Danıştay 8. Daire E.2023/1865 K.2025/1026

2- ... Bakanlığı

VEKİLİ

Hukuk Müşaviri ...

3-... Bakanlığı VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile ilgili işlemin dayanağı olan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz.” hükmünün iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Karayolları Trafik Kanunu’nda olmayan bir yasağın Yönetmelikle getirildiği, getirilen bu yasağın eşitlik ilkesine de aykırı olduğu, ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği, söz konusu düzenlemenin bilimsel gerçeklere uygun olmadığı, ticari araç kullanmanın hangi sebeple trafik güvenliği açısından sakınca oluşturduğuna dair bir tespit yapılmadığı, diğer ülkelerde benzer bir kısıtlamanın bulunmadığı, düzenlemenin seyahat özgürlüğünü de kısıtladığı ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI

Düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI

Ticari taşıt kullanma yasağının yeni bir düzenleme olmadığı, yapılan bilimsel araştırmalarda monoküler kişilerin görme alanı, derinlik algısı gibi yönlerden sorun yaşadığının tespit edildiği, kişinin kendi aracını kullanması ile yük ve yolcu taşımasının aynı kavram içinde değerlendirilemeyeceği, bu kapsamda, monoküler kişilerin kendi aracını görme alanı defektini giderecek ilave tertibat ve hız sınırı ile kullanabileceği, Yasanın verdiği yetkiye dayalı olarak teknik detayların belirlenmesi noktasında Yönetmelikte düzenleme yapıldığı, sahip olunan takdir hakkının, görme engeli nedeniyle trafikte yaşanması olası sorunların önlenmesi amacıyla kısıtlama yapılması yönünde kullanıldığı, bunda üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DAVALI ... BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASI

Usul yönünden davanın süresinde açılmadığı; esas yönünden, dava konusu Yönetmelikte monoküler kişiler için getirilen ticari taşıt kullanma yasağına ilişkin hüküm gereğince kişinin Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nde yer alan faaliyetlerde çalışma imkanı bulunmadığından davacının SRC belgesinin iptal edildiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile dayanağı ''Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin'' 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz.” hükmünün iptali istemiyle açılmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın, "Yönetmelikler" başlığını taşıyan 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kurala bağlanmıştır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Sürücü adaylarında aranacak şartlar" başlıklı 41. maddesinde; sürücü belgesi alacakların taşımaları zorunlu olan sağlık şartları ile sürücüler ve sürücü adaylarının hangi şartlarda, hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ve bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esasların İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmüş;

aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca sürücü belgesinin iptal edileceği düzenlenmiş ve bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verileceği kurala bağlanmıştır.

Anılan hüküm uyarınca, Sağlık Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik 26/09/2006 tarih ve 26301 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmeliğin, "Göz muayenesine ilişkin esasları düzenleyen 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinde, Monoküler kişilerin: Birinci grup sürücü belgesi sınıflarından alabilecekleri; ambulans, resmi veya ticari araç kullanamayacakları; kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler kodu yazılacağı; kullanacakları araçların içinde, sağında ve solunda olmak üzere en az 3 adet ayna bulunduracakları; sürücü belgesi aldıktan sonra her yıl bir göz tabibinden sağlık raporu alacakları;

kullanacakları araçların azami hız sınırlarının, yerleşim yeri içinde 50, yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100. maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olacağı.

Yönetmeliğin "Cezai işlemler", başlıklı 11. maddesinin (1) numaralı bendinde ise, bu Yönetmelikte belirtilen hükümlere uymayan sürücülerin, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre cezalandırılacağı, (2) numaralı bendi uyarınca da ayrıca, bu Yönetmelikte belirtilen kural, yasak, zorunluluk ve yükümlüklere uymayan sürücülerin araç kullanmaktan men edileceği düzenlenmiştir.

Dosya içeriğinden, dava konusu yönetmelik hazırlanırken sürücü adaylarında aranacak sağlık şartları ve muayenelerine ilişkin esasları belirlemek amacıyla avrupa birliği müktesabatının incelenerek çevirisinin yapıldığı, her branş için hekimlerden oluşan ayrı ayrı bilimsel komisyonlar oluşturulduğu, teknik personelin katılımının sağlandığı bu bağlamda düzenlemenin, bilimsel değerlendirmeler esas alınarak yapıldığı anlaşılmaktadır.

Ambulans, resmi ve ticari araç kullanan kişiler, diğer sürücülerden farklı olarak kendi can güvenliği yanında bu hizmetten yararlanan kişilerin can güvenliğini de sağlamak durumundadır. Bu bağlamda hizmetin emniyetli bir şekilde yürütülerek kamu menfaatinin korunması için sağlık koşulları bakımından tam sağlam olma koşulu aranarak monoküler kişilerin yukarıda anılan araçları kullanamayacakları yolunda getirilen kısıtlamada hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

Davacının belgesinin iptal edildiği tarihe kadar ticari araç kullanmasının, yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca sağlık özrü nedeniyle yasaklanan bir alanda faaliyet yürüttüğü için kendisine kazanılmış hak sağlayamayacağı tartışmasızdır.

Buna göre, üst hukuk normlarına uygun olduğu görülen dava konusu yönetmelikte monoküler kişiler için getirilen ticari taşıt kullanım yasağına uymadığı anlaşılan davacının mesleki yeterlik belgesinin iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Dava, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile ilgili işlemin dayanağı olan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz.” hükmünün iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın usule ilişkin itirazı yerinde görülmeyerek işin esasının incelenmesine geçildi.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın, "Yönetmelikler" başlığını taşıyan 124. maddesi, "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmü bulunmaktadır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Sürücü adaylarında aranacak şartlar" başlıklı 41. maddesi (Değişik: 12/7/2013-6495/17 md.), "Sürücü belgesi alacakların;

(...) c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, (...) zorunludur.

Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

(Değişik fıkra: 6/12/2019-7196/40 md.) Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. (...)" düzenlemesi yer almıştır.

26/09/2006 tarih ve 26301 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin "Göz muayenesine ilişkin esaslar" başlıklı 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendi, "Monoküler kişiler; Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz." ; "Cezai işlemler" başlıklı 11. maddesi " (1) Bu Yönetmelikte belirtilen hükümlere uymayan sürücüler, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun ilgili hükümlerine göre cezalandırılır. (2) Ayrıca, bu Yönetmelikte belirtilen kural, yasak, zorunluluk ve yükümlüklere uymayan sürücüler araç kullanmaktan men edilir." hükmündedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasamızın 124. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelik çıkarabilecekleri hükme bağlanmıştır. Anayasamızın ilgili hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmakta olup kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gerekleri, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerekmektedir.

İdarelerin işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açıktır. Ancak bu takdir hakkı, serbestçe kullanılanabilecek bir keyfiyeti ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir.

Kamu yararı kavramı, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturmakta, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olup bu kavram genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.

Dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 41. maddesinde; sürücü belgesi alacakların taşımaları zorunlu olan sağlık şartları ile sürücüler ve sürücü adaylarının hangi şartlarda, hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ve bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esasların İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğinin belirtildiği,

aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde de, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca sürücü belgesinin iptal edileceğinin düzenlendiği, anılan kanun hükmü uyarınca, davalı Sağlık Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine dair usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 26/09/2006 tarih ve 26301 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği;

Söz konusu Yönetmeliğin, "Göz muayenesine ilişkin esasları düzenleyen 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinde; monoküler kişilerin, ambulans, resmi veya ticari araç kullanamayacakları, kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler kodu yazılacağı, kullanacakları araçların içinde, sağında ve solunda olmak üzere en az 3 adet ayna bulunduracakları, sürücü belgesi aldıktan sonra her yıl bir göz tabibinden sağlık raporu alacakları, kullanacakları araçların azami hız sınırlarının, yerleşim yeri içinde 50,

yerleşim yeri dışında Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100. maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olacağı, 11. maddesinin (1) numaralı bendinde ise, bu Yönetmelikte belirtilen hükümlere uymayan sürücülerin, 2918 sayılı Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre cezalandırılacağı, (2) numaralı bendi uyarınca da bu Yönetmelikte belirtilen kural, yasak, zorunluluk ve yükümlüklere uymayan sürücülerin araç kullanmaktan men edileceği düzenlemelerine yer verildiği anlaşılmıştır.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; taksi sürücülüğü yapmakta olan davacının tek gözünün görmediğinden (monoküler) bahisle SRC-2 Mesleki Yeterlilik Belgesinin iptal edilmesine ilişkin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 5. maddesinin 15. fıkrasının (ç) bendinin (2) numaralı alt bendinde yer alan “Ambulans, resmi veya ticari araç kullanamaz.” hükmünün iptali istemiyle açılan davada, davacı tarafından,

Karayolları Trafik Kanunu’nda olmayan bir yasağın Yönetmelikle getirildiği, getirilen bu yasağın eşitlik ilkesine de aykırı olduğu, ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği, söz konusu düzenlemenin bilimsel gerçeklere uygun olmadığı, düzenlemenin seyahat özgürlüğünü de kısıtladığı hususlarının ileri sürüldüğü görülmektedir.

Dosyadaki belgelerden; yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine ve normlar hiyerarşisi hususunda yapılan açıklamalara uygun olarak dava konusu Yönetmeliğin hazırlandığı, dayanak kanun hükmüne aykırı bir düzenlemenin yapılmadığı, anılan Yönetmeliğin hazırlanma sürecinde; sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esasları belirlemek amacıyla Avrupa Birliği müktesabatının incelenerek çevirisinin yapıldığı, her branş için hekimlerden oluşan ayrı ayrı bilimsel komisyonlar oluşturulduğu, ilgili teknik personelin katılımının sağlandığı, böylece dava konusu düzenlemenin, bilimsel değerlendirmeler esas alınarak, kamu yararı ve kamu güvenliği ilkeleri doğrultusunda yapıldığı anlaşılmaktadır.

Dava konusu Yönetmelik maddesi ile monoküler kişilerin kullanamayacağı ambulans, resmi ve ticari araçları kullanan kişilerin, diğer sürücülerden farklı olarak kendi can güvenliği yanında bu hizmetten yararlanan kişilerin can güvenliğini de korumak durumunda olduklarından, hizmetin güvenli bir şekilde yürütülerek kamu yararının korunması için sağlık koşulları bakımından tam sağlam olma koşulu aranarak monoküler kişilerin yukarıda anılan araçları kullanamayacakları yolunda getirilen kısıtlamada hukuka aykırılık bulunmadığı, davacının belgesinin iptal edildiği tarihe kadar ticari araç kullanmasının, yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca sağlık özrü nedeniyle yasaklanan bir alanda faaliyet yürüttüğü için kendisine kazanılmış bir hak sağlayamayacağı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, üst hukuk normlarına uygun olduğu görülen dava konusu Yönetmelikte monoküler kişiler için getirilen ticari taşıt kullanım yasağına uymadığı görülen davacının SRC-2 Mesleki Yeterlilik Belgesinin iptal edilmesine dair işlem ile dayanağı dava konusu Yönetmelik maddesi hükmünde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.