Danıştay 8. Daire E.2024/3105 K.2025/7915

Dava konusu istem: İstanbul ili, Şile ilçesi sınırları dahilinde bulunan II (a) grubu işletme ruhsatının yeniden düzenlenmesi, arada geçen sürelerin ruhsat süresine eklenmesi ve sahanın ihale edilmemesi istemiyle yapılan başvurunun reddine yönelik Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün ... tarih ve... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin taleplerinin reddine gerekçe olarak söz konusu maden alanınında maden arama ruhsatının mahkeme kararı neticesinde iptal edildiği, maden arama ruhsatı bulunmayan bir yer için işletme ruhsatı tanzim edilemeyeceği ifade edilmekte ise de, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 16. maddesine göre II (a) grubu işletme ruhsatının verilmesi aşamasında maden arama ruhsatının mevcut olması şartının bulunmadığı,

bu tür madenler için doğrudan işletme ruhsatı verileceğinin açıkça ifade edildiği görüldüğünden, tesis edilen işlemin bu kısmı yönünden belirtilen gerekçe yönünden hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı, dava konusu işlemin iptalinin davacı şirkete doğrudan işletme ruhsatı tanzimini gerektirmeyeceği, davalı idare tarafından ...

Madencilik ve Taşımacılık A.Ş. adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu'' kararının halen yürürlükte olduğu ve maden arama ruhsatının iptal edilmiş olmasının işletme ruhsatı verilmesine engel bir durum teşkil etmeyeceği dikkate alınarak, davacı şirkete işletme ruhsatı verilebilmesi için diğer şartların taşınıp taşınmadığı noktasında bir tespit ve değerlendirme yapılması ve bunun neticesinde bir işlem tesis edilmesi gerektiği; dava konusu işlemin "arada geçen sürelerin ruhsat süresine eklenmesi ve sahanın ihale edilmemesi" istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin kısmı yönünden yapılan incelemede;

davacı şirketin işletme ruhsatı talebinin reddine yönelik işlemin yukarda anılan gerekçelerle iptal edildiği, işbu mahkeme kararı gereğince davacı şirkete işletme ruhsatı verilip verilmeyeceği yönünden davalı idarece yeniden bir işlem tesis edileceği ve davacı tarafın işbu taleplerinin idarece tesis edilecek işleme bağlı olarak incelenmesi gerektiğinden, davacı şirketin bahsi geçen bu talepleri yönünden gelinen aşamada hüküm kurulmasına olanak bulunmadığından,

davanın bu kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığı yönünde karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle, kısmen dava konusu işlemin iptaline, kısmen karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlıkta, davacı şirket adına düzenlenen maden işletme ruhsatının ...

İdare Mahkemesinin E:... ve E:... sayılı dosyalarında verilen "Bozma kararına uyma - İptal" kararlarının uygulanmasını teminen 08/07/2019 tarihi itibarıyla iptal edildiği ve sahanın ihalelik saha haline getirildiği, dolayısıyla dava süreçleri devam ederken alınan "ÇED Olumlu" kararının ihalelik saha haline getirilen söz konusu alan için davacı adına yeniden maden işletme ruhsatı düzenlenmesi sonucunu doğurmayacağı açık olduğundan davacının iptal edilen ruhsat sahasına ilişkin adına yeniden işletme ruhsatı düzenlenmesi,

arada geçen sürelerin ruhsat süresine eklenmesi ve sahanın ihale edilmemesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının alındığı, dolayısıyla işletme izni için alınması gereken izinlerin bu şekilde tamamlandığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... Madencilik ve Taşımacılık A.Ş. adına İstanbul ili, Şile ilçesi, ... beldesi sınırları içerisinde maden arama ruhsatı verilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı işlemin tesis edildiği, daha sonra anılan şirket adına işletme ruhsatı ve işletme izni verildiği,

ilgili firmanın maden alanındaki faaliyetleri için almış olduğu ''ÇED Gerekli Değildir.'' kararının iptali istemiyle maden alanına yakın üçüncü kişiler tarafından açılan davada...

İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile davaya konu edilen işlemin iptaline karar verilmesinden sonra, şirkete ait arama ruhsatı ve maden işletme ruhsatının da yine ÇED kararına bağlı olarak mahkemelerce iptal edildiği, daha sonra davacı şirket tarafından davalı idareye başvuru yapılarak bahse konu alan için ...tarih ve ... sayılı ''ÇED Olumlu'' kararının mevcut olduğu belirtilerek İstanbul ili, Şile ilçesi sınırları dahilinde bulunan II (a) grubu işletme ruhsatının yeniden düzenlenmesi, arada geçen sürelerin ruhsat süresine eklenmesi ve sahanın ihale edilmemesinin istendiği,

başvurunun reddine yönelik işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 16. maddesinde; ''II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki ruhsatlar ihale ile verilir. I. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için doğrudan işletme ruhsatı verilir. II. Grup (b) bendi, III. Grup, IV. Grup madenler (…)(3), V. Grup madenler arama ruhsatı ile aranır. II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için yapılan müracaatların işletme ruhsat taban bedeli ödenerek yapılması zorunlu olup müracaatlarda öncelik hakkı esastır.

I. Grup (a) bendi madenler için alanlar il özel idarelerince ihale edilerek işletme ruhsatı verilir. İhale edilecek alanlar Genel Müdürlüğün uygun görüşü alınarak belirlenir. Bu madenlerin ihale bedeli büyükşehir belediyesi dışındaki illerde il özel idarelerinin hesabına yatırılır. Özel mülkiyete tâbi alanlar ihale edilemez. Mülkiyet sahibinin kendi mülkiyeti üzerinde ruhsat talep etmesi halinde bir bedel alınmaz.

