Danıştay 9. Daire E.2023/6206 K.2025/1509

Dava konusu istem:... Anonim Şirketi ile davacı arasında imzalanan iş akdinin 30.06.2014 tarihinde ikale sözleşmesi ile sona ermesi üzerine davacıya yapılan ek ödeme ile "rekabet etmeme ve takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisinin iadesi istemiyle vergi dairesine yapılan başvuru üzerine ek ödemeden kesilen gelir vergisinin iadesi sırasında ödenmeyen faizin ve "rekabet etmeme ve takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile "rekabet etmeme ile takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisi tutarının yasal faiziyle birlikte iadesi istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi ile davacı arasında şirketin teklifi sonucu anlaşarak yapılan ek ödeme ve rekabet etmeme ödemesinin, kişi tarafından hak edilmesi için işverene başkaca bir hizmette bulunulmasının gerekmediği, çalışan ile işveren arasında ödeme yapıldığı tarih itibarıyla bir işveren-işçi veya hizmet ilişkisi bulunmadığı, dolayısıyla bu ödemenin işverene bağlı olarak ve hizmet karşılığı yapılmadığı dikkate alındığında, ücret sayılan ödemelerin ortak özelliğini taşımadığının anlaşıldığı,

çalıştığı kurum tarafından davacıya "ek ödeme ve rekabet etmeme ödemesi" adı altında yapılan ödemenin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu gereğince vergi alınmasını gerektiren bir ödeme olmaması nedeniyle söz konusu ödemenin gelir vergisi tevkifatına tabi tutulmasında hukuka uygunluk bulunmadığı, davacının faiz istemine gelince, dava konusu fazla ve yersiz tahsilatın mükelleften kaynaklanmadığı anlaşıldığından,

davacıdan yersiz olarak tahsil edilen verginin tahsil tarihinden düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edildiği tarihe kadar geçen süre için hesaplanacak tecil faizi oranında faiziyle birlikte iadesi icabettiği gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline,

ikale sözleşmesi ile davacıya yapılan ek ödeme ve rekabet etmeme ödemesi üzerinden kesilen gelir vergisinin iadesi talebiyle yapılan başvuru sonucu iade edilen gelir vergisine uygulanacak faiz tutarının ve rekabet etmeme ödemesi üzerinden kesilen gelir vergisi tutarının tahsil tarihinden idarenin düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edileceği tarihe kadar geçen süre için hesaplanacak tecil faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın , dava konusu işlemin ikale bedeline ilişkin iade edilen gelir vergisinin faizine ilişkin kısmı, aynı gerekçe ve nedenlerle hukuka uygun olduğu; rekabet etmeme ödemesi ve takdiri ödeme üzerinden kesilen gelir vergisinin yasal faiziyle iadesine ilişkin kısmı yönünden ise, ücret ve ücret sayılan ödemelerin ortak özelliğinin, bu ödemelerin, çalışanın bir işverene bağlı olarak ifa ettiği hizmeti karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu,

ayrıca yasal düzenlemelerde, ücret veya farklı ad altında ödenip ücret niteliği taşıyan ödemelerden tevkifat yapılacağının da belirtilmesi karşısında, olayda, davacıya, ikale sözleşmesi kapsamında "Rekabet Etmeme Ödemesi " adı altında yapılan ödeme, işsizlik sebebiyle ve sosyal güvenlik kapsamında yapılan bir ödeme olmayıp, davacının, işverenin faaliyette bulunduğu sektörde çalışmaması, pasif kalması, yani rekabet etmemesi,

işverenin ticari sırlarını ve gizli bilgilerini açıklamaması karşılığında yapıldığından ve işverene verilen hizmetin ve çalışmanın devamı niteliğinde olması nedeniyle ücret olarak değerlendirilmesi gerektiğinden, "Takdiri Ödeme" adı altında davacıya yapılan ödemenin de ikale sözleşmesinde belirtildiği üzere, davacının daha önce vermiş olduğu hizmetlere karşılık olarak ilaveten yapılan ücret ödemesi niteliğinde olduğundan, bu tutarlar üzerinden gelir vergisi kesintisi yapılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kısmen kabul kısmen reddine,

mahkeme kararının rekabet etmeme ödemesi ve takdiri ödeme üzerinden kesilen gelir vergisinin yasal faiziyle iadesine ilişkin kısmının kaldırılmana, bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

