Danıştay 9. Daire E.2022/877 K.2024/1448

2-(DAVACI) … Yapı Pazarlama San. Tic. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, taraflarca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Müteahhit olan davacı şirket tarafından, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilmekte olan İzmir İli, Çiğli ilçesi, …, … ve … sayılı parsellerde kayıtlı bağımsız bölümlerle ilgili düzenlenen ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmelerine ilişkin 346 adet makbuz karşılığında ödenen noter harcı ve değerli kağıt bedelinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarların tahsil tarihlerinden itibaren yasal faizi ile birlikte iadesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla.

6306 sayılı Kanun'un 7/9.maddesi ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 116-118.maddelerinin birlikte değerlendirilmesinden, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan sözleşmelerin vergi, harç ve diğer ücretlerden istisna olduğu, vergiden istisna olan işlemlerden vergi alınmasının ise mevzuda hata olduğu ve dava konusu sözleşmelerin istisna kapsamında değerlendirilmesi halinde olayda vergi hatası bulunduğunun da kabulü gerektiği sonucuna ulaşıldığı; dava konusu noter harcına ilişkin, olayda, ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmelerine konu taşınmazların 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edildiği hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmadığı,

söz konusu taşınmazlar için yapılan sözleşmelerin anılan Kanun'un 7/9. maddesinde noter harcından istisna edildiğinin açıkça belirtildiği, bu durumda, 206 adet makbuz karşılığında davacı tarafından ödenen noter harçlarının iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı;değerli kağıt bedeline gelince;

her ne kadar, 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen yapılara ilişkin olarak yapılacak işlemler için vergi, harç ve ücret istisnalarının sayıldığı Kanun'un 7/9. maddesinde açıkça değerli kağıt bedeline yer verilmemiş ise de, anılan maddede bu Kanun uyarınca yapılacak sözleşme ve devirlerin diğer ücretlerden müstesna olduğunun düzenlendiği ve diğer ücretlere ilişkin olarak bir sınırlama da getirilmediği görülmüş olup,

noter nezdinde düzenlenen ön ödemeli konut satış sözleşmeleri nedeniyle alınan değerli kağıt bedelinin de anılan Kanun maddesindeki diğer ücretlerden olduğu sonucuna varıldığından 346 adet makbuz karşılığında davacı tarafından ödenen değerli kağıt bedellerinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemin bu kısmında da hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptali ile davacıdan tahsil edilen tutarların ödeme tarihlerinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinafa konu kararın, dava konusu işlemin davacı adına tahakkuk ettirilen noter harcına ilişkin kısmının iptaline ve ödenen harcın yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine dair hüküm fıkrasının usul ve yasaya uygun olduğu, kararın bu kısmının bozulmasını gerektiren başka bir neden de bulunmadığı, davalı idarenin bu kısma yönelik istinaf başvurusunun reddi gerektiği;

kararın dava konusu işlemin alıcılar adına tahakkuk ettirilen noter harcı ve değerli kağıt bedeline ilişkin kısmının iptaline ve ödenen tutarların yasal faiziyle birlikte davacıya iadesine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik istinaf istemine gelince; davacı payına düşen değerli kağıt bedeli açısından.

6306 sayılı Kanun'un vergi, harç ve ücret istisnalarının sayıldığı 7/9.maddesinin eski ve yeni metninde değerli kağıt bedeline yer verilmediği, değerli kağıt bedelinin özel kanunu gereği yapılan veya yapılacak işlemler için noterde düzenlenen kağıtlar dolayısıyla o kağıdın bedeli olarak adına kağıt düzenlenenlerden tahsil edilen, ardından ise noterin bağlı olduğu vergi dairesine beyan edilerek yatırılmak suretiyle Hazine'ye intikal ettirilen vergi benzeri bir mali yük olduğu, söz konusu bedelin tahsili için belgenin noterlikçe düzenlenmiş bulunmasının yeterli olduğu,

bedele konu kağıtların konusunun 6306 sayılı Kanun kapsamına giren riskli yapının yıkılarak üzerinde inşa edilen binanın müteahhidi tarafından ilk defa satışına ilişkin vaadi içeren ön ödemeli satış vaadi sözleşmesi olmasının da bunları değerli kağıt olma vasfından çıkaracak veya açıklanan hukuki durumunu değiştirir bir yönünün bulunmadığı, dolayısıyla, 6306 sayılı Kanun'un 7/9. maddesinden davacı yönünden değerli kağıt bedeli tahakkuk ve tahsilinin vergi hatası barındırdığı sonucuna ulaşılamadığından, dava konusu işlemin bu kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; alıcılara ilişkin değerli kağıt bedeli ve noter harcı açısından;

olayda, davacı ile alıcılar arasında noterde yapılan düzenleme şeklinde ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmeleri nedeniyle noter harcı ve değerli kağıt bedeli ödendiği, düzenlenen noterlik makbuzlarının üzerinde hem alıcının, hem de davacının isminin yazılı olduğu, davacı tarafından bir ayrım yapılmaksızın ödenen noter harçlarının ve değerli kağıt bedellerinin tamamının iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle de bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; noter harcının işleme konu kağıt üzerine konulan beher imza için alındığı,

