Danıştay 8. Daire E.2023/3568 K.2025/6992

Dava konusu istem: :Davacı tarafından, toplu taşıma aracı kullanım belgesinin, ...tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) kararı gereği adli sicil kaydı bulunduğundan bahisle askıya alınmasına ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davaya konu işlemin dayanağı UKOME kararı ise incelendiğinde kararın mevzuatın aradığı belediye başkanı tarafından onaylanıp imzalanmak koşulunu taşımadığı, bu durumda, dava konusu işlemin dayanağı olan...tarih ve ... sayılı UKOME kararının belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği, dolayısıyla mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığından,

yürürlüğe girmeyen UKOME kararına dayanılarak bireysel işlem tesis edilemeyeceğinden ... tarih ve ... sayılı UKOME kararında belirtilen Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 18. maddesi uyarınca Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) kapsamında toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alınmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı ile yürürlüğe giren Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sisteminin (TUDES) Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde yolcu taşımacılığı yapan tüm taşımacı ve şoförler için bağlayıcı nitelikte olduğu,... tarih ve...sayılı UKOME kararıyla Hizmet Kalitesi Kesintisi Yaptırım Cetvelinin güncellendiği ve halen uygulandığı, dava konusu işlemin kamuya sunulan ulaşım hizmetinin aksamadan, kaliteli ve kusursuz biçimde sağlanması amacıyla tesis edildiği, genel Kanun niteliğindeki 1608 sayılı Kanun'un dava konusu olayda uygulanma alanı bulunmadığı, davacıya uygulanan yaptırımın Büyükşehir Belediyesinin yetkileri kapsamında olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından düzenlenen 17/07/2019 veriliş tarihli "Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi" ile şehir içi öğrenci ve personel taksi şoförlüğü yapan davacı tarafından; yol belgesi çıkartmak için Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü (TUHİM) sistemine 11/02/2022 tarihinde yapmış olduğu başvuru sonucunda toplu taşıma sürücü belgesinin Türk Ceza Kanunu'nun 106/1-1 maddesine uyan eyleminden kaynaklı olarak...

Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:...-K:... sayılı kararı ile cezalandırılması yönünde hüküm giydiğinden bahisle, ... tarih ve ... sayılı UKOME kararında belirtilen Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 18. maddesi uyarınca Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) kapsamında toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alındığının başvurusuna cevaben sistem üzerinden bildirilmesi üzerine, sürücü belgesinin askıya alınmasına ilişin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7. maddesinin (f) fıkrasında.

"Büyükşehir ulaşım ana planını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek" büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, anılan Kanun'un 9. maddesinde.

“Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla, büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır. Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.” kuralına yer verilmiştir.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin "Ulaşım Koordinasyon Merkezi" başlıklı üçüncü kısmının “Görev ve yetkileri” kenar başlıklı 18. maddesinde “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.

Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, … ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmekle…d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım,

toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,...” görevli ve yetkilidir kuralı, “Ulaşım Koordinasyon Birimi” kenar başlıklı 21. maddesinde, “(1) UKOME'nin sekreterya hizmetleri, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde bu amaçla oluşturulacak ulaşım koordinasyon birimi tarafından yürütülür.”.

“Görevleri" kenar başlıklı 22. maddesinde ise, “(1) Ulaşım koordinasyon birimi; a) Başkanın emir ve talimatları doğrultusunda gündemi hazırlar ve üyelere duyurur. b) Görüşme tutanaklarını düzenler. c) Alınan kararları yazar, üyelerin imzalarını tamamlatır ve ilgili mercilere gönderir. ç) UKOME toplantılarına üye gönderen kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlar. d) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plana uygun arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmaları doğrultusunda büyükşehir ulaşım planının yapılması için gereken ön çalışmaları yaparak kurula sunar.” hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bakılan dava dosyasındaki ve benzer dosyalardaki bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden;

