Danıştay 8. Daire E.2024/2336 K.2024/2755

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesi uyarınca dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü.

HUKUKİ SÜREÇ

Dava; davacı hakkında tesis edilen ... tarih ve ...sıra numaralı 5.880,00-TL idari para cezasının iptali ile söz konusu bedelin davalı idarece kendisine faiziyle birlikte ödenmesi ve idari para cezasının dayanağı olan Araçların Yüklenmesine İlişkin Ölçü ve Usuller ile Tartı ve Boyut Ölçüm Toleransları Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesi ve Ek-1 maddesinin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "İdari Davaların Açılması" başlığını taşıyan 3. maddesinde; davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihinin belirtileceği; dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örneklerinin dava dilekçesine ekleneceği; dilekçeler ile bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; aynı Kanunun 5. maddesinde; her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılacağı; ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabileceği.

15/1-d maddesinde ise. 14. maddenin 3/g bendinde yazılı hallerde otuz gün içinde 3. ve 5. maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanlıkları tamamlanmak üzere dilekçelerin reddine karar verileceği, belirtilmiştir.

Dava dosyasının incelenmesinden;... plaka sayılı çekici cinsi aracın maliki olan davacı hakkında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesinin 1-b(a) bendine aykırı hareket edildiğinden bahisle ...tarih ve ... sıra numaralı para cezasının tesis edilmesi üzerine, 5.880,00-TL tutarındaki para cezasının iptali ve anılan miktarın faiziyle birlikte davalı tarafından kendisine ödenmesi talebi yanında, davaya konu edilen para cezasının dayanağı olduğu belirtilen Araçların Yüklenmesine İlişkin Ölçü ve Usuller ile Tartı ve Boyut Ölçüm Toleransları Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesi ve Ek-1 maddesinin iptaline de karar verilmesi istenmiştir.

Dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesi yönünden incelenmesi:

5326 sayılı Kabahatler Kanununun "Genel Kanun niteliği" başlıklı 3. maddesinde, "(1) Bu Kanunun; a) İdari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır.".

"Yaptırım türleri" başlıklı 16. maddesinin birinci fıkrasında, "Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımlar, idari para cezası ve idari tedbirlerden ibarettir.". "Başvuru yolu" başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında, "İdari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.

Bu süre içinde başvurunun yapılmamış olması halinde idari yaptırım kararı kesinleşir." hükmü yer almıştır.

Davacı tarafından ... tarih ve ... sıra numaralı 5.880,00-TL idari para cezasının iptali ile söz konusu bedelin davalı idarece kendisine faiziyle birlikte ödenmesi istenilmişse de Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağına yönelik kural gereği görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasa hükümlerinin dikkate alınması gerektiği, buna göre idari para cezalarına karşı açılan davanın görüm ve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca adli yargı yerinin (sulh ceza hakimliğinin) görevli olduğu açıktır.

İdari yargılama usulündeki, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılması gerektiğine ilişkin asıl kuraldan ayrık olarak getirilmiş olan 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasına göre, birden fazla idari işleme karşı tek dilekçe ile dava açılabilmesi için, anılan maddede yer verilen "maddi veya hukuki yönden bağlılık" ya da "sebep-sonuç ilişkisi" koşullarının yanında İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun öngördüğü diğer koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

Ayrıca; aralarında maddede aranan biçimde bağlılık ya da ilişki bulunsa bile, birden fazla idari işlemin aynı dilekçeyle idari davaya konu edilebilmesi için; bu durumun, Anayasa ile yargılama usulünü belirleyen yasalarda yer almış olan mahkemelerin görevlerini belirleyen ve kamu düzeninin korunması için getirilen kuralları ve anılan kurallarla korunan ve Anayasa'nın 37. maddesinde öngörülen "kanuni hakim ilkesi"ni ihlal etmiyor olması da gereklidir.

Zira kamu düzeninin korunması için getirilen görev kuralları ile Anayasal bir ilke olan doğal hakim ilkesinin, davanın açılmasına ilişkin bir usul kuralının uygulandığı aşamadan daha önceki bir aşamayı ilgilendirdiği ve öncelikle dikkate alınması gerektiği açıktır.