DAVACININ İDDİALARI

Takdiri ödeme yapılmadığı, ödemenin rekabet yasağı nedeniyle iş kaybı tazminatı olarak yapıldığı, 27/03/2018 tarihinde mevzuatta yapılan değişikliğin dikkate alınmadığı, rekabet yasağının iş sözleşmesinin sona ermesi ile başladığı, bu dönemde işçi ve işveren ilişkisinin mevcut olmadığı, rekabet yasağı nedeniyle ödenen tazminatın iş hukuku kapsamında olmadığı ,Türk Borçlar Kanunu kapsamında ve iş akdinin sona ermesinden sonra yapılan ödemenin ücret mahiyetinde olmadığı, Vergi Dava Daireleri Kurulunun emsal kararlarının bulunduğu iddiasıyla kararın aleyhe kısmının bozulması istenilmektedir.

DAVALININ İDDİALARI

Gelir vergisi kesintisinin mevzuata uygun olduğu, talepten fazlasına karar verildiği iddiasıyla kararın aleyhe kısmının bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

İş sözleşmesiyle kurulan iş ilişkisinin tabi bir sonucu olarak ortaya çıkan rekabet yasağının sözleşmenin bitiminden sonra hüküm ifade etmesi sözleşmede hüküm bulunmasına veya işçi ve işveren arasında rekabet yasağı sözleşmesi akdedilmiş olmasına bağlı olduğu,

işçinin rekabet yasağını kabul etmesi karşılığında işverence sözleşme serbestisi gereği bir bedel ödeneceğinin kararlaştırılmış olması halinde, rekabet yasağının konusu, tarafların hak ve yükümlülükleri ile iş sözleşmesinin konusu, tarafların hak ve yükümlülükleri bir bütün olarak dikkate alındığında rekabet etmeme yükümlülüğü karşılığında kararlaştırılan bedelin gelir vergisi kesintisine tabi ücret vasfında olmadığı,

anılan bedelin tarafların çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile haklı menfaatleri arasında denge sağlamak amacıyla kararlaştırıldığı gözetildiğinde, çalışma ve sözleşme özgürlüğünün anayasal ilkelere uygun şekilde sınırlandırılması neticesinde işçinin rekabet yasağının hüküm ifade ettiği konularda iş yapamamasından mütevellit zararının tazminine yönelik olduğu, ikale tazminatının ise ikaleyi teminen ve ikale sonucunda işsiz kalan işçiye yardım amacıyla yapıldığı açık olduğundan ikale tazminatı ve rekabet etmeme tazminatının işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yardımlar kapsamında bulunduğu sonucuna varıldığından,

olayda, ikale sözleşmesi ve ödemelere ilişkin bordrolara göre ikale tazminatı ve rekabet yasağı nedeniyle iş kaybı tazminatı olarak yapılan ödemelerin, işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve yardımlar kapsamında gelir vergisinden müstesna olduğu, öte yandan 30/06/2014 tarihli ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatların vergi tevkifatına da tabi bulunmadığı, bu durumda kesinti yoluyla vergi alınmasının vergi hatasına dayandığı anlaşıldığından, kararın ikale tazminatı faizine ilişkin kısmının onanması, rekabet yasağı nedeniyle iş kaybı tazminatına ilişkin kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Davacının duruşma istemi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usul Kanunu'nun 17/2. maddesi uyarınca uygun görülmeyerek işin esasına geçildi;

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... Anonim Şirketi ile davacı arasında imzalanan iş akdinin 30.06.2014 tarihinde ikale sözleşmesi ile sona ermesi üzerine davacıya yapılan ek ödeme ile "rekabet etmeme ve takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisinin iadesi istemiyle vergi dairesine yapılan başvuru üzerine ek ödemeden kesilen gelir vergisinin iadesi sırasında ödenmeyen faizin ve "rekabet etmeme ve takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali ile "rekabet etmeme ile takdiri ödeme" üzerinden kesilen gelir vergisi tutarının yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmektedir.

