Danıştay 8. Daire E.2023/64 K.2025/2930

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Kars ili, Sarıkamış ilçesinde faaliyet gösteren M plakalı Sarıkamış Belediyesi Özel Halk Otobüsü araçları için Sarıkamış-Kars arası yolcu taşıma ücret tarifelerinin belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Sarıkamış Belediye Meclisi kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ihtilafa ilişkin olarak öncelikle hangi kanunun uygulanması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerektiği, 5393 sayılı Kanun'un, 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu'na göre daha sonra yürürlüğe girdiği hususunda kuşku bulunmadığı, esnaf ve sanatkarların çalışma usul ve esaslarına dair düzenlemeler getiren 5362 sayılı Kanunun 5393 sayılı Belediye Kanunu'na göre özel nitelikli kanun olduğu,

5393 sayılı Kanun'un 84. maddesinde belirtilen kanunlarda, 5393 sayılı Kanun hükümlerine aykırılık bulunması durumunda, 5393 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağının belirtildiği, anılan maddede 5362 sayılı Kanun'un sayılmadığı, 5362 sayılı Kanun hükmüne göre ücret tarifesini belirleme yetkisinin Esnaf ve Sanatkarlar Odasına ait olduğu, davalı idarenin ise özel halk otobüsü ücretlerinin belirlenmesine dair yetkisinin bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi Kararıyla, toplu taşıma araçlarının bilet ücret ve tarifelerini belirleme yetkisinin belediyelere ait olduğu, hükümlerinin mahiyeti itibarıyla herkese veya her olaya uygulanması mümkün olan kanunlara genel kanun, buna mukabil belli kişilere veya belli olaylara uygulanan kanunlara ise özel kanun denildiği, 5393 sayılı Kanun'un konusu itibarıyla 5362 sayılı Kanun'a göre özel nitelikte bir kanun olduğu,

13/07/2005 tarihinde yürürlüğe giren 5393 sayılı Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinin, 21/06/2005 tarihinde yürürlüğe giren 5362 sayılı Kanun'un 62. maddesine göre ''sonraki kanun'' olması nedeniyle, dava konusu olayda ''sonraki kanun'' olan 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/I-p maddesinin uygulanması gerektiği, Belediye Kanunu'nun 84. maddesinde, 5362 sayılı Kanun'un sayılmamış olması da tek başına, dava konusu olayda 5362 sayılı Kanun'un uygulanmasını gerektirmediği,

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesi uyarınca toplu taşıma araçlarının bilet ücret ve tarifelerini belirleme işinin davalı belediyenin yetkisinde olduğu kanaatine varıldığı, Mahkeme kararının usule yönelik gerekçesinin ortadan kalktığı, davacının talebinin reddedilmesine ilişkin işlemin esas unsurları (Mahkemesince davalı idareye yapılacak ara kararı ile,

tarife belirlenirken hangi kıstasların esas alındığı hususuna ilişkin bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmasının istenilmesi suretiyle) yönünden Mahkemece değerlendirme yapılarak hüküm verilmesi gerektiği, istinaf konusu Mahkeme kararında hukuka ve yargılama usûlüne uygunluk görülmediğinden yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesine gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesinin kararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, belediyenin ayrı bir tutar belirleme yetkisinin ve hakkının mevcut olmadığı, belediyenin kendilerince gönderilen ücret tarifesine uygun karar almak zorunda olduğu, ücret tarifelerinin birlik tarafından belirlenmesi gerektiği, birliğin görevinin asgari tarifeyi belirlemek ve bu belirlenen tutarı ilgili kuruluşlara iletmek olduğu, davalı belediyenin asgari ücret tarifesine aykırı karar almasının açıkça kanuna aykırılık oluşturacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, Kars ili, Sarıkamış ilçesinde faaliyet gösteren M plakalı Sarıkamış Belediyesi Özel Halk Otobüsü araçları için Sarıkamış-Kars arası yolcu taşıma ücret tarifelerinin belirlenmesine ilişkin ... tarih ve ...sayılı Sarıkamış Belediye Meclisi kararının tesis edilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin 3. fıkrasında. "Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir." hükmüne, 4. fıkrasında.

"Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir." hükmüne, 5. fıkrasında.

"Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir." hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanun'un 50. maddesinin 2. fıkrasında; "Temyiz incelemesi sonucunda verilen bozma kararı üzerine ilgili merci, dosyayı öncelikle inceler ve varsa gerekli tahkik işlemlerini tamamlayarak yeniden karar verir." hükmü yer almaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesini değiştiren 28/06/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 19. maddesinin gerekçesinde, "...Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verecektir.

Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yapacak ve yine istinaf başvurusunun reddine karar verecektir. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verecektir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esasına girecek ve esas hakkında yeniden bir karar verecektir.

İşin esasına girilerek yapılacak inceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilecektir. Bu durumda, istinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.

Yukarıda belirtildiği gibi istinaf incelemesinde kural, ilk derece mahkemesince verilen kararda tespit edilen maddi veya hukuki eksikliklerin istinaf mercii tarafından tamamlanarak nihai kararın da istinaf mercii tarafından verilmesidir. Ancak bu kuralın bir istisnası söz konusudur.

Şayet ilk derece mahkemesinin 2577 sayılı Kanun'un 14 ve 15'inci maddeleri uyarınca ilk inceleme üzerine vermiş olduğu bir karara karşı istinaf başvurusu yapılmış ve istinaf mercii bu başvuruyu haklı görmüş ise, istinaf mercii bu kararı bozacak ve dosyayı kararı veren mahkemeye geri gönderecektir.

Bunun gibi, ilk derece mahkemesindeki davaya görevsiz ya da yetkisiz mahkeme tarafından yahut reddedilmiş ya da yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hâlinde de, istinaf mercii kararı bozmak suretiyle dosyayı geri gönderecektir. Bölge idare mahkemesinin bu kararları kesindir..." açıklamalarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle yapılan değişiklikle, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinde "itiraz usulü" kaldırılarak, "istinaf" kanun yolu getirilmiştir. İstinaf kanun yolu, ilk derece mahkemelerinin kesinleşmemiş nihai kararlarının maddi ve hukukî yönlerden denetlenerek, hukuka aykırılıklarını ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenmiştir.

Yukarıda yer verilen kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, bölge idare mahkemesi idare dava dairesi tarafından yapılan inceleme neticesinde, ilk derece mahkemesi kararının hukuka uygun bulunması durumunda istinaf başvurusunun reddine, hukuka uygun bulunmaması halinde ise istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve bu halde işin esası hakkında bölge idare mahkemesince karar verileceğinin kurala bağlanmış olduğu anlaşılmaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasında sayma yoluyla bu kurala istisnalar getirilmiş, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde dosyanın ilgili mahkemeye gönderileceği hükme bağlanmıştır. Böylelikle Bölge İdare Mahkemesince kanunda yer alan istisnalar dışında esasa ilişkin yargılama yapılması ve ilk derece mahkemesinde söz konusu olabilecek hukuka aykırılıkların bu aşamada telafi edilmesi suretiyle adalete erişimin süratle sağlanması amaçlanmaktadır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılarak mahkemesince davalı idareye yapılacak ara kararı ile, tarife belirlenirken hangi kıstasların esas alındığı hususuna ilişkin bilgi ve belgelerin dosyaya sunulmasının istenilmesi suretiyle işin esası hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine karar verildiği görülmektedir.

Bu durumda, İdare Mahkemesi kararının ilk incelemeye ilişkin olmadığı gibi görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış bir davanın da bulunmadığı açık olduğundan yukarıda anılan Kanun maddeleri uyarınca Bölge İdare Mahkemesince istinaf incelemesi sırasında gerek duyulursa Ara Kararı verilerek işin esasının incelemesi suretiyle yapılacak değerlendirme sonucu uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerekirken, Kanuna aykırı olarak kararın kaldırılmasına ve dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.