Danıştay 8. Daire E.2023/322 K.2025/8101

1-11/03/2006 tarih ve 26105 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği'nin;

a) 4/1-(i) maddesinde yer alan, "SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan TİP Sözleşmeler veya 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında düzenlenen sözleşmeyi kullanıp kullanmadığını, TİP Sözleşmenin HKMO tarafından onaylanıp onaylanmadığını ve TİP Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi" ibaresinin ve 4/1-(l) bendinin,

b) 14/1-(ğ)-(ı) bentlerinin, 14/1-(l) maddesinde yer alan, "Yüklenilen işlerle ilgili TİP Sözleşme almayan ve mesleki faaliyet denetimini yaptırmayan SHKM’ler idari soruşturma yapılarak gerektiğinde Onur Kuruluna sevk edilir." cümlesinin,

c) 16/2. maddesinde yer alan, "talebe bağlı işlerde TİP Sözleşme düzenlemeyen ve düzenlenmiş sözleşmeyi HKMO’ya onaylatmayan" ibaresinin;

2- 03/06/2015 tarih ve 29375 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin;

a) 4/1-(d) maddesinde yer alan, "talebe bağlı işlerde SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan Tip Sözleşme kullanıp kullanmadığını ve Tip Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi" ibaresinin, 4/1-(k) bendinin,

b) 15/1-(a) bendinin,

c) 19. maddesinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Davalı idare tarafından tip sözleşme kullanma zorunluluğunun dayatıldığı, bu durumun sözleşme özgürlüğüne aykırı olduğu, sözleşmeleri Oda’ya onaylatma zorunluluğunun da kabul edilemez olduğu, tip sözleşme ve mesleki faaliyet denetimi için alınan maktu ücretin hukuka aykırı olduğu, tip sözleşme kullanmayan ve mesleki faaliyet denetimi yaptırmayan serbest harita ve kadastro mühendisleri hakkında disiplin yönetmeliği hükümlerinin uygulanmasının hukuka aykırı olduğu, dava konusu düzenlemelerin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür..

DAVALININ SAVUNMASI

Usule ilişkin olarak; davacıya yönelik tesis edilmiş herhangi bir bireysel/uygulayıcı işlem olmadığı, iptali istenen Yönetmeliklerin 2006 ve 2015 tarihli oldukları, Yönetmeliklerde değişiklik yapılmışsa da bu değişiklik tarihleri de dikkate alındığında davanın süresinde olmadığı ve reddedilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

Esasa ilişkin olarak; üst Birlik olan TMMOB’nin yönetmeliklerinde meslek odalarınca mesleki denetim yapılması gerekliliğinin yer aldığı, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8/ı bendinin, meslek odalarının üyeleri üzerindeki mesleki denetim yetkisini kısıtlayacak veya ortadan kaldıracak mahiyette olmadığı, mesleki faaliyet denetimi yapılması ve bu denetim nedeniyle ücret alınmasının hukuka uygun olduğunun pek çok yargı kararıyla hükme bağlandığı, İDDK’nun 27/03/2017 tarih ve E:2014/3912, K:2017/1402 sayılı kararında da mesleki denetimin yapılabileceği gerekçesine yer verildiği belirtilmiştir.

Tip sözleşmede sadece genel hususların belirlendiği, sözleşme içeriğinin tarafların kendi iradeleri ile belirleneceği, tip sözleşmelerde “özel koşullar” kısmının bulunduğu, tarafların bu kısma istedikleri eklemeleri yapabilecekleri, tip sözleşmelerin, oda üyelerinin işverenlere karşı haklarının korunması bakımından sözleşmenin temel unsurlarını içeren (giderlerin kim tarafından karşılanacağı, anlaşmazlık halinde dava şartı olan tahkime başvuru usulü, sözleşmede yer alan adreslerin tebligat adresleri olacağı, belge ve bilgi edinmeye yetkili kişinin harita mühendisleri olduğu gibi) hukuka uygun bir şekilde tesis edildikleri,

Oda mevzuatı gereğince kullanılması gereken tip sözleşmelerin kullanılmamasının, mesleki faaliyet denetimi yaptırılmamasının TMMOB Disiplin Yönetmeliği hükümlerine aykırılık teşkil edeceği, bu sebeplerle dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık olmadığı savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davanın kısmen reddine, kısmen süre yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava.

