Danıştay 8. Daire E.2023/2170 K.2023/4632

06/12/2022 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'nca yayımlanan 2022-2023 Yılı Bilim ve Sanat Merkezleri Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu'nun "Genel Açıklamalar" başlıklı 1. maddesinde yer alan; Öğrenci tanılama işlemleri, 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde yetenek alanı/alanlarında aday gösterilen öğrenciler için kılavuzda belirtilen takvim doğrultusunda gerçekleştirilecektir." tümcesi ile "Aday gösterme süreci" başlıklı 2.2. ve 2.3. maddesi ile "Uygulama esasları" başlıklı 3.4.a maddesinde yer alan; "... 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde..." ibarelerinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Milli Eğitim Bakanlığı’nca her yıl yayınlanan kılavuz ve takvim uyarınca 1.,2. ve 3. sınıf öğrencilerine uygulanan tanılama süreci, Bilsem 2020 döneminde pandemi koşulları nedeniyle uygulanamadığı ve 2020 ve 2021 yıllarında takvimlerde sarkmaların yaşandığı, anılan ertelemeler nedeniyle pandemi döneminde yaşanan hak kayıplarının giderilmesi adına ertesi dönem yayınlanan Kılavuz ve takvim uyarınca 1., 2., 3. ve 4. sınıf düzeyinde tanılamanın uygulanmasına karar verildiği,

pandemi döneminde bu sınavın yapılamamış olması o dönemde sadece 3. sınıfta olan öğrencileri mağdur etmediği aynı zamanda pandemi koşulları itibariyle sınav yapılamayan dönemde 1. ve 2. sınıfta olan öğrencileri de mağdur ettiği, her öğrencinin 3 kere aday gösterilme hakkının bulunduğu, dolayısıyla düzenlemeler ile bu hakkın öğrencilerin elinden alındığı, pandemiden bir sonraki sene yayınlanan Kılavuz’da 4. sınıfların dahil etmesinin, önceki dönem 3. sınıfta olup koşullar gereği yapılamayan sınav döneminde son hakkını elinde bulunduran öğrencilerin bir sonraki sene son haklarının iadesi amacına yönelik olduğu,

pandemi döneminde 1. ve 2. sınıfta olan öğrenciler için de bu hakkın verilmesi gerektiği, netice itibariyle pandeminin başladığı 2020 yılından itibaren ileriye dönük her sınıf seviyesinde her öğrencinin 3 kez aday gösterilebilmesinin önünün açılması gerektiği, bunun için de Kılavuz’un ilgili kısımlarına 4. sınıf seviyesinin de dahil edilmesi gerektiği, aksi durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu, 4. sınıfların da tanılama sürecine dahil edilmemesinin eğitimde fırsat eşitliğini engellediği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

2021-2022 eğitim öğretim yılı bilim ve sanat merkezleri öğrenci tanılama ve yerleştirme sürecinde bir önceki sene 3. sınıfta olan öğrencilerin yüksek yararı düşünülerek 4. sınıf seviyesindeki öğrencilerin de sürece dahil edildiği, yaşanana olağanüstü durumların değerlendirildiği ve 4. sınıf öğrencilerinin de bilsem süresine dahil edilerek bilsem de eğitim öğretime başladıkları yıla özgü bakanlıkça geçici çözümler üretilmeye çalışıldığı,

2022-2023 eğitim öğretim yılı için salgın döneminde yaşanan olumsuzlukların geride bırakılması ile alınan tedbirlerin kaldırılması ve bilsem tanılama ve yerleştirme sürecinde kullanılacak ölçme araçları, bilim ve sanat merkezlerinde uygulanan eğitim programları, öğrenci kontenjanları gibi hususlar göz önünde bulundurularak 1. ,2. ve 3. sınıf seviyelerinde öğrenci tanılama işlemlerinin yapılması uygulamasına geri dönüldüğü, 2017 yılından bu yana 1. ,2. ve 3. sınıf seviyelerinde öğrencilerin aday gösterilebiliyor olmasının veliler nezdinde öğrenciye tanınan 3 hak şeklinde yanılgıya düşüldüğü,

4. sınıf seviyesindeki öğrencilerin sürece dahil edilmesinin hem teknik açıdan hem de planlama açısından sıkıntılara neden olabileceğinin değerlendirildiği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI: …

DÜŞÜNCESİ

06/12/2022 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'nca yayımlanan 2022-2023 Yılı Bilim ve Sanat Merkezleri Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu'nun "Genel Açıklamalar" başlıklı 1. Maddesinde yer alan; Öğrenci tanılama işlemleri, 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde yetenek alanı/alanlarında aday gösterilen öğrenciler için kılavuzda belirtilen takvim doğrultusunda gerçekleştirilecektir." tümcesi ile "Aday gösterme süreci" başlıklı 2.2. ve 2.3. Maddesi ile "Uygulama esasları" başlıklı 3.4.a maddesinde yer alan; "... 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde..." ibarelerinin iptali istenilmektedir.

