Danıştay 8. Daire E.2023/3988 K.2025/10011

Dava konusu istem: Davacı tarafından, işletmekte olduğu ... plakasına ait dönüşüm işlemleri ile geçerli çalışma izinlerinin iptaline ilişkin Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; dava dışı M.A. adına kayıtlı ... sayılı plakanın ... tarihinde... sayılı araç tescil belgesi ile ... sayılı plakaya tescil edildiği, devamında 22/09/2014 tarihli tahsis belgesi ile davacı adına devredildiği,

sonrasında üçüncü kişilerce yapılan başvurular çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi’nin... tarih ve... sayılı kararıyla davacı tarafından işletilen... sayılı ticari taksi plakasına ilişkin dönüşüm işlemlerinin ve geçerli çalışma izinlerinin iptal edilmesine karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı,

olayda, dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin birlikte tetkikinden, Muğla Valiliği İl Trafik Komisyonu’nun ... tarih ve ...sayılı kararı ile Muğla ilinde faaliyet gösteren ticari taksilere ... – ... harf ve rakam grupları tahsis edilerek plaka tescil işlemleri için 31/12/2003 tarihine kadar süre verilmesine, süresi içerisinde tescil işlemi yaptırmayan araçların trafikten men edilmesine karar verildiği, uyuşmazlık konusu... sayılı plakanın öncesinde... sayısı ile kayıtlı olduğu,

söz konusu plakanın “T” plakaya dönüşüm ve tescil işleminin... sayılı araç tescil belgesinden de anlaşılacağı üzere yukarıda zikredilen il trafik komisyonu kararında belirlenen süreden sonra 18/09/2014 tarihinde gerçekleştirildiği, buna göre söz konusu taksi plakasının süresinde “T” plakaya dönüştürüldüğünden söz edilmesine olanak bulunmadığı,

dosya kapsamında söz konusu dönüşüm süresinin uzatıldığına veya 31/12/2003 tarihine kadar tescil işlemini yaptırmayan plakalar bakımından yeniden süre verildiğine veyahut uyuşmazlık konusu plakanın “T” plaka olarak tescilinin uygun olduğuna dair herhangi bir il trafik komisyonu veya ulaşım koordinasyon merkezi kararı da olmadığı,

öte yandan yasal düzenlemelere ve mezkur il trafik komisyonu kararına uygun biçimde süresinde “T” plakaya dönüşüm işlemleri yapılmayan... sayılı plakaya dair hakların Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 29. maddesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmadığı gibi 31/12/2014 tarihinden sonra hukuka aykırı biçimde fiilen faaliyette bulunmasının plaka sahipleri bakımından kazanılmış hak teşkil etmeyeceği,

ayrıca süresinde “T” plakaya dönüşüm işlemleri yapılmayan taksi plakasının terkin edilmesi gerektiği dikkate alındığında terkini gereken ticari plakanın 3. kişilere devrinin de söz konusu olamayacağı anlaşıldığından; yasal düzenlemelere ve ilgili il trafik komisyonu kararına uygun biçimde süresinde “T” plakaya tescil edilmediği açık olan ... plakanın dönüşüm ve davacıya devir işlemlerinin iptaline dair dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ... plakalı ticari taksiyi, 22/09/2014 tarihinde geçerli tescil belgesi ve diğer bilgi belgelere dayanarak dava dışı M.A.'dan satın aldığı, bu tarihten sonra 8 yıldır ticari faaliyetini devam ettirdiği, mahkeme kararında bahsi geçen Muğla Valiliği İl Trafik Komisyonu Başkanlığının... tarih ve... sayılı kararının ilgililere ve halihazırda faaliyet gösteren ticari taksi maliklerine, ihtisas odalarına tebliğ edilmediği, dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, haksız ve mesnetsiz olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, işletmekte olduğu ... plakasına ait dönüşüm işlemleri ile geçerli çalışma izinlerinin iptaline ilişkin Muğla Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun, “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7. maddesinde.

“Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: (…) f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. (…)” düzenlemesine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15. maddesinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: (…) p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. (…)” düzenlemesi yer almıştır.

15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin, “Görev ve yetkileri” başlıklı 18. maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.

Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla,(…) ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere,

trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, (…) görevli ve yetkilidir.”.

“Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler” başlıklı 28. maddesinde; “(…) (2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir.”.

“Kazanılmış haklar” başlıklı 29. maddesinde; “(1) Büyükşehir belediyeleri dâhilinde daha önce il trafik komisyonları veya valiliklerce alınan karar veya izinlerle elde edilmiş haklar saklıdır.” düzenlemeleri hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Olayda, davacı tarafından dava dışı M.A. adına kayıtlı ... sayılı plakanın 18/09/2014 tarihinde... sayılı araç tescil belgesi ile... sayılı plakaya tescil edildiği, devamında 22/09/2014 tarihli tahsis belgesi ile davacı adına devredildiği, sonrasında üçüncü kişilerce yapılan başvurular çerçevesinde yapılan inceleme neticesinde Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi’nin... tarih ve ... sayılı kararıyla davacı tarafından işletilen... sayılı ticari taksi plakasına ilişkin dönüşüm işlemlerinin ve geçerli çalışma izinlerinin iptal edilmesine karar verilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; Muğla Valiliği İl Trafik Komisyonu’nun... tarih ve ... sayılı kararı ile Muğla ilinde faaliyet gösteren ticari taksilere... –...harf ve rakam grupları tahsis edilerek plaka tescil işlemleri için 31/12/2003 tarihine kadar süre verilmesine, süresi içerisinde tescil işlemi yaptırmayan araçların trafikten men edilmesine karar verildiği, uyuşmazlık konusu ...sayılı plakanın öncesinde... sayısı ile kayıtlı olduğu, söz konusu plakanın “T” plakaya dönüşüm ve tescil işleminin... sayılı araç tescil belgesinden de anlaşılacağı üzere yukarıda zikredilen il trafik komisyonu kararında belirlenen süreden sonra 18/09/2014 tarihinde gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

5216 sayılı Kanunun 7. ve 9. maddeleri uyarınca, ticari amaçla yolcu taşıyan araçların, çalışma şekil şartlarıyla trafik düzeninin gerektirdiği işleri büyükşehir kapsamında yapmak ve yaptırmak UKOME'ye ait bir yetki olup; gerek bu Kanunun Ek 2. maddesi, gerekse bu Kanun uyarınca çıkartılan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin 29. maddesi uyarınca;

sonradan büyükşehir kapsamına alınan ilçelerde yürütülen toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yaptırılması amacıyla önceden verilen izin ve ruhsatların ilgilileri için kazanılmış hak sağlayacağı ve büyükşehir içindeki ulaşım sistemine dahil edilmesi gerektiği açık olmakla birlikte; önceden verilen ve kazanılmış hak teşkil edecek ruhsat ve izinlerin, verildikleri tarihteki mevzuat hükümlerine uygun olması da zorunluluktur.

Buna göre, İdare Mahkemesince ilk tescil tarihlerinde yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca, ilçe-il trafik komisyonları tarafından verilmiş bir izin olup olmadığının araştırılmadığı anlaşılmış olup, davacıya ait "T" plakaya dönüşüm işlemlerinin hangi tarihte ve hangi makamlarca yapıldığının, ayrıca yapılan işlemlerin geçerliliği hususunda, taraflardan ve ilgili belediyeden sorularak dava konusu işlemin hukuki denetiminin yapılması gerekirken eksik inceleme sonucu verilen davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.