İLGİLİ MEVZUAT

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunun 61/1. maddesinde, ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olduğu, 63/1.maddesinde ücretin gerçek safi değeri iş veren tarafından verilen para ve ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından maddede sayılı indirimler yapıldıktan sonra kalan miktarı olduğu,

94/1-1.maddesinde, ...ticaret şirketlerinin, ... madde bentlerinde sayılan ödemeleri (avans olarak ödenenler dahil) nakden veya hesaben yaptıkları sırada, istihkak sahiplerinin gelir vergilerine mahsuben tevkifat yapmaya mecbur oldukları, hizmet erbabına ödenen ücretler ile 61. maddede yazılı olup ücret sayılan ödemelerin (istisnadan faydalananlar hariç) gelir vergisi tevkifatına tabi olduğu, 25/1-1 maddesinde ölüm, engellilik, hastalık ve işsizlik sebepleriyle (işe başlatmama tazminatı dahil) verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna olduğu,

96/1.maddesinde, vergi tevkifatının, 94. madde kapsamına giren nakten veya hesaben yapılan ödemelere uygulanacağı, maddede geçen hesaben ödeme deyiminin vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenleri istihkak sahiplerine karşı borçlu durumda gösteren her türlü kayıt ve işlemleri ifade ettiği, 96/2.maddesinde, vergi tevkifatının, ücretler dışında kalan ödemelerde gayrisafi tutarlar üzerinden yapılacağı, geçici 89/1.maddesinde, 27/3/2018 tarihinden önce karşılıklı sonlandırma sözleşmesi veya ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar, iş kaybı tazminatları, iş sonu tazminatları,

iş güvencesi tazminatları gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar üzerinden tevkif edilerek tahsil edilen gelir vergisi, hizmet erbabının düzeltme zamanaşımı süresi içerisinde tarha yetkili vergi dairelerine başvurmaları ve dava açmamaları, açılmış davalardan vazgeçmeleri şartıyla 213 sayılı Vergi Usul Kanununun düzeltmeye ilişkin hükümleri uyarınca red ve iade edileceği, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 116.maddesinde, vergi hatasının, vergiye mütaallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınması hali olduğu,

118/3.maddesinde mevzuda hatanın vergilendirme hatası oluşturacağı, mevzuda hatanın ise açık olarak vergi mevzuuna girmiyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınması hali olduğu,122.maddesinde, mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilecekleri, 124.maddesinde, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebileceği,126.maddesinde,

114.maddede yazılı zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hataları düzeltilemeyeceği, kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Bölge İdare Mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür. Bölge İdare Mahkemesi kararının,dava konusu işlemin ek ödeme üzerinden kesinti yoluyla tahsil olunan gelir vergisinin faizine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik davalı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın belirtilen hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlemin rekabet etmeme ödemesinden kaynaklanan gelir vergisine ilişkin kısmına yönelik davacının temyiz istemine gelince;

