Danıştay 8. Daire E.2025/3212 K.2025/7155

Dava konusu istem: Davacı tarafından uhdesinde bulunan Kocaeli ili, ... ilçesi sınırlarında yer alan ... sicil sayılı II (a) grubu işletme ruhsatının 199,97 hektardan 1.395,02 hektara çıkarılması istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi, belgeler ile mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; davacının sahip olduğu maden sahasına ilişkin ruhsatının "Kocaeli Maden Bölgesi" çalışması kapsamında küçültülmesine izin verdiği, ancak davacının beklediği söz konusu alanın maden sahalarının toplanması sonucunda maden bölgesi ilan edilmediği, söz konusu alanın "Kocaeli Maden Bölgesi" olarak ilan edilmemesi nedeniyle, küçültme (taksir) işleminin, davacının rızasına dayalı olarak talebi doğrultusunda, tek yanlı tesis edilmiş bir işlem olduğundan söz etmenin mümkün olmadığı,

hukuki güvenlik ve haklı beklenti ilkeleri uyarınca belli bir koşul doğrultusunda rıza gösterilen, rıza gösterilmesine rağmen beklenen koşul gerçekleşmediğinden davacının ruhsatının eski hale getirilmesi talebiyle yapmış olduğu başvurusunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davacının bilgisi dahilinde olan taksir işlemine karşı dava açılmaması nedeniyle, taksir işleminin hukuka uygunluk karinesinden faydalandığı, bu işlemin iptal edilmemesi nedeniyle işlemin yürürlükte olduğu, taksir işlemi iptal edilmeksizin taksir edilmiş alanın doğrudan önceki ruhsat sahasına eklenmesinin mümkün olmadığı,

taksir edilmiş maden sahalarının ihale suretiyle ruhsatlandırılabileceği, taksir işleminden önce ruhsat sahasında hak sahibi olunmasının ihale yapılmaksızın eski alana ilişkin ruhsat hakkı kazanımını ve taksir edilen ruhsat alanının var olan ruhsat alanına eklenmesini sağlamadığı hususları gözetildiğinde dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu dava konusu işlemin iptaline yönelik İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, maden bölgesi ilan edileceği beklentisiyle ruhsatın taksir edilmesine muvafakat verildiği, ancak dava konusu yerin maden bölgesi ilan edilmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının, Kocaeli ili, ... ilçesi sınırlarında bulunan Sicil:... sayılı II (a) grubu (Dolomit) maden işletme ruhsatının sahibi olduğu, ruhsat sahasının olduğu bölgede Kocaeli Valiliğince yapılması planlanan Kocaeli Maden Bölgesi parselasyon çalışmaları kapsamında davacı tarafından imzalanan 18/06/2013 tarihli taahhütname ile, "Maden sahalarının belirli bir alanda toplanmasına dair Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Kocaeli Valiliği tarafından yapılan çalışmalar kapsamında.

Vali Yardımcısı Başkanlığında, 18/06/2013 tarihinde yapılan görüşmede; ... paftada bulunan ... sicil numaralı maden sahasının 200 ha dışında kalan kısmının kullanım, irtifak ve işletme hakkında dair bütün haklarımdan feragat etmeyi kabul ve taahhüt ederim." şeklinde taahhütte bulunulduğu, sonrasında alanın taksir edildiği, 03/04/2023 tarihli dilekçe ile Kocaeli Valiliğince maden bölgesi oluşturulmadığından ve bunun sonucu olarak da maden sahası küçüldüğünden bahisle S:... sayılı maden işletme ruhsatının 199,97 hektardan 1.395,02 hektara çıkarılarak ruhsat sahasının eski hale getirilmesi talebiyle başvuruda bulunulduğu,

başvurunun ... tarih ve ... sayılı işlem ile reddedilmesi üzerine, bu işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde; taksir, ruhsat alanlarının bu Kanun gereğince küçültülmesi olarak ifade edilmiş. "İşletme Faaliyeti" başlıklı 29. maddesinde.