2021-2022 eğitim öğretim yılı bilim ve sanat merkezleri öğrenci tanılama ve yerleştirme sürecinde yaşanan olağanüstü durumların değerlendirildiği ve 4. sınıf öğrencilerinin de sürece dahil edilerek eğitim öğretime başladıkları yıla özgü bakanlıkça geçici çözümler üretilmeye çalışıldığı, 2022-2023 eğitim öğretim yılı için salgın döneminde yaşanan olumsuzlukların geride bırakılması ile alınan tedbirlerin kaldırılması ve ölçme araçları, eğitim programları, öğrenci kontenjanları gibi hususlar göz önünde bulundurularak 1. ,2. ve 3. sınıf seviyelerinde öğrenci tanılama işlemlerinin yapılması uygulamasına geri dönüldüğü,

2017 yılından bu yana 1. ,2. ve 3. sınıf seviyelerinde öğrencilerin aday gösterilebiliyor olmasının veliler nezdinde öğrenciye tanınan 3 hak şeklinde algılandığı anlaşıldığından, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı Kanunun 20/B maddesi uyarınca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Dava, 2022-2023 Yılı Bilim ve Sanat Merkezleri Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu'nun "Genel Açıklamalar" başlıklı 1. maddesinde yer alan; Öğrenci tanılama işlemleri, 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde yetenek alanı/alanlarında aday gösterilen öğrenciler için kılavuzda belirtilen takvim doğrultusunda gerçekleştirilecektir." tümcesi ile "Aday gösterme süreci" başlıklı 2.2. ve 2.3. maddesi ile "Uygulama esasları" başlıklı 3.4.a maddesinde yer alan; "... 1, 2. ve 3. sınıf seviyelerinde..." ibarelerinin iptali istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesi uyarınca öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.

1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 2. maddesinde. Türk Milli Eğitiminin amacı belirtilmiş. "Genellik ve eşitlik" başlıklı 4. maddesinde; eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamayacağı belirtilerek "Ferdin ve toplumun ihtiyaçları" başlıklı 5. maddesinde. "Milli eğitim hizmeti, Türk vatandaşlarının istek ve kabiliyetleri ile Türk toplumunun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.". "Yöneltme" başlıklı 6. maddesinde.

"Fertler, eğitimleri süresince, ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde ve doğrultusunda çeşitli programlara veya okullara yöneltilerek yetiştirilirler. (Değişik: 16/8/1997 - 4306/3 md.) Milli eğitim sistemi, her bakımdan, bu yöneltmeyi gerçekleştirecek biçimde düzenlenir. Bu amaçla, ortaöğretim kurumlarına, eğitim programlarının hedeflerine uygun düşecek şekilde hazırlık sınıfları konulabilir.

Yöneltmede ve başarının ölçülmesinde rehberlik hizmetlerinden ve objektif ölçme ve değerlendirme metotlarından yararlanılır." hükmü yer almaktadır.

Yine, Kanun'un "fırsat ve imkan eşitliği" başlıklı 8. maddesinde; eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkan eşitliği sağlanacağı hükme bağlanmış, 17. maddesinde; "... Resmi, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri, Milli Eğitim amaçlarına uygunluğu bakımından Milli Eğitim Bakanlığının denetimine tabidir." hükmü getirilmiştir.

07/07/2018 tarih ve 30471 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, örgün eğitim kurumlarına devam eden; genel zihinsel, görsel sanatlar veya müzik yetenek alanlarında özel yetenekli olan öğrencilere, yeteneklerini geliştirerek kapasitelerini en üst düzeyde kullanmalarını sağlamak amacıyla destek eğitim hizmeti vermek üzere açılan kurumlar, bilim ve sanat merkezi olarak tanımlanmış olup.

"Bilim ve sanat merkezlerinin eğitim programları" başlıklı 21. maddesinde; "(1) BİLSEM’e kayıtları yapılan öğrenciler; a) Uyum, b) Destek eğitim, c) Bireysel yetenekleri fark ettirme, ç) Özel yetenekleri geliştirme, d) Proje üretimi ve yönetimi programına alınırlar. (2) Programları tamamlayan öğrencilere tamamladığı her programın sonunda bilim ve sanat merkezi müdürlüğünce “Program Tamamlama Belgesi” (EK – 10) verilir." hükmü yer almaktadır.

