Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2020/1071 K.2020/2976

Dava konusu istem: Zabıt katibi olan ve Adalet Bakanlığı Taşra Teşkilatı Personeli İdari Yargı Yazı İşleri Müdürlüğü yazılı ve sözlü sınavına katılan, ancak sözlü sınavda başarısız sayılan davacı tarafından;

1- … İdare Mahkemesi Yazı işleri Müdürlüğü sözlü sınav sonuçlarının,

2- … tarihli itirazının reddine ilişkin … tarih ve … sayılı İdari Yargı Yazı İşleri ve İdari İşler Müdürleri Sözlü Sınav Kurulu Kararının ve bu doğrultuda … Vergi Mahkemesi Zabıt Katibi ...'nın yazı işleri müdürlüğüne atanması işleminin,

Bu işlemlerin dayanağı olan 25/03/2004 tarih ve 25413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 15/1. maddesinde yer alan "Yazılı sınavdan sonra ayrıca sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" ibaresinin iptali ile,

3- Sözlü sınavda başarısız sayılması sonucu mahrum kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesine hükmedilmesi istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay İkinci Dairesinin 22/10/2019 tarih ve E:2016/10183, K:2019/5452 sayılı kararıyla;

Dava konusu düzenleyici işlem yönünden;

Dava konusu edilen, Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin 15. maddesinde yer alan "Yazılı sınavdan sonra ayrıca sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az (60) altmış olarak uygulanır" ibaresinin 14/05/2016 tarih ve 29712 sayılı ve 01/02/2017 tarih ve 29966 sayılı Resmi Gazeteler'de yayımlanarak yürürlüğe giren Yönetmelikler ile değiştirildiği göz önüne alındığında; davacının iptalini talep ettiği söz konusu düzenleme hakkında karar verilmesine yer bulunmadığı,

Dava konusu bireysel işlemler yönünden;

Adalet Bakanlığı taşra teşkilatı adli yargı yazı işleri/idari işler müdürlüklerinde boşalan kadrolar için görevde yükselme yazılı sınavından 60 ve üzerinde puan almak suretiyle başarılı olan adaylara, yapılan sözlü sınav öncesinde, Sözlü Sınav ve Değerlendirme Kurullarınca 278 adet "Alan Bilgisi", 780 adet "Genel Kültür" sorularının ve "Genel Kültür" cevaplarının hazırlandığı, sözlü sınava giren adaylara bir Alan Bilgisi ve bir Genel Kültür sorusunun sorulduğu, verilen yanıtların kurulun her üyesi tarafından değerlendirildiği ve verilen puanların aritmetik ortalaması alınarak adayların sözlü puanlarının belirlendiği,

Sözlü sınava ilişkin değerlendirme kriterlerinden, adayın "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ile "Genel kültürü ve genel yeteneği"ne ilişkin değerlendirmeler dışındaki kriterlerin sınav kurulu üyelerinin gözlemlerine dayalı kanaatlerine ilişkin olduğu,

Bu durumda, yapılan sözlü sınav öncesinde, "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ile "Genel kültür ve genel yetenek" kritelerini değerledirebilmek için sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanmış olması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmiş olması karşısında, davacının sözlü sınavdan 68 puan almak suretiyle başarısız sayılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırlık bulunmadığı,

Sözlü sınavın mevzuata uygun olarak yapıldığı kanaatine varıldığından, … İdare Mahkemesi Yazı işleri Müdürlüğü sözlü sınav sonuçlarında, davacının … tarihli itirazının reddine ilişkin … tarih ve … sayılı İdari Yargı Yazı İşleri ve İdari İşler Müdürleri Sözlü Sınav Kurulu Kararı ve bu doğrultuda … Vergi Mahkemesi Zabıt Katibi ...'nın yazı işleri müdürlüğüne atanması işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı,

Bu doğrultuda davacının sözlü sınavda başarısız sayılması sonucu mahrum kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesine hükmedilmesi isteminin de yerinde görülmediği,

Öte yandan; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 323, 326 ve 331. maddelerinde yer alan hükümler birlikte incelendiğinde; kural olarak, yargılama giderlerinin davada haksız çıkan tarafa yükletilmesi esasının benimsendiği,

Bu kapsamda, bireysel işlemlerin hukuka uygunluğunun denetlenebilmesi için, yürürlükten kaldırılmış olan düzenleyici işlemin, bireysel işlemin tesis edildiği tarih itibariyla hukuki incelemesi yapılarak hukuka uygunluğunun tespit edildiği durumlarda, davalı idarenin haksız çıktığından ve bu nedenle yargılama giderlerinden sorumlu olacağından söz edilemeyeceği,