(Ek cümle: 10/6/2010-5995/9 md.) Bu madenler için, özel mülkiyete tabi alanlarda mülk sahibinin izninin alınması halinde büyükşehir belediyesi olan illerde valiliklerce, diğer illerde İl Özel İdaresi tarafından belirlenen muhammen bedelin yatırılmasını müteakip üçüncü şahıslara da ruhsat verilir.

I. Grup (a) bendi maden ruhsatlarının alanları 10 hektarı geçemez.(2) (Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/11 md.) Denizlerdeki kum ve çakıl, SiO2 oranına bakılmaksızın I. Grup (a) bendi maden sayılır ve bu alanlarda 20 hektara kadar ruhsat verilir.

I. Grup (a) bendi madenlerin ihale edilmesi, ruhsatlandırılması, işletilmesi, işletmelerin denetlenmesi ile ilgili usul ve esaslar Genel Müdürlükçe hazırlanacak yönetmelikte belirlenir.(4) (Değişik fıkra: 4/2/2015 – 6592/11 md.) I. Grup (b) bendi madenlerde 50 hektarı, II. Grup (a) ve (c) bendi madenlerde 100 hektarı geçmeyecek şekilde doğrudan işletme ruhsatı.

II. Grup (b) bendi madenlerde 100 hektarı, III. Grup madenlerde 500 hektarı, IV. Grup madenlerde 2.000 hektarı geçmeyecek şekilde ve tamamı denizlerde verilen III. ve IV. Grup madenlerde 50.000 hektarı geçmeyecek şekilde arama ruhsatı düzenlenir. V. Grup madenlerde 1.000 hektarı geçmeyecek şekilde arama ruhsatı düzenlenir..'' hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, Demtaş Madencilik ve Taşımacılık A.Ş. tarafından madencilik faaliyeti sürdürülmekte iken, bu şirketin şirket birleşim sözleşmesi sonrasında ... Beton Sanayi A.Ş'ye katıldığı, ... Beton Sanayi A.Ş.'nin ünvan değişikliğine gittiği ve 30/12/2010 tarihinde ... Grup İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş olarak değiştirildiği, ...tarih ve ... sayılı arama ruhsatı, ... tarih ve ... sayılı işletme ruhsatı,... tarih ve ... sayılı ''ÇED Gerekli Değildir.'' kararının ...

Madencilik ve Taşımacılık A.Ş. adına düzenlendiği, bu işlemlerin iptali istemiyle açılan davalar sonucunda bahsi geçen 3 işlemin de hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edildiği, yine ...

Madencilik ve Taşımacılık A.Ş. adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu'' kararının bulunduğu, bu işleme karşı açılan davanın nihai olarak Danıştay 14. Dairesinin 26/04/2018 tarih ve E:2017/4437, K:2018/3219 sayılı kararı ile davanın süre yönünden reddine karar verilmek suretiyle kesinleştiği, davacı şirket adına 16/12/2015-16/12/2025 tarihleri arasında geçerli ''İşletme Ruhsatı'' ve ''İşletme İzni'' verildiği anlaşılmaktadır.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında, davacının arama ve işletme ruhsatlarının iptali istemiyle açılan davalarda... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı ve ...tarih ve E:..., K:... sayılı bozmaya uyma - iptal kararları ile "ÇED Gerekli Değildir." kararına karşı açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı iptal kararının kesinleştiği ve bu kararların uygulanmasını teminen davalı idarece işletme ruhsatının iptaline karar verildiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, maden ruhsatlarına karşı açılan davalarda iptal kararının verilmesinin gerekçesi olarak "ÇED Gerekli Değildir." kararına karşı açılan davada ÇED kararının iptaline karar verilmesi nedeniyle ruhsatların iptaline karar verildiği hüküm altına alınmıştır.

Başka bir ifadeyle, davacının ruhsatlarının iptal edilmesinin sebep unsurunu "ÇED Gerekli Değildir." kararının iptali teşkil etmektedir.

Olayda, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir." kararı mahkeme kararıyla iptal edilmiş ve bu karar uyarınca maden ruhsatlarının da iptaline karar verilmiş ise de, yargılama devam ederken ve sürecin henüz kesinleşmediği bir aşamada davacı tarafından (o tarihte ... Madencilik A.Ş. tarafından)...tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının alındığı, diğer bir deyişle, ruhsatların iptalinin sebep unsurunu oluşturan eksikliğin tamamlandığı görülmektedir.

Diğer taraftan, davacı adına 16/12/2015-16/12/2025 tarihleri arasında geçerli ''İşletme Ruhsatı'' ve ''İşletme İzni'' de verilmiştir.

Bu durumda, ÇED belgesine ilişkin eksiklik henüz yargılama devam ederken giderildiğinden ve "ÇED Olumlu" belgesi yürürlükte olup iptaline karar verilmediğinden, davacı adına işletme ruhsatı düzenlenmesi için Kanunda aranılan şartları sağlayıp sağlamadığı yönünden bir değerlendirme yapılarak işlem tesis edilmesi gerekirken, işletme ruhsatı isteminin reddine dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, davacı tarafından arada geçen sürelerin ruhsat süresine eklenmesi ve sahanın ihale edilmemesi de talep edilmiş olup, davacı şirkete işletme ruhsatı verilip verilmeyeceği yönünden davalı idarece yeniden bir işlem tesis edileceğinden, davacının bu taleplerinin de idarece tesis edilecek işleme bağlı olarak inceleneceği tabiidir.