Danıştay 8. Daire E.2024/6609 K.2025/5072

Dava konusu istem: Ukrayna Tarım Sanayisi Petro Vasylenko Kharkiv Ulusal Teknik Üniversitesi Endüstri Makine Mühendisliği Fakültesinden mezun olan davacı tarafından, diplomasına denklik verilmesi talepli başvurusunun reddine ilişkin Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bildirilen 18/10/2023 tarihli kararın iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararında; davacının 31/10/2019-30/06/2021 tarihleri arasında eğitim görülen ülkede toplamda 134 gün bulunmasının eğitim için yeterli olmadığından bahisle başvurusunun olumsuz değerlendirildiği.

Covid-19 sürecinde Türkiye'de ilk vakanın 11/03/2020 tarihinde tespit edildiği ve aynı gün Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel pandemi ilanı yapıldığı, 16 Mart'tan itibaren üniversitelerde eğitime ara verilmeye başlanıldığı, sonra online eğitime geçildiği ve 2021-2022 eğitim öğretim dönemine hibrit olarak tabir edilen yöntemle eğitime devam edildiği, davacının 31/10/2019-13/03/2020 tarihleri arasında 134 gün yurtdışında kaldığı, Covid-19 Pandemi süreci başlayana kadar ilgili ülkede eğitim almış olduğu, sonrasında ülkemizde olduğu gibi bütün dünyada online eğitime geçildiği.

Mahkemenin bu kararının davacının diplomasına doğrudan denklik verilmesi anlamına gelmediği, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 1. fıkrası uyarınca davalı idare tarafından, sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarında ilk 1000 sıralamasına girme dışında Yönetmeliğin 7. maddesi çerçevesinde farklı bir kriter belirlenmemiş iken 2024 yılında yapılan değişiklik ile,

ilk 400'e girme koşulunun getirilmiş olduğu anlaşılmakta ise de işlem tarihinde yürürlükte olmayan aleyhe düzenlemenin olaya uygulanma imkanı bulunmayacağı, Yönetmeliğin geçici 1. maddesinde de lehe düzenlemenin uygulanması esasının benimsendiği, davacının eğitim gördüğü üniversitenin eğitim aldığı dönemde sıralama kuruluşları listelerinde ilk 1000'e girmesi halinde doğrudan denklik işlemlerine tabi tutulması gerekeceği, aksi durumda SYBS işlemlerine tabi tutulabileceği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, davacının devam süresinin yetersiz olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ:...

DÜŞÜNCESİ

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden; davacının ... Üniversitesi İscehisar Meslek Yüksekokulu Makine Ön Lisans Programından 14/08/2017 tarihinde mezun olduğu, Makine Ön Lisans Programında aldığı bazı derslerin Ukrayna Tarım Sanayisi Petro Vasylenko Kharkiv Ulusal Teknik Üniversitesi Endüstri Makine Mühendisliği Fakültesine intibakının yapılarak anılan Üniversitede 31/10/2019 tarihinde eğitime başladığı ve 30/06/2021 tarihinde mezun olduğu, lisans diplomasına denklik verilmesi talepli başvurusunun reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasamızın "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesinde; 'Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir...' hükmüne, "Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma" başlıklı 90. maddesinin 5. fıkrasında; 'Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.' hükmüne yer verilmiştir.

Türkiye Cumhuriyetince 20/03/1952 tarihinde imzalanan ve 10/03/1954 tarih ve 6366 sayılı Kanun ile yürürlüğe giren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 1 Numaralı Protokol'ün eğitim hakkını düzenleyen 2. maddesinde; "Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir." düzenlemesi yer almıştır.

Avrupa Konseyi, Avrupa Bölgesindeki yükseköğretim ile ilgili diploma ve derecelerin tanınması için 11/04/1997 tarihinde Unesco ile birlikte Lizbon Tanıma Sözleşmesi'ni gerçekleştirmiş olup tam adı, Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme olan Lizbon Tanıma Sözleşmesi, Avrupa Bölgesi'nde bir başka ülkeden alınmış olan derece ve öğrenim sürelerinin tanınmasına ilişkin usulleri belirleyen ve hukuksal bağlayıcılığı olan bir belgedir. Sözleşme, yabancı diplomaların ev sahibi ülkenin eğitim sistemi ve/veya iş sektöründeki gerçek yerinin belirlenmesine yöneliktir. Sözleşme sadece yükseköğretim değil, yükseköğretime giriş sağlayan ortaöğretim derecelerini de kapsamakta ve doğrudan akademik tanıma ile ilgilenmektedir.

28/02/2006 tarih ve 26094 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 23/02/2006 tarih ve 5463 sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti adına 01/12/2004 tarihinde imzalanan "Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme"nin onaylanması uygun bulunmuştur.