Harita Kadastro Mühendisi olan davacı tarafından, 11.03.2006 tarih ve 26105 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği'nin 4/1-(i) maddesinde yer alan, "(Değişik ibare:RG-16/3/2022-31780) SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan TİP Sözleşmeler veya 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında düzenlenen sözleşmeyi kullanıp kullanmadığını,

TİP Sözleşmenin HKMO tarafından onaylanıp onaylanmadığını ve TİP Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi" ibaresinin; aynı yönetmeliğin 4/1-(l). 14/1-(ğ)-(ı) maddelerinin.

14/1-(l) maddesinde yer alan, "Yüklenilen işlerle ilgili TİP Sözleşme almayan ve mesleki faaliyet denetimini yaptırmayan SHKM’ler idari soruşturma yapılarak gerektiğinde Onur Kuruluna sevk edilir." cümlesinin ve 16/2. maddesinde yer alan, "talebe bağlı işlerde TİP Sözleşme düzenlemeyen ve düzenlenmiş sözleşmeyi HKMO’ya onaylatmayan" ibaresinin;

03.06.2015 tarih ve 29375 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin 4/1-(d) maddesinde yer alan, "talebe bağlı işlerde SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan Tip Sözleşme kullanıp kullanmadığını ve Tip Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi" ibaresinin; aynı yönetmeliğin 4/1-(k); 15/1-(a) ve 19. maddelerinin iptali istemiyle açılmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi, 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu; anılan maddenin 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağı.

8. maddesi, 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı. 15. maddesi 1. fıkrası (b) bendinde ise, yasal süresi içerisinde açılmayan davaların reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

Anılan hükümlerin incelenmesinden; bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden.

11.03.2006 tarih ve 26105 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinde 2017 yılında yapılan değişiklikten sonra 16.03.2022 tarihinde yapılan değişiklik üzerine 16.05.2022 tarihinde bakılan davanın açıldığı; iptali istenilen 4. Maddesinin 1/(ğ), (ı) ve (i) bentlerinde 16.03.2022 tarihinde yayımlanan değişikliklerin iptali istenildiğinden açılan davanın yasal süresinde olduğu ancak.

03/03/2017 tarihinde yayımlanan değişiklik ile eklenen ve sonradan değişikliğe uğramayan TİP Sözleşmesinin tanımlandığı (l) bendi ile yine 03/03/2017 tarihinde yayımlanan Yönetmelik ile değişik 16. Maddesinin 2. fıkrası yönünden dava süresinin geçirilmiş olduğu.

03.06.2015 tarih ve 29375 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin 4. Maddesinin 1/(d) bendinde 03/06/2021, 1/(k) bendinde 08/02/2017. 15. Maddesinin 1/(a) bendinde 03/06/2015. 19. Maddesinin 1,2,3,4,6,8.

Fıkralarında 03/06/2021 tarihinden sonra değişiklik olmadığından bu kısım yönünden de dava açma süresinin geçirilmiş olduğu; aynı maddenin 5 ve 7. Fıkralarındaki değişikliğin ise işbu davanın açıldığı 16/05/2022 tarihinden sonra 08/10/2022 tarihinde yayımlanan Yönetmelik ile değiştirildiği, dolayısıyla davanın açıldığı tarihteki düzenlemeye karşı da yasal süresinde dava açılmadığı, diğer yandan davacı hakkında dava tarihinden önce tesis edilmiş uygulama işlemi niteliğinde birel bir işlemin de bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinin 4. Maddesinin (l) bendi, 14. Maddesinin (l) bendi ile 16. Maddesinin 2. fıkrası ve TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin iptali istenilen tüm maddeleri yönünden yasal süresinden sonra açılan iş bu davada işin esasına girmek hukuken mümkün bulunmamaktadır. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinin yasal sürede davaya konu edilen maddelerine gelince;