06/12/2022 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı'nca yayımlanan 2022-2023 Yılı Bilim ve Sanat Merkezleri Öğrenci Tanılama ve Yerleştirme Kılavuzu'nun "Genel Açıklamalar" başlıklı 1. maddesinde; "Bu kılavuzda, örgün eğitim kurumlarına devam eden ve genel zihinsel, resim veya müzik yetenek alanlarında özel yetenekli olarak tanılanan öğrencilere, yeteneklerini geliştirerek kapasitelerini en üst düzeyde kullanmalarını sağlamak amacıyla destek eğitimi vermek üzere açılan BİLSEM’ler için 2022-2023 eğitim öğretim yılında gerçekleştirilecek olan BİLSEM öğrenci tanılama ve yerleştirme sürecine ilişkin usul ve esaslar yer almaktadır.

Öğrenci tanılama işlemleri, 1, 2 ve 3. sınıf seviyelerinde yetenek alanı/alanlarında aday gösterilen öğrenciler için kılavuzda belirtilen takvim doğrultusunda gerçekleştirilecektir." kuralı; "Aday Gösterme Süreci" başlıklı 2. maddesinde; "1. Aday gösterme süreci okul yönlendirme komisyonları tarafından yürütülecektir.

2.2. Okul yönlendirme komisyonu; okul müdürü başkanlığında müdür yardımcıları, rehber öğretmen/psikolojik danışmanlar ve 1, 2 ve 3. sınıf seviyelerinden okul müdürünün belirleyeceği en az birer sınıf öğretmeninden oluşturulacaktır. Komisyonda yer alması gereken üyelerden herhangi birinin bulunmadığı durumlarda komisyon mevcut üyeler ile oluşturulacaktır.

2.3. Her okulda 1, 2 ve 3. sınıf düzeylerinden her bir yetenek alanı için belirtilen her bir sınıf düzeyindeki toplam öğrenci sayısının en fazla %20’si aday gösterilebilecektir.

(…)" kuralı yer almakta olup; "Uygulama Esasları" başlıklı 3. maddenin 4. fıkrasında, BİLSEM öğrenci tanılama ve yerleştirme sürecinde 1, 2 ve 3. sınıf seviyelerinde derse giren sınıf öğretmenlerine, rehber öğretmen/psikolojik danışmanlara ve okul yöneticilerine 12-16 Aralık 2022 tarihleri arasında özel yetenekli öğrencilerin özellikleri, özel yetenekli öğrencilere sunulan özel eğitim hizmetleri, BİLSEM’lere öğrenci tanılama sürecine yönelik bilgilendirme toplantılarını planlamak ve gerçekleştirilmesini sağlamak, İl tanılama sınav komisyonunun görevleri arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükmü ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanır.

Kanun koyucu tarafından idareye tanınan düzenleme yetkisinin başta kamu yararı olmak üzere hizmet gereklerine, hukuk devleti, hukuk güvenliği ve kazanılmış haklara riayet ilkelerine uygun olarak kullanılması gerekmektedir.

Kamu yararı kavramı, tüm devlet organlarının işlem ve eylemlerinin genel nitelikteki amacını ve aynı zamanda nedenini oluşturmakta, çeşitli hak ve özgürlükler açısından bir sınırlama nedeni niteliği de taşımakta olup bu kavram genel bir ifadeyle bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade etmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden.

Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM), örgün eğitim kurumlarına devam eden; genel zihinsel, görsel sanatlar veya müzik yetenek alanlarında özel yetenekli olan öğrencilere, yeteneklerini geliştirerek kapasitelerini en üst düzeyde kullanmalarını sağlamak amacıyla destek eğitim hizmeti vermek üzere açılan kurumlar olduğu, bu kurumlara öğrenci seçme ve yerleştirme işlemlerine yönelik temel ilke ve esasların Bakanlıkça düzenlendiği, bu kapsamda özel yetenekli çocukların yetenekleri doğrultusunda geliştirilmesi amaçlandığı anlaşılmakta olup;

öğrencinin örgün eğitime devam ettiği dönemde örgün eğitim saatleri dışında tamamen özel yeteneği doğrultusunda destekleyici ve yönlendirici niteliği haiz BİLSEM eğitimine başlangıç yaşı, programın bitiş yaşı, programın içeriği, programda kullanılacak materyaller, programdan kazanımların neler olduğu gibi hususların tespiti, davalı Milli Eğitim Bakanlığı'nın takdirinde olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır.

Bu itibarla; Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) uygulanacak programın niteliği ve kapsamı gözetilerek, öğrenci tanılama işlemlerinin, 1, 2 ve 3. sınıf seviyelerinde yetenek alanı/alanlarında aday gösterilen öğrenciler için kılavuzda belirtilen takvim doğrultusunda gerçekleştirilmesine yönelik hazırlanan Kılavuz hükümlerinin, normlar hiyerarşisine uygun olarak, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda düzenlendiği sonucuna ulaşıldığından iptali istenilen hükümler yönünden davanın reddi gerekmektedir.