Yukarıda yer verilen mevzuatın değerlendirilmesinden, işveren tarafından hizmet erbabına hizmeti karşılığında yapılan ödemelerin ücret vasfında olduğu, ödemenin nakdi yada ayni olarak yapılmasının ücret vasfını değiştirmediği,ücret gelirinin vergiye tabi tutulması için ücretin elde edilmiş olması gerektiği, ticaret şirketlerinin hizmet erbabına ödedikleri ücret üzerinden gelir vergisi kesintisi yapacağı, kesintide ücretlerin gerçek ve safi tutarlarının esas alınacağı ve kesilen verginin vergi sorumlusu sıfatıyla muhtasar beyanname ile beyan edilip vergi idaresine ödeneceği,

gelir vergisinden istisna tutulan ödemelerin vergi tevkifatına tabi olmadığı, 27/3/2018 tarihinden önce ikale sözleşmesi kapsamında ödenen tazminatlar, iş kaybı tazminatları, iş sonu tazminatları, iş güvencesi tazminatları gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar üzerinden tevkif edilerek tahsil edilen gelir vergisinin, hizmet erbabının düzeltme zamanaşımı süresi içerisinde tarha yetkili vergi dairelerine başvurması halinde vergi hatasına ilişkin hükümlere göre red ve iade edileceği, diğer bir ifadeyle anılan tarihten önce düzenlenen ikale sözleşmesi kapsamında hizmet erbabına yapılan ikale tazminatı, iş kaybı tazminatı,

iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımlar gelir vergisine tabi olmadığından, ikale-iş akdinin sonlandırması-tazminatı , iş kaybı tazminatı, iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımların hizmet erbabının hizmeti karşılığında yapılan ödeme ve yardımlardan olmadığı, işsizlik sebepleriyle çeşitli adlar altında verilen tazminat ve yapılan yardımların gelir vergisinden istisna olduğu, verginin mevzuunda hata edilerek vergi alınmasının açık bir vergilendirme hatası olduğu,

vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesinin vergi dairesinden düzeltme zamanaşımı süresi içinde yazı ile istenebileceği, vergi hatası düzeltme zamanaşımı süresinin, vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl olduğu, anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, davacı ile işveren arasında 30/06/2014 tarihinde ikale sözleşmesi imzalandığı, ikale sözleşmesi ve işverence düzenlenen ve bir örneği dava dosyasında bulunan sözleşme içeriği ödemelere ilişkin bordroya göre sözleşmede ücret vasfındaki ödemeler yanında sözleşmenin 4.1 ve 4.2 maddesinde tarafların vardığı anlaşma gereği, iş akdini karşılıklı sonlandırılması nedeniyle yapılacak rekabet etmeme ödemesi ve takdiri ödemenin belirlenen en fazla tutarının çalışana ödeneceğinin kararlaştırıldığı,

ikale sözleşmesi kapsamında işveren tarafından davacıya yapılan tazminat ödemlerinin ücret niteliğinde olduğu kabul edilerek vergilendirmenin yapıldığı olayda; yukarıda belertildiği üzere 27/3/2018 tarihinden önce ikale sözleşmesi kapsamında ikale tazminatı, iş kaybı tazminatı, iş sonu tazminatı, iş güvencesi tazminatı gibi çeşitli adlar altında yapılan ödemeler ve yardımların ücret vasfında olmadığı kabul edilerek gelir vergisine tabi tutulmadığı dikkate alındığında, anılan kapsamda yapılan ödeme ve yardımların hizmet erbabının hizmeti karşılığında yapıldığının kabulüne imkan bulunmaması karşısında,

07/05/2014 tarihli ikale sözleşmesi uyarınca davacıya yapılan takdiri ödeme ve rekabet etmeme ödemelerinin gelir vergisine tabi olmadığı, bu itibarla söz konusu ödemelerden kesinti yoluyla vergi alınmasının açık bir vergi hatasına dayandığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, davacıya 30/06/2014 tarihinde ikale sözleşmesi kapsamında takdiri ödeme ve rekabet etmeme ödemesi olarak yapılan ilave ödemeler üzerinden kesinti yoluyla tahsil edilen gelir vergisinin iadesi için yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair işlemde hukuka uygunluk görülmediğinden, davayı, dava konusu işlemin rekabet etmeme ödemesinden kaynaklanan gelir vergisine ilişkin kısım yönünden reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararının anılan kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.