4. Maddesinin 1/i bendinde, "(Ek:RG-3/3/2017-29996) (Değişik ibare:RG-16/3/2022-31780)...(Değişik ibare:RG-16/3/2022-31780) SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan TİP Sözleşmeler veya 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında düzenlenen sözleşmeyi kullanıp kullanmadığını, TİP Sözleşmenin HKMO tarafından onaylanıp onaylanmadığını ve TİP Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi" ibaresinin.

14. Maddesinin 1/ğ bendinde, "SHKMMB’ler ihale ile aldıkları işleri ihalenin yapıldığı merkezdeki şube, Merkeze bağlı temsilciliğe ya da ilgili temsilciliğe otuz gün içinde bildirmekle ve diğer işler için hazırlanan tip sözleşmeyi işe başlamadan işin bulunduğu yer temsilciliğine (Ek ibare:RG-16/3/2022-31780) veya meslekî faaliyet denetimi yapmakla görevlendirilen harita ve kadastro mühendislerine, il veya ilçe temsilcisine ve/veya yardımcılarına onaylatmakla yükümlüdür." kuralının.

14.Maddesinin 1/(ı) bendinde, "(Değişik: RG-16/3/2022-31780) SHKMMB’lerin talebe bağlı üreteceği işler için, Genel Kurul tarafından belirlenen maktu (Değişik ibare:RG-25/8/2022-31934) bedel ve mesleki faaliyet denetim bedeli her bir SHKMMB için ayrı ayrı uygulanır.

İhaleli işlerde her iş için bir defaya mahsus alınacak olan MFD maktu ücreti, o işte birden fazla ortak olması durumunda, MFD ücretine her bir ortak başına (birinci ortak hariç) maktu ücretin yüzde yirmisi eklenerek tek bir ücret şeklinde herhangi bir ortaktan tahsil edilir." kuralının iptali istenilmiştir.

6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 32. Maddesinde, Oda'ların gelirleri sayılmış olup; (c) bendinde, "hizmet karşılığı alınan ücretler" bu gelirler arasında yer almış; 39. Maddesinde bu Kanun hükümlerinin, Birliğe katılan kuruluşların karar organlarınca hazırlanan ve Birlik Genel Kurulunca onaylanan bir Yönetmelik ile uygulanacağı belirlenmiştir.

Anılan maddelere dayanılarak, "serbest çalışan, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmeti üreten kişi ve kuruluşların meslekî etkinliklerinin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesini, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerinin meslekî, bilimsel ve teknik esaslarının Ülke ve meslektaş yararları yönünden gelişmesini, üretilen hizmetlerin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası yönetmelikleri ile yürürlükte bulunan diğer mevzuata uygunluğunu, serbest mühendislik hizmeti yapan kişi ve kuruluşların, meslekî denetim,

kapasite ve yeterlilik açısından değerlendirilmelerine esas olacak kayıtların tutulmasına ve meslektaşlar arasında haksız rekabetin önlenmesine ilişkin esasları düzenlemek" amacıyla hazırlanarak 2006 yılında yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinin dava konusu maddelerinin, yapılan değişikliklik ile Oda'nın hazırladığı TİP Sözleşmeleri kullanmanın zorunlu hale getirildiği, her sözleşme başına ücret zorunluluğu ve aksi halde yaptırım getirildiği iddialarına yer verildiği.

