Danıştay 8. Daire E.2024/6425 K.2025/8356

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca 2023 bütçe yılı ücret tarifelerinin kabulüne ilişkin Pendik Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı meclis kararının özel mülkiyet alanında kurulan kargomatlar için ücret alınmasına ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda. Belediyelerce, yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksat için işgali halinde metrekare alanı üzerinden işgal harcı alınabileceği, bu işgal harcının doğrudan kanunda yer alan bir tarifeye dayanarak belirlendiği,

dolayısıyla umuma ait yerlerde bulunan kargomatların sadece işgal ettiği beher metrekare alanı üzerinden 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'na göre belirlenecek olan işgal harcına tabi tutulabileceği, ücret tarifesinin ise Belediye'nin genel ve zorunlu olmayan görevlerinden harç ve katılma payına konu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca talep edilen hizmetler için uygulanabileceğinin açık olduğu, bu durumda;

özel mülkiyet alanında bulunması nedeniyle işgaliye harcına dahi konu edilemeyecek olan kargomatlar için davacının davalı belediyeden ücrete konu edilebilecek herhangi bir hizmet talebi de bulunmadığından, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97'nci maddesi kapsamında ücret alınamayacağı sonucuna varılmakla, aksi yönde tesis olunan dava konusu Pendik Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı meclis kararının özel mülkiyet alanında kurulan kargomatlar için ücret alınmasına ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlem usul ve hukuka uygun olarak tesis edildiğinden davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, haksız ve mesnetsiz olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca 2023 bütçe yılı ücret tarifelerinin kabulüne ilişkin Pendik Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı meclis kararının özel mülkiyet alanında kurulan kargomatlar için ücret alınmasına ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasa'nın 8. maddesinde; "Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir." hükmü, 123. maddesininin birinci fıkrasında ise; "İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasının a) bendinde.

Belediyenin, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma;

ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı, aynı Kanun'un "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının a) bendinde; belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunacağı, c) bendinde ise; gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vereceği hükme bağlanmıştır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde; belediyelerin bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları düzenlenmiştir.

İdari işlemlerin yasal dayanağının olması "kanuni idare" ilkesinin sonucudur. Bu sebeple, idarenin yasal dayanağı bulunmayan bir yetkiyi kullanması olanaklı değildir. Öte yandan, dayanılan yasa maddesininin idari işlemde belirtilmesi de "kanuni idare" ilkesi açısından bir gereklilik olduğu gibi, idarenin yargısal denetimi yapılırken yasaya uygun hareket edip etmediğinin, ilgili yasa maddesinde yer alan usul ve esaslara uyulup uyulmadığının belirlenmesi açısından da önem arz etmektedir.

İdarenin kanuniliği ilkesi gereğince her idari işlemin yasal dayanağının bulunması gereklidir. İdari işlemler hakkında açılan iptal davalarında, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğu denetlenmektedir. Farklı kanunlarda, birbirinden farklı olaylar ve bu olaylara uygulanacak farklı usuller öngörülmüştür. Dolayısıyla idarelerce bir işlem tesis edilirken, bu işlemin dayanağı yasal düzenlemenin belirtilmesi, yargı yerince de bu husus dikkate alınarak bir inceleme yapılması gerekmektedir.

Olayda, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca 2023 bütçe yılı ücret tarifelerinin kabulüne ilişkin Pendik Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı meclis kararının "özel mülkiyet alanında kurulan kargomatlar için" ücret alınmasına karar verildiği, bunun üzerine, ilçe sınırları içerisinde yapılan arazi kontrollerinde davacı şirkete ait kargo otomatları olduğunun tespit edildiği, adres bilgileri ve kargomat adetleri üzerinden belirtilen tutarlarda ücret tahakkuk ettirildiği, kargomatlarla ile ilgili gerekli müracaatın yapılması ve ödemelerin gerçekleştirilmesi gerektiğinin bildirilmesi üzerine dayanağı olan tarifenin bu kısmının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, ilgili Belediyenin sorumluluk alanında bulunan ilçede halkın kullanımına açık alanlarda kent estetiği kapsamında kargomatların statülerinin belirlenmesi hususunda yetkisi bulunmakla birlikte, davalı idarece tesis edilen "özel alanda bulunan kargomatlara dair alınacak ücret tarifesi" işleminin hangi mevzuat hükmüne istinaden tesis edildiğinin dava konusu işlemde veya savunma dilekçelerinde belirtilmediği, söz konusu işlemin hangi yasal dayanakla tesis edildiği anlaşılamamaktadır.

Diğer taraftan, davalı idarece dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde düzenlendiği şekli ile davacının belediyeden bir hizmet talebinin varlığı ve bu hizmetin ne şekilde, hangi şart ve usulle yerine getirildiği ortaya konulabilmiş değildir.

Bu nedenle, işlemin sebep unsurunda sakatlık bulunduğu anlaşılmakla birlikte davalı belediye tarafından, yukarıda belirtilen hususlar gözetilmek ve gerekleri yerine getirilmek suretiyle, kamunun kullanımına açık bu yerlerde (özel alanlarda veya kamusal alanlarda) bulunan kargomatların statüleri belirlenmek suretiyle ücret tarifesi hususunda yeni bir işlem tesis edilebileceği tabidir.

Bu durumda, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık görülmemiştir.