Danıştay 8. Daire E.2023/5794 K.2023/7831

Dava konusu istem: Kastamonu İli, Azdavay İlçesi dahilinde ve Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü uhdesinde bulunan Sicil:… sayılı IV. grup işletme ruhsatlı alanda rödovans sözleşmesine dayalı olarak faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, daimi nezaretçi defterinin düzenli tutulmadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10. maddesinin 6. fıkrası uyarınca ruhsat sahibi Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü adına 56.569,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:.. sayılı kararda; davacı şirketin, Kastamonu ili, Azdavay ilçesi dahilinde ve Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü uhdesinde bulunan Sicil:... sayılı IV. grup işletme ruhsatlı alanda rödövans sözleşmesine dayalı olarak faaliyet gösterdiği,

davalı idarece yapılan tetkik ve incelemeler sonucunda daimi nezaretçi defterinin düzenli tutulmadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10/6 maddesi uyarınca ruhsat sahibi Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü adına 56.569,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin tesis edildiği, davalı idarece söz konusu işlemin yaptırım kararı uygulanan Türkiye Taşkömürü Kurumuna bildirildiği, bunun üzerine Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bahse konu idari para cezasının bir ay içerisinde davacı şirket tarafından ödenmesi,

aksi halde rödövans sözleşmesi gereği teminatından tahsil edileceği hususunun davacı şirkete bildirildiği, anılan sahaya ilişkin uygulanan idari para cezalarından ruhsat sahibi olan Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün sorumlu olduğu, davacı şirketin ise Kurum ile aralarında yaptıkları sözleşmeye istinaden Genel Müdürlüğe karşı iç ilişkiden kaynaklı sorumluluğunun bulunduğu, bu iç ilişkinin ise davacı şirket ile Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünü ilgilendirdiği,

dava konusu idari para cezasının muhatabının Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü olduğu ve doğrudan ruhsat sahibi adına uygulanan idari para cezası işlemine karşı açıldığı dikkate alındığında, davacı şirketin dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılarak davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, iptal davalarında aranan dava açma ehliyetinin "hak ihlali" kavramından daha geniş bir anlam ifade ettiğini, menfaat ihlalinin davacının dava konusu işlem ile arasında minimum düzeyde de olsa ilgiyi, alakayı ifade ettiğini ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Kastamonu ili, Azdavay ilçesi dahilinde ve Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü adına Sicil:... sayılı IV. grup işletme ruhsatı düzenlendiği, davacı şirket tarafından ise alanda rödövans sözleşmesine dayalı olarak faaliyet göstermektedir.

Davalı idarece yapılan tetkik ve incelemeler sonucunda daimi nezaretçi defterinin düzenli tutulmadığından bahisle 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 10/6. maddesi uyarınca ruhsat sahibi Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü adına 56.569,00-TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin tesis edilmiştir. Davalı idarece söz konusu işlemin yaptırım kararı uygulanan Türkiye Taşkömürü Kurumuna bildirildiği, bunun üzerine Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısı ile bahse konu idari para cezasının bir ay içerisinde davacı şirket tarafından ödenmesi, aksi halde rödövans sözleşmesi gereği teminatından tahsil edileceği hususunun davacı şirkete bildirilmiştir.

Davacı şirket tarafından ise Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü adına tesis edilen idari para cezasına ilişkin işlemin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunun "Beyan usulü" başlıklı 10. maddesinin 6. fıkrasında "... Daimi nezaretçi defterini, daimi nezaretçi ile ruhsat sahibi veya vekili imzalar. Defterin ibraz edilmemesi, ruhsat sahibi ya da vekili tarafından imzalanmaması veya düzenli tutulmaması hâlinde, ruhsat sahibine 31.054 TL idari para cezası verilir. Bu fıkranın ihlalinin ruhsat sahibi veya vekili tarafından aynı yıl içerisinde tekrarı hâlinde idari para cezası iki kat olarak uygulanır." düzenlemesi; Ek Madde 7 . maddesinde ise; " Ruhsat sahipleri ile üçüncü kişiler arasında rödövans sözleşmeleri Genel Müdürlüğün iznine tabidir. İzin alınmaksızın yapılan rödövans sözleşmesi ile yürütülen madencilik faaliyetleri durdurulur. (Ek cümle:14/2/2019-7164/21 md.) Genel Müdürlük rödövans sözleşmelerinin tarafı değildir.

(Ek fıkra: 4/2/2015 – 6592/22 md.) Kamu kurum ve kuruluşları ile iştirakleri hariç olmak üzere yer altı kömür işletmelerinde maden ruhsat sahipleri, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişiler ile üretim faaliyetlerine yönelik rödövans sözleşmeleri yapamaz. Aksi takdirde rödövans sözleşmesi ile yapılan madencilik faaliyetleri durdurulur.

Maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya aittir. Ancak bu durum ruhsat sahibinin Maden Kanunundan doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz." düzenlemeleri mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde, idari davaların, idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtilmiştir.

İdari dava türlerinden iptal davalarının tanımı kapsamındaki subjektif ehliyet koşulu konusunda mevzuatta açık bir belirleme olmamakla birlikte, iptal davalarının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki niteliği göz önüne alındığında; idare hukuku alanında kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak meşru, kişisel ve güncel menfaatlerinin varlığından söz edilmesi durumunda kişi yada kuruluşlarca yargı denetimine tabi tutulmasının istenebilmesi yeteneği olarak kabul edilmektedir.

Bu anlamda, yargı mercilerince önlerine gelen davalarda objektif dava açma ehliyetinin varlığının tespiti yanında davaya konu idari işlem ile davayı açan arasında iptale konu işlem yönünden kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin varlığının da tespiti gerekmektedir. Her olay ve davada, yargı merciine başvurarak dava açan kişinin menfaatinin, iptali istenen işlemle ne ölçüde ihlal edildiğinin takdiri de yargı mercilerine bırakılmıştır.

Dava konusu idari yaptırım kararında uygulanma nedeni olarak, "daimi nezaretçi defterinin düzenli tutulmaması" olarak belirtilmiş ve karar ruhsat sahibi Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü hakkında 56.569,00 TL idari para cezası verilmesine karar verilmiş, işbu dava, ruhsat sahibi şirket ile rödovans sözleşmesi ile olan şirket tarafından açılmıştır.

Dava konusu yaptırım kararı her ne kadar maden ruhsat sahibi adına düzenlense de, maden ruhsat sahiplerinin, ruhsat sahalarının bir kısmında veya tamamında üçüncü kişilerle yapmış oldukları rödövans sözleşmelerinde, bu alanlarda yapılacak madencilik faaliyetlerinden doğacak İş Kanunu, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili idari, mali ve hukuki sorumluluklar rödövansçıya ait olduğunun Maden Kanununda düzenlendiği bu nedenle davacı şirketin de sorumluluğunun bulunduğu açıkça anlaşılmaktadır.

Bu nedenle maden ruhsat sahibi hakkında idari para cezası yönünden davacı rödovansçı şirketin meşru, kişisel ve güncel menfaatinin bulunduğu sonucuna varılarak mahkemece verilen ehliyet ret kararında hukuki isabet bulunmamıştır.

Bu itibarla, davanın ehliyet yönünden reddi yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.