TİP sözleşmelerinin kullanılma zorunluluğunun 2017 yılında getirildiği, belirlenen kurallara uymayanlara uygulanacak idari yaptırımlarda 2017 yılında değişiklik yapıldığı; mesleki faaliyet denetiminde ve Tip Sözleşme kullanıp kullanmadığını ve Tip Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemede ve mesleki faaliyet denetim uygulamaları ücretinin tahsiline ilişkin 2021 yılında değişiklikler yapıldığı ve yasal süre içinde bu değişikliklerin dava konusu edilmediği görülmekte olup;

meslek mensuplarının ve bu mesleki faaliyetten yararlananların karşılıklı hak ve menfaatlerini koruyarak belli bir meslek disiplinini sağlamak amacına yönelik olarak örgütlenen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının; mesleğin ve kamu yararının gerçekleşmesini teminen kendi görev alanları ile ilgili konularda Oda'ların yönetmelik çıkarma yetkisi bulunduğu, Oda'ların faaliyetleri ile ilgili olarak hazırladıkları düzenleyici kuralların birbiriyle uyumunu sağlamak konusunda da Birliğin denetim yetkisinin olduğu şüphesiz olup; dava konusu Yönetmelik

Hükümlerinde üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle; TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin dava konusu maddeleri ile TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği'nin 4. maddesi ile 14. maddesinin 1/(l) bentleri ve 16. maddesinin 2. fıkrası yönünden davanın süre aşımı nedeniyle; diğer kısımlar yönünden ise esastan reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ SÜREÇ

Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası üyesi olan davacı tarafından, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 32. ve 39. maddesine dayanılarak hazırlanan Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği ile Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliğinin yukarıda yer verilen maddelerinin iptali istenilmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gün olduğu. 2. fıkrasında, bu sürelerin idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı.

4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmayacağı. 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı.

15. maddesinin 1/b bendinde ise, yasal süresi içerisinde açılmayan davaların reddine karar verileceği kuralına yer verilmiştir.

Anılan kuralların incelenmesinden, bir düzenleyici işleme karşı ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde dava açılabileceği gibi, söz konusu düzenleyici işleme dayanılarak tesis edilen bir uygulama işleminin varlığı hâlinde, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde birel veya düzenleyici işleme yahut her ikisine birden dava açılabileceği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden.

11/03/2006 tarih ve 26105 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinde 2017 yılında yapılan değişiklikten sonra 16/03/2022 tarihinde yapılan değişiklik üzerine 16/05/2022 tarihinde bakılan davanın açıldığı; bu Yönetmeliğin iptali istenilen 4. maddesinin 1/(i) ve 14. maddesinin 1/(ğ), (ı) bentleri 16/03/2022 tarihinde değişikliğe uğradığı, 4. maddesinin 1/(i), 14. maddesinin 1/(ğ), (ı) bentleri yönünden davanın yasal süresinde olduğu ancak.

03/03/2017 tarihinde yayımlanan değişiklik ile eklenen ve sonradan değişikliğe uğramayan 4/1-(l) ve 14/1-(l) bendi ile yine 03/03/2017 tarihinde yayımlanan Yönetmelik ile değişik 16. maddesinin 2. fıkrası yönünden dava süresinin geçirilmiş olduğu.

03/06/2015 tarih ve 29375 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1/(d) bendinde 03/06/2021, 1/(k) bendinde 08/02/2017. 15. maddesinin 1/(a) bendinde 03/06/2015.

19. maddesinin 1,2,3,4,6,8. fıkralarında 03/06/2021 tarihinden sonra değişiklik olmadığından bu kısım yönünden de dava açma süresinin geçirilmiş olduğu; diğer yandan davacı hakkında dava tarihinden önce tesis edilmiş uygulama işlemi niteliğinde birel bir işlemin de bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinin 4. maddesinin 1/l bendi, 14. maddesinin 1/l bendi ile 16. maddesinin 2. fıkrası ve TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliği'nin 4. maddesinin 1/(d, k) bentleri, 15. maddesinin 1/(a) bendi ve 19. maddesinin 1,2,3,4,6,8. fıkraları yönünden yasal süresinden sonra açılan işbu davada işin esasına girmek hukuken mümkün bulunmamaktadır.