noter harcının mükellefinin kağıdı imza edenler olduğu, değerli kağıt bedelinin de sözleşmenin her bir sayfası için yine noter harcında olduğu gibi adına belge düzenlenenlerden alındığı,uyuşmazlıkta, noter makbuzlarından bunların bir kısmının alıcılar tarafından ödendiğinin görüldüğü, gerek noter harcı gerekse değerli kağıt bedelinin alıcılar payına ilişkin olarak tahsil edilen tutarlarının iadesinin istenilmesinde davacının kişisel güncel ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı anlaşıldığından,

davanın, dava konusu işlemin alıcılar payına karşılık gelen kısmının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-b maddesi uyarınca reddi gerektiği gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun kısmen reddine,kısmen kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının değerli kağıt bedeline ve alıcılar adına tahakkuk ettirilen noter harcına ilişkin kısmının kaldırılmasına, dava konusu işlemin değerli kağıt bedelinin davacı payına düşen kısmının esastan, noter harcının alıcılar adına tahakkuk eden kısmı ile değerli kağıt bedelinin alıcılar payına düşen kısmının ise ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

DAVACININ İDDİALARI

Olayda,noter harçları ve değerli kağıt bedellerinin davacı şirket tarafından ödendiği,istisna uygulanmasında esas alınması gereken unsurun "işlem" olduğu,6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen taşınmazlarla ilgili dava konusu sözleşmelere ilişkin ödenen tutarların iadesi gerektiği iddialarıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.

DAVALININ İDDİALARI

Olayda vergi hatası bulunmadığı,uyuşmazlığın çözümünün hukuki yorum gerektirdiği, idarece yapılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı iddiasıyla kararın aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı tarafından savunma verilmemiştir. Davacının savunması yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz istemlerinin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Müteahhit olan davacı şirket tarafından, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilmekte olan İzmir İli, Çiğli ilçesi, …, … ve … sayılı parsellerde kayıtlı bağımsız bölümlerle ilgili düzenlenen ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmelerine ilişkin 346 adet makbuz karşılığında ödenen noter harcı ve değerli kağıt bedelinin iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair … tarih ve … sayılı işlemin iptali ile ödenen tutarların tahsil tarihlerinden itibaren yasal faizi ile birlikte iadesi istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-a maddesinde iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu, maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak belirtilmiştir. İptal davasının subjektif ehliyet koşulu "menfaat ihlali" olarak öngörülmüştür. 2577 sayılı Yasa'nın 2/1-a maddesindeki düzenleme ile idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceği kabul edilmektedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin, davacı adına tahakkuk eden noter harcına ilişkin kısmı ile davacı şirket payına düşen değerli kağıt bedeline ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, taraflarca dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmına yönelik davacı temyiz istemine gelince;

Olayda, müteahhit olan davacı şirket tarafından, 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilmekte olan bağımsız bölümlerle ilgili düzenlenen ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmelerine ilişkin ödenen noter harcı ve değerli kağıt bedellerinin iadesi talebiyle 06/03/2020 tarihinde Çiğli Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne başvurulduğu, başvurunun zımnen reddi üzerine aynı taleple 02/09/2020 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığı'na başvurulduğu, reddi üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığı görülmüştür.

Uyuşmazlıkta, Bölge İdare Mahkemesince, alıcılara ilişkin değerli kağıt bedeli ve noter harcı açısından, olayda, davacı ile alıcılar arasında noterde yapılan düzenleme şeklinde ön ödemeli konut satış vaadi sözleşmeleri nedeniyle ödenen noter harcı ve değerli kağıt bedeline ilişkin noterlik makbuzlarının üzerinde hem alıcının, hem de davacının isminin yazılı olduğu, makbuzlardan, ödemelerin bir kısmının alıcılar tarafından yapıldığının anlaşıldığı, davacı tarafından bir ayrım yapılmaksızın ödenen noter harçlarının ve değerli kağıt bedellerinin tamamının iadesi istemiyle düzeltme şikayet başvurusunda bulunulduğu,reddi üzerine de dava açıldığı,

gerek noter harcı gerekse değerli kağıt bedelinin alıcılar payına ilişkin olarak tahsil edilen tutarlarının iadesinin istenilmesinde davacının kişisel güncel ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı gerekçesiyle bu kısma ilişkin davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiş ise de.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 116-126. maddeleri kapsamında düzeltme ve şikayet başvurularında bulunmak suretiyle adına işlem tesis ettiren davacı şirketin bu işleme karşı dava açma ehliyeti bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, düzeltme ve şikayet başvurularında bulunmak suretiyle adına işlem tesis ettiren davacı şirketin bu işleme karşı dava açma ehliyeti bulunduğu sonucuna varıldığından, Bölge İdare Mahkemesince dava konusu işlemin anılan kısmına ilişkin olarak düzeltme-şikayet hükümleri kapsamında değerlendirme yapılmak suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, davanın kısmen ehliyet yönünden reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir.