Danıştay 8. Daire E.2025/893 K.2025/8612

Dava konusu istem: ... plaka sayılı aracın maliki olan davacı şirket tarafından, 16/10/2023 tarihinde yapılan denetimde Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliği'nin 7-1/4. maddesine 2. kez aykırı hareket ettiğinin tespit edildiğinden bahisle aynı Yönetmeliğin 26.2. maddesi uyarınca aracın süresiz olarak ticari faaliyetten men edilmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Encümeni kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından sunulan savunma dilekçesi ekinde yer alan tebliğ belgesinin incelenmesinden; dava konusu ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Encümeni kararının, davacı şirkete usulüne uygun olarak 06/11/2023 tarihinde tebliğ edildiği, kaldı ki davacı şirket tarafından da söz konusu encümen kararının içeriğinde yer alan 1.295,00-TL idari para cezasının... tarihinde ... nolu makbuzla ödendiği, dolayısıyla söz konusu encümen kararından haberdar olduğu,

ilgili mevzat hükümleri uyarınca, tebliğ tarihi olan 06/11/2023 tarihinden itibaren 60 günlük süre içerisinde davanın açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 22/02/2024 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesi olanağı bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle, davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Uyuşmazlık konusu olayda, davacı şirkete ait ... plakalı aracın Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliği Ek-2'de yer alan İlçelerin Plaka Tasnif Tablosu'na göre ilk kalkış yerinin Saray ilçesi olması gerekirken Çorlu ilçesinden kalkış yaptığından bahisle 16/10/2023 tarihinde yapılan tespite istinaden anılan Yönetmeliğin 7.1.4,

26.2 ve Yönetmelik eki Servis Taşımacılığı Yönergesi Yaptırım Cetvelinin 16. maddesi kapsamında dava konusu Encümen kararıyla davacının B tipi ceza olan ... plakalı aracın süresiz olarak ticari faaliyetten men edilmesine karar verildiği, mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu encümen kararının ilgilisi adına tek başına hukuki sonuç doğuracak nitelikte olmadığı,

anılan kararın UKOME kararıyla onaylanmasından sonra icrailik kazanacağı dikkate alındığında bu haliyle idari davaya konu olabilecek kesin ve icrai bir nitelik taşımadığı görüldüğünden bahisle, davanın 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-(b) maddesi gereğince incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği, öte yandan;

... plakalı aracın süresiz olarak ticari faaliyetten men edilmesine ilişkin dava konusu 19/10/2023 tarih ve 2571 sayılı belediye encümeni kararına dayanılarak bahse konu aracın doğrudan ticari faaliyetten men edilemeyeceği, anılan encümen kararının UKOME tarafından onaylanmasını takiben icra edilebileceğinin açık olduğu, nitekim, Danıştay Sekizinci Dairesinin 10/04/2023 tarih ve E:2021/5183, K:2023/1864 sayılı kararı da bu yönde olduğu sonucuna varıldığı gerekçesiyle, istinaf başvurusunun yukarıda açıklanan gerekçeyle reddine, karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, söz konusu tutanakların kendisine tebliğ edilmediği, dava konusu aracın Saray'dan kalkmış olduğu varış noktalarına giderek transit olarak tutanakta yer verilen adreslerden geçmek zorunda kaldığı, sırf bu durumun bölgesellik kuralı ihlali anlamına gelmeyeceği, dava evvel ceza verildiği iddia edilen tutanaklarda kendisinin imzası bulunmadığı, tekerrür hükümlerinin cezaları artırıcı olarak uygulanması gerekirken süresiz olarak men edilmeye ilişkin verilen dava konusu işlemin usul ve hukuka aykırı olduğu, çok ağır bir yaptırım olan işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, haksız ve mesnetsiz olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... plaka sayılı aracın maliki olan davacı şirket tarafından, 16/10/2023 tarihinde yapılan denetimde Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliği'nin 7-1/4. maddesine 2. kez aykırı hareket ettiğinin tespit edildiğinden bahisle aynı Yönetmeliğin 26.2. maddesi uyarınca aracın süresiz olarak ticari faaliyetten men edilmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Encümeni kararı düzenlenmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesi'nin birinci fıkrasının (f) bendinde, büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek;

kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek büyükşehir belediyesinin görevleri arasında sayılmış, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesinde "Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır..." hükümlerine yer verilmiştir.

Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliğinin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde.

"Bu Yönetmelik Tekirdağ Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde UKOME tarafından belirlenen güzergâhlarda yolcu taşıma izni verilen (S plaka) servis araçlarının çalışma koşul ve esaslarını, bunların işleticileri ile verilen hizmetten yararlanan kuruluşlar arasındaki ilişkileri, uygulamayı yürütecek ve denetleyecek olan kuruluş ve organların yetki ve sorumluluk alanlarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır." hükmü. 7.1.4 maddesinde.