ESAS YÖNÜNDEN

İlgili Mevzuat:

Anayasa'nın "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları" başlıklı 135. maddesinde, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir." kuralı yer almaktadır.

6235 sayılı Türk Mühendis Ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 32. maddesinin c bendinde, "hizmet karşılığı alınan ücretler" Odanın gelirleri arasında sayılmış; 39. maddesinde, "Bu kanun hükümleri müteşebbis heyetlerce ihzar ve Birlik Umumi Heyetince tasvip edilecek bir talimatname ile tatbik olunur." kuralına yer verilmiştir.

Harita Ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; serbest çalışan, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmeti üreten kişi ve kuruluşların meslekî etkinliklerinin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesini, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerinin meslekî, bilimsel ve teknik esaslarının Ülke ve meslektaş yararları yönünden gelişmesini, üretilen hizmetlerin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası yönetmelikleri ile yürürlükte bulunan diğer mevzuata uygunluğunu,

serbest mühendislik hizmeti yapan kişi ve kuruluşların, meslekî denetim, kapasite ve yeterlilik açısından değerlendirilmelerine esas olacak kayıtların tutulmasına ve meslektaşlar arasında haksız rekabetin önlenmesine ilişkin esasları düzenlemektir.

"; "HKMO’nun yetkileri ve sorumlulukları" başlıklı 13. maddesinin c ve ç fıkralarında, "c) HKMO, SHKMMH’nin yürütülmesinde meslek mensupları arasında haksız rekabeti önlemek, üretilen hizmetlerin nitelik, şartname ve standartlara uygun, TMMOB tarafından belirlenen meslekî davranış ilkelerine, Ülke ve meslek yararına olmasını sağlamak amacıyla gerekli gördüğü önlemleri alır. ç) HKMO Yönetim Kurulu, SHKMMB’yi ve iş alanlarını, şikâyet olsun ya da olmasın her zaman denetlemeye yetkilidir." kuralları düzenlenmiştir.

Harita Ve Kadastro Mühendisleri Odası Meslekî Faaliyet Denetimi Ve Ücret Yönetmeliğinin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı.

Serbest Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerinin ülkenin çıkarlarına, mesleğin ve tekniğin gereklerine uygun bir şekilde uygulanmasını, koordinasyonunu ve gelişimini sağlamak, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmeti üreten gerçek veya tüzel kişiler ve kuruluşların eşit koşullar içinde çalışmalarını sağlamak, haksız rekabeti önlemek, yeterlilik ve kapasite yönlerinden değerlendirilmesine esas olacak kayıtların tutulması ve kriterlerinin saptanmasını sağlamak, uygulamaları izlemek, denetlemek, üretilen hizmetler için uygulanacak ücretleri ve meslekî faaliyet denetimi esaslarını düzenlemektir.".

"Meslekî faaliyet denetimi uygulamaları" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Harita ve kadastro mühendislik müşavirlik hizmeti üreten gerçek veya tüzel kişiler, meslekî faaliyet ve ürettikleri hizmetlerin ücret tarifesine uygunluğu denetimini yaptırmakla yükümlüdürler. (2) Meslekî faaliyet denetimi işin içeriğinin denetlenmesi ve onaylanması anlamı taşımaz.".

"HKMO’nun yetki ve sorumlulukları" başlıklı 12. maddesinde, "1) HKMO Yönetim Kurulu; şube, merkeze bağlı temsilcilikler ve il veya ilçe temsilcilikleri, SHKMMB’ler tarafından yapılan SHKMMH’nin MFDU çerçevesinde incelemesinde, onaylamasında, ücret tarifesinin uygulamasında ve bu hizmetler karşılığında alınacak ücretlerin belirlenmesinde yetkilidir.

(2) HKMO, SHKMMH’nin SHKMMB’ler tarafından eşit rekabet koşulları altında yapılarak, kanun, yönetmelik, tüzük ve şartnamelere uygun, ülke ve kamu yararını gözeten, nitelikli hizmet yapılmasını sağlamak üzere gerekli gördüğü tüm önlemleri almaya, meslek ve meslektaşların hak ve çıkarlarını korumak için gereğinde işyerinde veya arazide tüm kayıt ve belgeler üzerinde denetimler yapmaya ve yaptırmaya yetkilidir." kurallarına yer verilmiştir.

Dava konusu Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliği ile Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliğinin yasal sürede davaya konu edilen maddelerinin incelenmesi:

Serbest Mühendislik Müşavirlik Büroları Tescil Yönetmeliğinin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinin 1-(i) bendi, "Bu Yönetmelikte geçen.

MFD: Mesleki faaliyet denetimi, Oda tarafından, şirket ve büro hissedarlarının meslek mensubu olup olmadığını, mesleğini serbest olarak yapma yetkisinin bulunup bulunmadığını, meslekten süreli veya süresiz men edilme, disiplin cezası gibi sebeplerle herhangi bir kısıtlılığının bulunup bulunmadığını, sicil durumunu, (Değişik ibare: RG-16/3/2022-31780) SHKMMB’nin HKMO tarafından tanımlanan TİP Sözleşmeler veya 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında düzenlenen sözleşmeyi kullanıp kullanmadığını,

TİP Sözleşmenin HKMO tarafından onaylanıp onaylanmadığını ve TİP Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeyi ifade eder.".

14. maddesinin 1-(ğ) ve (ı) bentleri, "SHKMMB’nin yetkileri ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir. ğ)SHKMMB’ler ihale ile aldıkları işleri ihalenin yapıldığı merkezdeki şube, Merkeze bağlı temsilciliğe ya da ilgili temsilciliğe otuz gün içinde bildirmekle ve diğer işler için hazırlanan tip sözleşmeyi işe başlamadan işin bulunduğu yer temsilciliğine (Ek ibare: RG-16/3/2022-31780) veya meslekî faaliyet denetimi yapmakla görevlendirilen harita ve kadastro mühendislerine, il veya ilçe temsilcisine ve/veya yardımcılarına onaylatmakla yükümlüdür. ı)(Değişik:RG-16/3/2022-31780) SHKMMB’lerin talebe bağlı üreteceği işler için,

Genel Kurul tarafından belirlenen maktu (Değişik ibare:RG-25/8/2022-31934) bedel ve mesleki faaliyet denetim bedeli her bir SHKMMB için ayrı ayrı uygulanır. İhaleli işlerde her iş için bir defaya mahsus alınacak olan MFD maktu ücreti, o işte birden fazla ortak olması durumunda, MFD ücretine her bir ortak başına (birinci ortak hariç) maktu ücretin yüzde yirmisi eklenerek tek bir ücret şeklinde herhangi bir ortaktan tahsil edilir. " şeklindedir.

Meslekî Faaliyet Denetimi ve Ücret Yönetmeliğinin 19. maddenin 5. fıkrası, "Meslekî faaliyet denetimi, yapılan hizmetle ilgili olarak; Tip Sözleşme üzerinde Oda Yetkilisinin Onayı kısmına sadece Temsilcilik Mührü uygulanması ve Oda Yetkilisinin imzası sonrası izleme defterine işlenmesi suretiyle Oda birimlerince yapılır."; aynı maddenin 7. fıkrası, "Hizmetin ihaleli iş kapsamında yapılması halinde sözleşmeye bağlanan SHKMMB’ye ilişkin işler EK-1’de yer alan formda tanımlanan iş listesi doldurularak aylık olarak ve izleyen ayın ilk haftasında sorumlu HKMO Temsilciliğine veya Şubeye verilir. Onay aşamasında ilgili birimce ihaleli işler için yapılmış olan meslekî faaliyet denetim kaşesi kullanılır." şeklindedir.