Bu itibarla, dava konusu bireysel işlemin hukuki denetimi yapılırken dava konusu düzenleyici işlemin de hukuki irdelemesi yapıldığından ve bu düzenlemenin hukuka ve mevzuata aykırı olmadığı yönünde tespitlerde bulunulduğundan, davacının, davada haksız çıkan taraf olarak kabulü gerektiği sonucu ile yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılması gerektiği gerekçesiyle,

Dava konusu Yönetmeliğin 15/1. maddesinde yer alan "Yazılı sınavdan sonra ayrıca sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" ibaresinin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davacının, bireysel işlemlere ilişkin diğer istemleri yönünden davanın reddine, 201,70 TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen 2.475,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, sözlü sınava yönelik düzenlemelerin hukuki dayanaktan yoksun olduğu, mağduriyetine sebep olunduğu, öte yandan karar verilmesine yer olmadığı yolundaki kararın haklılık yönünden sonuç doğurmadığı, yargılama giderlerinin üzerinde bırakılamayacağı belirtilerek Daire kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay İkinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü ile sözlü sınavda başarısız sayılma işlemi yönünden Daire kararının bozulması, diğer kısımların onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... İdare Mahkemesinde zabıt katibi olarak görev yapan ve aynı yer yazı işleri müdürlüğü kadrosu için, Adalet Bakanlığı Bölge İdare, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri Yazı İşleri Müdürü ile İdari İşleri Müdürü kadroları için yapılan yazılı ve sözlü sınavına katılan, ancak sözlü sınavda başarısız sayılan davacının; ...

İdare Mahkemesi Yazı işleri Müdürlüğü sözlü sınav sonuçlarının, … tarihli itirazının reddine ilişkin … tarih ve … sayılı İdari Yargı Yazı İşleri ve İdari İşler Müdürleri Sözlü Sınav Kurulu Kararının ve bu doğrultuda ...

Vergi Mahkemesi Zabıt Katibi ...'nın yazı işleri müdürlüğüne atanması işleminin, bu işlemlerin dayanağı olan 25/03/2004 tarih ve 25413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin, 15/1. maddesinde yer alan "Yazılı sınavdan sonra ayrıca sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" ibaresinin iptali ile sözlü sınavda başarısız sayılması sonucu mahrum kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesine hükmedilmesi istemiyle görülmekte olan davayı açtığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin "Yazılı sınav" başlıklı 12. maddesinin son fıkrasının işlem tarihindeki halinde "sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Daire tarafından, dava konusu Yönetmeliğin 15/1. maddesinde yer alan "Yazılı sınavdan sonra ayrıca sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" ibaresinin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, bu madde ve davacının bu maddeye yönelik "60 puanın düşük olduğu, yazılı da olduğu gibi barajın en az 70 olması gerektiği" iddiaları yönünden, bireysel işlemlerin hukuka uygunluk denetimi yapılırken de herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, başka maddeler yönünden yapılan değerlendirmelere dayalı olarak bireysel işlemlerle ilgili olarak ret kararı verildiği anlaşılmaktadır.

Bu nedenle, anılan düzenleme yönünden hukuka uygunluk değerlendirmesi yapılması gerekmektedir.

Dava konusu Yönetmelik hükmünün işlem tarihinde yürürlükte olan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin "yazılı sınav" başlıklı 12. maddesinin son fıkrasında yer alan "sözlü sınava alınacak personel için yazılı sınav başarı puanı en az altmış olarak uygulanır" düzenlemesi ile uyumlu olduğu anlaşıldığından, bu madde yönünden hizmet gereklerine ve üst hukuk normlarına aykırılık bulunmadığı görülmüştür.

Öte yandan, dava konusu bireysel işlemlerle ilgili değerlendirme yapılırken, " taşra teşkilatı adli yargı yazı işleri/idari işler müdürlüklerinde boşalan kadrolar için görevde yükselme yazılı sınavından 60 ve üzerinde puan almak suretiyle başarılı olan adaylara, yapılan sözlü sınav öncesinde, Sözlü Sınav ve Değerlendirme Kurullarınca 278 adet "Alan Bilgisi", 780 adet "Genel Kültür" sorularının ve "Genel Kültür" cevaplarının hazırlandığı, sözlü sınava giren adaylara bir Alan Bilgisi ve bir Genel Kültür sorusunun sorulduğu" şeklinde açıklamalara yer verildiği görülmekte ise de, bu açıklamaların dava konusu edilen 11/11/2015 tarihli idari yargı yazı işleri müdürlüğü sınavıyla ilgili olmayıp, davalı Bakanlığın yaptığı başka bir sınava ilişkin bilgiler olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda bireysel işlemlerle ilgili olarak Kurulumuzca yeniden bir değerlendirme yapılması da icap etmektedir.