"S Plakalı personel servis taşımacılığı aracının ilk kalkış yeri. EK-2 de belirtilen ilçelerin plaka tasnif tablosuna istinaden bulunduğu ilçe sınırları içerisinde olmak zorundadır" hükmü, "Cezalar" başlıklı 26. maddesinde de, "Yönetmeliğe aykırı hareket edenler hakkında.

5216 ve 5393 sayılı kanunlar, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununu, 4925 sayılı Karayolları Taşıma Kanunu, 1608 (151) sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkâmı Cezaiye Hakkındaki Kanun, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği, 15/06/2006 günlü, 26199 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği”, hükümleri gereğince (EK-1) tabloda belirtilen maddeler halinde verilen cezai işlemler uygulanır.

26.1-A Tipi Ceza: 5326 Sayılı Kanunun 32. maddesine göre işlem yapılır.

26.2-B Tipi Ceza: 5326 Sayılı Kanun’un 32. maddesine göre işlem yapılması ve ticari faaliyetten süresiz men cezası uygulanması için Encümene sevk edilmesi, Encümen tarafından kararı alınan cezanın; uygulanması hususunda UKOME gündemine alınarak, nihai sonuca erdirilmesi gerekmektedir..." düzenlemesi yer almakta olup, D tipi cezalara ilişkin 26.4. maddesindeki düzenlemenin ise 08/09/2021 tarih ve 1483 sayılı TBB M.K ile mülga olduğu anlaşılmaktadır.

Anılan Yönetmelik eki Servis Taşımacılığı Yönergesi Yaptırım Cetvelinin 16. maddesinde ise, Yönetmeliğin 7.1.4 maddesine istinaden ilk kalkış yeri kuralına uymamak fiilini işleyenlere kademeli olarak sırasıyla A tipi ve B tipi cezaların uygulanacağı belirtilmiş, "İlçelerin Plaka Tasnif Tablosu''nda ise; ... ile ...sayılı plaka aralığındaki araçlar Hayrabolu ilçesine özgülenmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde tanımlanan iptal davalarına, idarenin tek yanlı irade beyanıyla, kişilerin hukuksal durumlarında değişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler konu edilir.

Kesin ve yürütülmesi zorunlu olan ve idari davaya konu edilebilecek işlemler; idarelerin kamu gücüne dayanarak, tek yanlı irade beyanıyla tesis ettikleri, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir ifadeyle ilgililerin hukukunu etkileyen işlemlerdir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendinde; dava konusu işlemlerin, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı yönünden inceleneceği; aynı Kanun'un 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise kesin ve yürütülmesi gerekli olmayan işlemlere karşı açılan davaların incelenmeksizin reddedileceği belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, ... plaka sayılı aracın maliki olan davacı şirket tarafından, 16/10/2023 tarihinde yapılan denetimde Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliği'nin 7-1/4. maddesine 2. kez aykırı hareket ettiğinin tespit edildiğinden bahisle aynı Yönetmeliğin 26.2. maddesi uyarınca aracın süresiz olarak ticari faaliyetten men edilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Büyükşehir Belediye Encümeni kararı düzenlendiği, her ne kadar davacı tarafından dava konusu encümen kararı ile davacıya idari para cezası verilmiş ve söz konusu cezayı ödemişse de, süresiz men işlemine dair bu encümen kararının davacıya tebliğ edilmediği anlaşılmıştır.

Olayda, her ne kadar Bölge Mahkemesince davacı tarafından iptali istenen dava konusu işlemin davacı hakkında kesin sonuç doğurmayan bildirim işlemi niteliğinde olduğu belirtilmişse de, yukarıda alıntılanan Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanlığı Personel Servis Araçları (S Plaka) Hizmet Yönetmeliğinin 26.2. maddesi uyarınca dava konusu encümen kararı ile verilen süresiz men kararının, uygulanması açısından tek yanlı, karşı taraf üzerinde hukuki sonuç doğuran idari işlem niteliğinde olduğu, belediye encümenince süresiz olarak davacının ticari faaliyetinin men'ine kararı verildiği,

bu kararın uygulanması hususunda ikinci bir işlem olarak UKOME'ye sunulacağının ilgili madde metninden de anlaşıldığı, dava konusu işlemin bu haliyle davacının menfaatini etkilediği, faaliyetten süresiz olarak men sonucunu doğurduğu, davacının hukuki durumunda değişikliğe ve hak kaybına yol açabileceği, bu haliyle de idari davaya konu olabilecek icrai, kesin ve yürütülebilir işlem olduğu ve ilgilinin hukukunu etkilediği sonucuna varılmaktadır.

Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesince işin esası incelenmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken kesin ve yürütülebilir işlem olmadığından bahisle verilen incelenmeksizin redde dair kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.