Olayda, genel, soyut ve kişilik dışı kurallar getiren ve idare hukukunda düzenleyici işlem tanımı içinde yer alan Yönetmeliğe ilişkin hukuka aykırılık iddiasının idari yargı yerlerince inceleneceği tabiidir. Ancak idari para cezasına ilişkin uyuşmazlığın çözümünde yukarıda yer verilen kanun hükmü gereğince sulh ceza mahkemeleri görevlidir.

Buna göre, farklı yargı kollarının incelemesine tabi olan dava konusu düzenleyici işlemin iptali istemiyle ayrı, ...tarih ve ...sıra numaralı 5.880,00-TL idari para cezasının iptali ve söz konusu bedelin davalı idarece kendisine faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle ayrı davalar açılması gerekirken, bu istemler için tek dilekçe ile dava açılması nedeniyle dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanunun 5. maddesine uygun bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi yönünden incelenmesi:

İdari Yargılama Usulünde geçerli olan resen araştırma ve yazılılık ilkesi gereği dava dilekçelerinin, 2577 sayılı Kanunda belirtilen şekil kurallarına uygun bir biçimde ve yargılamanın gerektirdiği bilgileri içerecek nitelikte düzenlenmesi gerekmektedir.

Bunu sağlamak için, dava dilekçelerinde; dava konusu edilen işlemlerin ve dava sebeplerinin, bir başka ifadeyle; idari işlemin içerdiği iddia edilen hukuka aykırılığın dayandığı hukuk kurallarının açık ve net bir biçimde somut olarak belirtilmesi şarttır.

Ayrıca birden fazla işlemin davaya konu edilmesi ya da bir işlemin birden fazla madde, fıkra veya bendinin iptalinin istenilmesi halinde söz konusu işlemler ve bu işlemlerin hangi madde veya fıkralarının iptalinin istendiğinin tek tek sayılmak suretiyle belirtilmesi de yukarıda alıntısı yapılan düzenlemeler ve idari yargılama usulü ilkelerinin bir gereğidir.

Davaya konu edilen Araçların Yüklenmesine İlişkin Ölçü ve Usuller ile Tartı ve Boyut Ölçüm Toleransları Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinde 9 (dokuz) bendin yer aldığı, söz konusu bentlerden hangisi ya da hangilerinin iptalinin talep edildiğinin belirtilmediği; diğer yandan, anılan Yönetmeliğin Ek-1. maddesindeki değer hükümlerinin de iptalinin istendiği, ancak Yönetmelikte Ek-1 şeklinde bir madde bulunmadığı, araçların azami ağırlıklarını belirleyen hükümlerin iptali isteniyorsa, bu konuya ilişkin düzenlemeleri içeren maddelerin açık ve doğru bir biçimde gösterilmesi gerektiği, bu haliyle dilekçenin 2577 sayılı Kanunun 3. maddesine uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

Diğer yandan, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesine göre, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar; ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem aleyhine de uygulama işleminin öğrenilmesinden itibaren altmış günlük yasal süre içerisinde dava açabilir.

Dava konusu düzenleyici işlemin iptali istemine ilişkin davanın süresinde açılıp açılmadığının değerlendirilebilmesi için tesis edilen idari para cezasının hangi tarihte öğrenildiğinin belirtilmesi gerekmektedir. 2577 sayılı Kanunun 3. maddesinde dava dilekçesinde idari işlemin yazılı bildirim tarihinin de yer alması gerektiği kural altına alınmış olmasına rağmen, dava dilekçesinde idari para cezasından ne zaman haberdar olunduğuna ilişkin bir bilginin bulunmadığı görülmektedir.

Bu durumda, yeniden düzenlenecek dava dilekçesinde, düzenleyici işlemin iptali istenen madde ve hükümlerinin açık ve doğru bir biçimde belirtilmesi; öte yandan, idari para cezasının hangi tarihte tebliğ edildiği, tebliğ edilmemişse ne şekilde ve hangi tarihte öğrenildiğinin açıklığa kavuşturulması ve buna ilişkin varsa tebellüğ belgeleri ile diğer evrakların dava dilekçesine eklenmesi gerekmektedir.