Anılan Sözleşme'de "Tanıma" kavramı, bir yabancı eğitim belgesinin, eğitim ve/veya iş etkinliklerinde kullanılmak üzere yetkili makam tarafından resmi olarak kabulü şeklinde düzenlenmiş ve bir tanıma kararının, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık görülmediği durumda, diğer Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacağı hususuna yer verilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun "Yükseköğretim Kurulunun görevleri" başlıklı 7. maddesinin (p) fıkrasında, yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisans üstü diplomaların denkliğini tespit etmek görevi Yükseköğretim Kuruluna verilmiştir.

05/12/2017 tarih ve 30261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği'nin "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; 'Bu Yönetmeliğin amacı yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans, yüksek lisans diplomalarının tanıma ve denklik işlemlerinde uyulacak usul ve esasları belirlemektir.', "Dayanak" başlıklı 2. maddesinde;

'Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 7 nci maddesi ile 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 11/4/1997 tarihli Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme ve 23/2/2011 tarihli ve 6165 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 16/1/2009 tarihli Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hukukuna Göre Kurulmuş Olan Üniversitelerin Karşılıklı Tanınmasına Dair Milletlerarası Anlaşma hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.' düzenlemelerine yer verilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin (dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki haliyle) "Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının incelenmesi sonucu yapılacak işlemler" başlıklı 7. maddesinin 6. fıkrasının (c) bendinde; 'Mezuniyet tanıma belgesine veya denkliği talep edilen diplomaya esas teşkil eden yükseköğretim programının, eğitim programı/alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi halinde başvuru talebi reddedilir.' hükmü yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Eğitim hakkı; yalnızca Devlet tarafından sağlanan eğitime ulaşabilmeyi ve eğitim alabilme hakkını güvence altına almaz. Aynı zamanda mezun olunan okuldan alınan diplomanın tanınması, gereklerinin kabul edilmesini de sağlar.

Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların ülkemizde geçerli olabilmesi için verilen eğitimin niteliği, süresi, eğitimi veren yükseköğretim kurumunun Türk yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığı hususları Yükseköğretim Kurulunca incelenmekte ve bu incelemenin sonucunda denklik başvurusu ile ilgili bir karar verilmektedir.

Öte yandan, eğitim hakkı her hal ve şartta, Yükseköğretim Kurulunca diploma denklik başvurularının hepsini kabul etme yükümlülüğünü doğurmaz. Özellikle eğitim seviyesi ve niteliği bakımından Türk eğitim sistemine eşdeğerliği yakın olmayan ülkelerden alınan diplomaların yurt içi kullanımının engellenmesi de Yükseköğretim Kurulu'nun görev ve yetkileri arasındadır.

Uyuşmazlıkta, Ukrayna Tarım Sanayisi Petro Vasylenko Kharkiv Ulusal Teknik Üniversitesinin ... tarih ve ... sayılı diploma ekinde Endüstri Makine Mühendisliği programının eğitim süresinin 1 yıl, 10 ay olduğu ve tamamlanması gereken kredi miktarının 180 AKTS olduğu belirtilmiştir. Davacının,... Üniversitesi ... Meslek Yüksekokulu Makine Ön Lisans Programında aldığı 4 dersin/34 AKTS'den transferi yapılmak suretiyle anılan Üniversitede 31/10/2019-30/06/2021 tarihleri arasında 1 yıl, 7 ay, 30 gün öğrenim gördüğü anlaşılmaktadır.

Ülkemizde Makine ön lisans programından mezun olan kişilere, belirli bir başarı sıralaması şartının arandığı Dikey Geçiş Sınavıyla makine mühendisliği, imalat mühendisliği, malzeme bilimi ve mühendisliği, malzeme bilimi ve nanoteknoloji mühendisliği, mekatronik mühendisliği, metalurji ve malzeme mühendisliği, otomotiv mühendisliği, tarım makineleri ve teknoloji mühendisliği, uçak bakım ve onarım, uçak gövde ve motor bakımı, uçak mühendisliği lisans programlarına geçiş imkanı tanınmakta ise de, Dikey Geçiş Sınavında başarılı olarak geçiş imkanı kazanan kişilerin, Makine Ön Lisans Programında aldıkları derslerin tamamının, lisans derslerine intibakı yapılmamaktadır. Ayrıca Ülkemizde mühendislik lisans programları için eğitim süresi 4 yıl ve kredisi 240 AKTS olarak belirlenmiştir.

Türk yükseköğretim sahasının egemenlik alanı dışına çıkarak, Dikey Geçiş Sınavı şartını sağlamadan ilgili üniversitenin kabul şartlarına göre kişiler, yurt dışındaki bir lisans programına yerleşerek, ön lisans programlarından aldıkları dersleri sanki ilgili ülkenin yükseköğretim sistemi ve tüm mevzuatı ülkemizle aynıymış gibi saydırarak ve olağan öğrenim süresi kısaltarak diploma sahibi olduklarından, alınan diplomalar için denklik talep edilmesinde hukuka, mevzuata, hakkaniyete ve fırsat eşitliğine uygunluk bulunmamaktadır.

Bu durumda, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

KARŞI OY

(X)- Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkün olup, temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen temyiz nedenleri anılan kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.