6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu'nun 32 ve 39. maddelerine dayanılarak, "serbest çalışan, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmeti üreten kişi ve kuruluşların meslekî etkinliklerinin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası tarafından denetlenmesini, Harita ve Kadastro Mühendislik Müşavirlik Hizmetlerinin meslekî, bilimsel ve teknik esaslarının Ülke ve meslektaş yararları yönünden gelişmesini, üretilen hizmetlerin Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası yönetmelikleri ile yürürlükte bulunan diğer mevzuata uygunluğunu, serbest mühendislik hizmeti yapan kişi ve kuruluşların, meslekî denetim,

kapasite ve yeterlilik açısından değerlendirilmelerine esas olacak kayıtların tutulmasına ve meslektaşlar arasında haksız rekabetin önlenmesine ilişkin esasları düzenlemek" amacıyla hazırlanıp 2006 yılında yürürlüğe giren Tescil Yönetmeliğine, TİP sözleşmeleri kullanma zorunluluğunun 2017 yılında getirildiği, mesleki faaliyet denetiminde Tip Sözleşme kullanıp kullanmadığını ve Tip Sözleşmede belirtilen hizmet bedelinin ücret tarifesine uygunluğunu denetlemeye ve mesleki faaliyet denetim uygulamaları ücretinin tahsiline ilişkin 2021 yılında değişiklikler yapıldığı ve yasal süre içinde bu değişikliklerin dava konusu edilmediği görülmekte olup;

meslek mensuplarının ve bu mesleki faaliyetten yararlananların karşılıklı hak ve menfaatlerini koruyarak belli bir meslek disiplinini sağlamak amacına yönelik olarak örgütlenen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, mesleğin ve kamu yararının gerçekleşmesini teminen kendi görev alanları ile ilgili konularda Oda'ların yönetmelik çıkarma yetkisi bulunduğu, Oda'ların faaliyetleri ile ilgili olarak hazırladıkları düzenleyici kuralların birbiriyle uyumunu sağlamak konusunda da Birliğin denetim yetkisinin olduğu şüphesizdir.

Dairemizin yerleşik kararlarında, meslek odasınca meslek mensuplarına yönelik mesleki denetim yapılabileceği, bu denetimin meslek mensubunun sunduğu hizmetin içeriğinin denetlenmesi anlamına gelmeyeceği, meslek mensubunca bulundurulması gerekli bazı belge ve bilgilerin mevcut olup olmadığı, meslek mensubunun Oda üyelik kaydının bulunup bulunmadığı, kısıtlılığının olup olmadığı, bürosunun tescilini yaptırıp yaptırmadığı gibi mesleki disiplini sağlamaya yönelik şekli bir denetim olarak anlaşılması gerekeceği, meslek odası tarafından yapılacak mesleki denetim hizmeti karşılığında öngörülen ücrette, 6235 sayılı Kanunun 32. maddesinin (c) bendi göz önünde bulundurulduğunda hukuka aykırılık görülmediği kabul edilmiştir.

Öte yandan, dosyaya sunulan tip sözleşmeler incelendiğinde, söz konusu sözleşmelerde, oda üyelerinin işverenlere karşı haklarının korunması bakımından sözleşmenin temel unsurlarını içeren genel hususların belirlendiği (giderlerin kim tarafından karşılanacağı, anlaşmazlık halinde dava şartı olan tahkime başvuru usulü, sözleşmede yer alan adreslerin tebligat adresleri olacağı, belge ve bilgi edinmeye yetkili kişinin harita mühendisleri olduğu gibi), "özel koşullar” kısmına yer verilerek sözleşme içeriğinin tarafların kendi iradelerine bırakıldığı, tarafların bu kısma istedikleri eklemeleri yapabilecekleri anlaşılmakta olup davacının tip sözleşmeleri kullanma zorunluğunun sözleşme özgürlüğünü ihlal ettiği yönündeki iddiasına da itibar edilmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu kurallarda üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.