Danıştay 8. Daire E.2022/7827 K.2025/624

Dava konusu istem: ... Eğitim Hizmetleri Limited Şirketi adına kayıtlı olan davacının sürücüsü olduğu... plaka sayılı aracın, ilgili belediyeden alınan çalışma izni/ruhsatında belirtilen faaliyet konusu dışında belediye sınırları dahilinde yolcu taşıdığından bahisle 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/4 maddesinin (b) bendi uyarınca 30 (otuz) gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... seri numaralı araç trafikten men tutanağının ve aynı maddenin 3. fıkrası uyarınca davacıya 2.473,00.-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... seri/sıra numaralı trafik idari para cezası karar tutanağının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; olayda, ...

Okullarında öğrenim gören öğrencileri taşımak maksadıyla tanzim edilen 22.10.2020 tarihli öğrenci servis aracı özel (güzergah) izin belgesi ile personel taşıma faaliyetinde bulunan ... plaka sayılı aracın, 27.10.2020 tarihinde arızalanması ve çekici vasıtasıyla tamir göreceği özel servise çekilmesi üzerine aynı okuldaki personeli taşıyan ve davacının sürücüsü olduğu ... plaka sayılı aracın ikame araç olarak anılan öğrencileri taşımak maksadıyla tahsis edildiği,

davacının sürücüsü olduğu araçla yapılan taşıma faaliyeti için araç içerisinde bulunan öğrencilerden herhangi bir ücret alınıp alınmadığı hususunun polis memurları tarafından tutulan tutanakta yer almadığı, 2918 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin düzenlenme amacının ise ticari amaçlı korsan taşımacılığın engellenmesi olduğu göz önünde bulundurulduğunda, uyuşmazlık konusu araçla yapılan taşımacılık faaliyetinin sadece arıza süresince hizmetin sağlanması ve oluşan bir mağduriyetin giderilmesi amacıyla yapıldığı, ticari nitelikte olmadığı, süreklilik arz etmediği ve bir zorunluluktan kaynaklandığı,

dolayısıyla 2918 sayılı Kanunun Ek 2/4 maddesi kapsamında yapılan bir taşımacılık faaliyetinden bahsedilemeyeceği kanaatine ulaşıldığından, dava konusu araç trafikten men tutanağı ile trafik idari para cezası karar tutanağında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçeleriyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, 27/10/2020 günü saat 17:37'de görevli personeller tarafından ... Bulvarında ... plakalı aracın durdurulduğu, yapılan kontrollerde araçta öğrenci taşımacılığı yapıldığının tespit edildiği, öğrenci servis taşımacılığı yapan ... plakalı aracın arıza yapması sebebiyle zorunlu olarak taşımacılık yapıldığının belirtilmesine karşın, PTS sisteminden bunun gerçeği yansıtmadığının tespit edilmesi üzerine tesis edilen işlemler hukuka uygun olduğundan temyiz talebinin kabulü ile kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Samsun ili, Atakum ilçesi, ... Bulvarı,... Durağı önünde... İl Emniyet Müdürlüğü Trafik Denetleme Şube Müdürlüğüne bağlı polis ekipleri tarafından 27.10.2020 tarihinde yapılan denetimde ...Eğitim Hizmetleri Ltd.

Şti. adına kayıtlı ve davacının sürücüsü olduğu ... plaka sayılı aracın durdurulduğu, araç içerisinde öğrencilerin bulunduğu, aracın personel servis aracı özel izin belgesi bulunmasına karşın, öğrenci servis aracı özel izin belgesi bulunmadığının tespiti neticesinde, ilgili belediyeden alınan çalışma izni/ruhsatında belirtilen faaliyet konusu dışında belediye sınırları dahilinde yolcu taşındığından bahisle 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3-b maddesi uyarınca aracı kullanan davacı adına trafik idari para cezası verildiği,

dava konusu aracın aynı Kanun'un Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi uyarınca 30 (otuz) gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin işlemin tesis edilmesi üzerine bu işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında, idarî davaların idarî işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra, ilk inceleme konularının belirlendiği 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde dava dilekçesinin ehliyet yönünden de inceleneceği, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, bu hususta kanuna aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddedileceği kurala bağlanmıştır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26.maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde; "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/5 md.)(…)

(Ek fıkra:21/2/2019-7166/5 md.) Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;

a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,

b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,

c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında

belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır.

İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;

a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,

b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,

c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir.

İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve eksikliği giderilinceye kadar araç trafikten menedilir.

Ayırıcı işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da 334 Türk lirası idari para cezası uygulanır." düzenlemesi yer almaktadır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlığını taşıyan 7. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." büyükşehir belediyesinin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1-Dava konusu araç maliki hakkında tesis edilen trafikten men işlemi yönünden; İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte; her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde

menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasa koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak aramaktadır.

İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.

İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.

Taraf ilişkisinin kurulması için gerekli olan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilgisinin varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi ve makul, maddi ve manevi bir ilişkisinin, hukuken korunması gereken bir menfaat bağının bulunması dava açma ehliyeti için gerekli sayılmaktadır.

Dosyada yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde, ... plaka sayılı araca ait ruhsatta araç malikinin ... Eğitim Hizmetleri Limited Şirketi olduğu, nitekim bu hususun da davacı araç sürücüsü tarafından dava dilekçesinde beyan edildiği anlaşılmaktadır.

Buna göre; davaya konu olan aracın trafikten men edilmesi işlemine karşı doğrudan menfaati etkilenen araç maliki şirket tarafından dava açılması gerekirken araç sürücüsü olan davacı tarafından açılan davanın ehliyet yönünden reddi gerekirken davanın esası hakkında verilen kararın incelenen bu kısmında hukuki isabet görülmemiştir.

2-Davacı araç sürücüsü hakkında tesis edilen idari para cezası yönünden;

Uyuşmazlıkta; davacı tarafından, ... Eğitim Hizmetleri Limited Şirketine ait ... plakalı aracın, dava dışı F.D. adına kayıtlı olan ve... Okullarındaki öğrencileri taşıyan ... plakalı aracın arızalanması sebebiyle bir defaya mahsus olmak üzere, arıza yapan araçta bulunan öğrencilerin mağdur olmaması amacıyla ve herhangi bir çıkar veya menfaat gözetilmeden taşınmak zorunda kalındığı öne sürülmüştür.

27/10/2020 günü, saat 17:00 sıralarında ... plakalı aracın arıza yapması sebebiyle çekici hizmetiyle özel servise getirildiğine ilişkin özel servis kaşe ve imzasının bulunduğu yazı ile araç çekme ve kurtarma hizmeti veren şirketin faturası dosyaya sunulmuştur.

Buna karşın, aracın maliki şirket tarafından (C) plakalı aracın arızalandığına dair ulaşım hizmetleri konusunda muhatabı olan Büyükşehir Belediyesine arızanın olduğu gün yapılan bir arıza bildiriminin dosyada bulunmadığı gibi davalı idare tarafından savunma ekinde sunulan Plaka Tanımlama Sistemine (PTS) ilişkin belgeden arıza yaptığı belirtilen aracın denetiminin yapılarak cezai işlemin uygulandığı aynı gün içerisinde yaklaşık olarak 50 dakika sonrasında trafikte seyir halinde olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda; dava konusu aracın maliki şirket tarafından, (C) plakalı aracın arızalandığı hususunda denetimin yapıldığı gün içerisinde Büyükşehir Belediyesine arıza bildirimi yapılmadığı, dava konusu araca ilişkin geçici izin belgesi alınmadığı, dosyaya sunulan arızaya ilişkin özel servis yazısı (tamirci) yazısının istek üzerine her zaman temin edilebileceği, ayrıca arıza yaptığı belirtilen aracın denetim günü ve saatinden çok kısa bir süre sonra trafikte seyir halinde olduğunun da PTS kayıtlarında yer aldığı görüldüğünden araç sürücüsüne idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık aksi yöndeki Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu araç sürücüsü hakkında idari para cezası verilmesine ilişkin işlemin, iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararının incelenen bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.