"Maden bölgesi ilan edilmesi, ruhsatların birleştirilmesi, taksiri ve iptal edilmesi, yatırım giderlerinin belirlenmesi ve ödenmesi, maden sahalarının ihale edilmesi, rezerv tespiti ve ruhsatlandırma, bir veya birden fazla il sınırına giren maden bölgeleri komisyonunun oluşturulması, toplanma ve çalışma süresi, görev ve yetkileri, faaliyetlerin inceleme ve denetimi ile ruhsatların taşınması, proje ve planlaması gibi uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." düzenlemesine,

"İhale" başlıklı 30.maddesinde,"Herhangi bir sebeple hükümden düşmüş, terk edilmiş veya taksir edilmiş alanlar ile II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki yeni alanlar ihale yolu ile ruhsatlandırılır. İhale ilanı Resmî Gazete’de yayımlanır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Kazanılmış hak, yürürlükteki hukuka uygun olarak doğmuş ve böylece kişinin bulunduğu statüye ilişkin olarak tahakkuk etmiş, kendisi yönünden kesinleşmiş, kişisel alacak niteliğine dönüşmüş ve kendine özgü lehte sonuçlar doğurmuş olmakla birlikte, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geri alınması gibi durumların varlığına rağmen hukuk düzenince korunması gereken bir haktır.

Haklı beklenti ise, idarenin ister bir düzenleyici işlem, ister bir taahhüt, isterse uzun süren bir uygulamasına güvenerek olsun, kişilerin çıkarlarına ya da lehlerine olan bir sonuca ulaşabileceklerini ümit etmeleridir. Bu nedenle, haklı beklentinin korunması, hukuk devleti ilkesinden hareketle hukuk güvenliğinin ve hukuki istikrarın sağlanması açısından vazgeçilmezdir.

İdare, değişen şartları gözeterek doğmuş olan objektif hukukî durumları, ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip bulunmaktadır. Ancak idare, bu konudaki yetkilerini kullanırken kişilerin haklı beklentilerini korumalıdır.

Hukuk devletinin önemli bir unsuru olarak hukukî güvenlik ilkesi, sadece bireylerin devlet faaliyetlerine duyduğu güveni değil, aynı zamanda yürürlükteki mevzuatın süreceğine duyulan güveni de içerir. Bu nedenle hukukî güvenlik ilkesi, yürürlükte bulunan hukuk kurallarına uygun olarak teessüs etmiş kazanılmış hakları korumanın yanında kazanılmış hakka dönüşmemiş beklentileri de belli ölçüde korumaktadır (AYM, E:2016/195, K:2017/158, 16/11/2017).

Hukuk devleti ilkesinin unsurlarından biri olan "hukuk güvenliği" ile, kişilerin hukukî güvenliğinin sağlanması amaçlanmakta olup, söz konusu ilke, yazılı hukuk kurallarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de kanunî düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.

Hukuk güvenliği ve haklı beklentilerin korunması ilkeleri idareyi, her türlü işlem tesis ederken, değiştirirken ya da tamamen yürürlükten kaldırırken kişilerin bu işlemlerden beklenmedik bir şekilde olumsuz olarak etkilenmelerini önleyici tedbirler almaya iten ilkeler olarak ortaya çıkmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacının, Kocaeli ili, ... ilçesi sınırlarında bulunan Sicil:... sayılı II (a) grubu (Dolomit) maden işletme ruhsatının sahibi olduğu, söz konusu ruhsatın 1.395,02 hektarlık bir sahada geçerli olduğu, ruhsat sahasının olduğu bölgede Kocaeli Valiliğince yapılması planlanan "Kocaeli Maden Bölgesi" parselasyon çalışmaları yürütüldüğü, bu kapsamda davacı tarafından verilen taahhütler (muvafakat) ile maden sahasının 199,97 hektara düşürüldüğü, söz konusu taahhütlerin maden sahalarının belirli bir alanda toplanmasına dair Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Kocaeli Valiliği tarafından yapılan çalışmalar kapsamında verildiği,

başka bir ifadeyle davacı tarafından, maden bölgesi ilan edileceği inancı ile hareket edilerek ruhsat sahasının büyük bir kısmının taksir edilmesine rıza gösterildiği, ancak beklediği hukuki durumun gerçekleşmemesi üzerine ruhsatın eski hale getirilmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından işletme ruhsatının 1.395,02 hektardan 199,97 hektara düşürülmesine (ruhsatın taksir edilmesine) muvafakat verilmiş ise de, söz konusu muvafakatın davacının doğrudan kendi isteğine dayanan bir taahhüt olmadığı, "Kocaeli Maden Bölgesi" ilan edileceği düşünülerek ruhsatın taksir edilmesine rıza gösterildiği, buna karşın maden bölgesi ilan edilmediği görülmekle, ruhsatın taksir edilmesinin gerekçesini oluşturan hukuki durumun gerçekleşmediği açık olduğundan, yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda hukuki güvenlik ve haklı beklenti ilkeleri uyarınca davacının ruhsatının eski hale getirilmesi gerektiğinden, davacının bu yöndeki başvurusunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.