Davanın, şehir içi öğrenci ve personel taksi şoförlüğü yapan davacı tarafından, yol belgesi çıkartmak için Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü (TUHİM) sistemi üzerinden 11/02/2022 tarihinde yapmış olduğu başvuruya davalı idare tarafından online olarak anılan belgesinin adli sicil kaydı bulunduğundan bahisle,... tarih ve... sayılı UKOME kararı gereği askıya alındığının bildirilmesi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle açıldığı,

davalı idarenin 15/03/2022 tarihli savunma dilekçesinde dava konusu işlemin gerekçesi her ne kadar...tarih ve ... sayılı UKOME kararı (belediye başkanınca onaylanmayan) gösterilmiş ise de, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte, anılan UKOME kararının eki Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin, revize edilmiş ve güncel maddelerini ihtiva eden belediye başkanınca onaylı... tarih ve ... sayılı UKOME kararının yürürlükte bulunduğu,

buna göre, dava konusu işleme belediye başkanlığınca onaylanarak yürürlüğe giren 2020 tarihli UKOME kararının eki Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 18. maddesinin uygulanması gerektiği anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, dava konusu toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alındığının bildirilmesine dair işlemin, TUHİM üzerinden online olarak davacıya bildirilmesi hususuna gelince;

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, toplu taşıma araçları ile servis ve taksi sayılarının, bu araçların güzergahları ile bunların çalışma şekil şartlarının belirlenmesi ile izin belgelerinin verilmesi konusunda karar verme yetkisinin Ulaşım Koordinasyon Merkezine ait olduğu anlaşılmakta olup, büyükşehir belediye başkanlığı bünyesinde oluşturulan ulaşım koordinasyon biriminin, daire başkanlığının ya da toplu ulaşım hizmetleri müdürlüğünün bu konuda işlem tesis etme yetkisinin bulunmadığı açıktır.

Bu durumda, davacıya ait toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alınmasına ilişkin işlemin davalı belediye Ulaşım Koordinasyon Merkezi Kurulu tarafından değerlendirilerek karar verilmesi gerekirken, bu konuda davacı tarafından yapılan başvuruya istinaden sistem üzerinden bildirim yapılmak suretiyle tesis edilmesinde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Bu itibarla, sonucu itibarıyla hukuka uygun olan temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçe ile onanması gerekmektedir.

KARŞI OY

(X)- Dava, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Daire Başkanlığı tarafından düzenlenen 17/07/2019 veriliş tarihli "Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi" ile şehir içi öğrenci ve personel taksi şoförlüğü yapan davacı tarafından; yol belgesi çıkartmak için Toplu Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü (TUHİM) sistemine 11/02/2022 tarihinde yapmış olduğu başvuru sonucunda toplu taşıma sürücü belgesinin Türk Ceza Kanunu'nun 106/1-1 maddesine uyan eyleminden kaynaklı olarak...

Asliye Ceza Mahkemesi'nin ... tarih ve E:...-K:... sayılı kararı ile cezalandırılması yönünde hüküm giydiğinden bahisle, ... tarih ve ...sayılı UKOME kararında belirtilen Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 18. maddesi uyarınca Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) kapsamında toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alındığının başvurusuna cevaben sistem üzerinden bildirilmesi üzerine, sürücü belgesinin askıya alınmasına ilişin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

Temyize konu kararda; dava konusu işlemin dayanağı olan ... tarih ve ... sayılı UKOME kararının belediye başkanı tarafından onaylanmamış olması nedeniyle yürürlüğe girmediği, dolayısıyla mevcut hali ile kesin ve yürütülmesi gerekli idari işlem niteliğini kazanmadığı sonucuna varıldığından, yürürlüğe girmeyen UKOME kararına dayanılarak bireysel işlem tesis edilemeyeceğinden ... tarih ve ...sayılı UKOME kararında belirtilen Şoför Esasları Hizmet Kalite Kesintisi Yaptırım Cetveli'nin 18. maddesi uyarınca Toplu Ulaşım Hizmet Kalitesi Değerlendirme Sistemi (TUDES) kapsamında toplu taşıma aracı kullanım belgesinin askıya alınmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmüştür.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, davalı idarenin UKOME'nin verdiği kararlar doğrultusunda uygulamaya yönelik olarak dava konusu işlemi tesis ettiği, UKOME'nin yapısı, oluşumu, toplanma ve karar alma usulü dikkate alındığında, her bir UKOME kararının uygulanmasına yönelik işlemin de yine UKOME tarafından yapılmasının zaman ve emek israfına yol açacağı gibi, davalı belediyenin toplu ulaşım hizmetlerini yürütmekle görevli ve yetkili müdürlüğünce, ilgililerden iletilen başvuruların UKOME kararları çerçevesinde incelenip değerlendirilerek başvurulara cevap verilmesinde mevzuat açısından bir engel bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, yukarıda belirttiğim gerekçeyle; davanın esası incelenerek bir karar verilmesi gerektiğinden, "işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali kararının onanması yönündeki Dairemiz çoğunluk kararına katılmıyorum.