaktadır.

Bu halde davacının çiftçilik faaliyet durumunu Oda'ya bildirmesi hususunda mevzuat gereği Mayıs ayı sonuna kadar süresi olduğu, bu süre zarfında beyanda bulunmasa dahi durumunun Eylül ayı sonuna kadar ilgili muhtar tarafından bildirilmesi gerektiği, her halükarda çiftçilik durumu ile ilgili değerlendirmenin Oda yönetim kurulunda Ekim ayı içerisinde görüşülebileceği, bu halde dahi üyeliğin sonlandırılması değil pasif üye olarak değiştirilmesi kararı verilebileceği görüldüğünden, dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.

Bu itibarla itibarla, davanın reddi kararına yönelik İdare Mahkemesi kararına karşı istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.