Adalet Bakanlığı taşra teşkilatı idari yargı yazı işleri/idari işler müdürlüklerinde boşalan kadrolar için görevde yükselme yazılı sınavından 60 ve üzerinde puan almak suretiyle başarılı olan adaylara, yapılan sözlü sınav öncesinde, Sözlü Sınav ve Değerlendirme Kurullarınca "Alan Bilgisi", "Genel Kültür" sorularının hazırlandığı, sözlü sınava giren adaylara üç soru sorulduğu, sorulan soruların tutanağa bağlandığı, verilen yanıtların kurulun her üyesi tarafından değerlendirildiği ve verilen puanların aritmetik ortalaması alınarak adayların sözlü puanlarının belirlendiği görülmektedir.

Sözlü sınava ilişkin değerlendirme kriterlerinden, adayın "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ile "Genel kültürü ve genel yeteneği"ne ilişkin değerlendirmeler dışındaki kriterlerin sınav kurulu üyelerinin gözlemlerine dayalı kanaatlerine ilişkin olduğu açıktır.

Bu itibarla, yapılan sözlü sınav öncesinde, "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ile "Genel kültür ve genel yetenek" kritelerini değerledirebilmek için sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanmış olması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmiş olması karşısında, davacının sözlü sınavdan 68 puan almak suretiyle başarısız sayılmasına ilişkin işlemde ve ...

İdare Mahkemesi Yazı işleri Müdürlüğü sözlü sınav sonuçlarında, davacının … tarihli itirazının reddine ilişkin … tarih ve … sayılı İdari Yargı Yazı İşleri ve İdari İşler Müdürleri Sözlü Sınav Kurulu Kararı ve bu doğrultuda ... Vergi Mahkemesi Zabıt Katibi ...'nın yazı işleri müdürlüğüne atanması işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu doğrultuda davacının sözlü sınavda başarısız sayılması sonucu mahrum kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına ödenmesine hükmedilmesi istemi de yerinde görülmemiştir.

Ayrıca; dava konusu bireysel işlemin hukuki denetimi yapılırken dava konusu düzenleyici işlemin de hukuki irdelemesi yapıldığından ve bu düzenlemenin hukuka ve mevzuata aykırı olmadığı yönünde tespitlerde bulunulduğundan, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Bu durumda, davanın belirtilen gerekçelerle reddi gerektiğinden temyize konu kararda sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.

Öte yandan, uyuşmazlık konusu olayda, davacı tarafından … Vergi Mahkemesi Zabıt Katibi …'nın yazı işleri müdürlüğüne atanmasına ilişkin işlemin de iptalinin istenilmesi nedeniyle bu davanın sonucundan ...'nın menfaatinin etkileneceği dikkate alındığında, dava adı geçen kişiye ihbar edildikten sonra bir karar verilmesi gerekmekte ise de, davada verilen ret kararı Kurulumuzca hukuka uygun bulunduğundan bu aşamada davanın ihbar edilmesine gerek görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a fıkrasında; iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

İptal davasının gerek anılan maddede, gerekse içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurabilenler tarafından iptal davasına konu edileceğinin kabulü zorunlu bulunmaktadır.

İptal davasının amacı, hukuka aykırı idari işlemin uygulamadan kaldırılması, geçersiz kılınması ve işlemin hukuksal geçerliliğine son verilmesidir. Burada sağlanmak istenen, hukuk düzeninde hukuka aykırı işlemlerin bulunmamasını sağlayarak, hukuk devletinin korunmasıdır. İdare Hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi, tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar.

Bir idari işlemin hukuki irdelemesi yapıldığında, tespit edilen duruma göre dava konusu işlemin iptali ya da davanın reddi yolunda hüküm kurulması gerekmektedir. Hukuka uygunluk denetimi yapılan işlem yönünden "karar verilmesine yer olmadığına" hükmedilmesi, usulde yeri olmayan bir uygulama olup, işin esasının incelenmesinin sonucu olarak esas hakkında bir hüküm kurulması zorunlu bulunmaktadır.

Bir yönetmelik kuralına dava açıldıktan sonra, idarenin yeni yönetmelik çıkarma konusunda yetkisi bulunduğu açık olmakla birlikte, bu durum, idari yargı yerinin yargısal incelemesinde bulunan yönetmelik kuralı hakkında, hukuka uygun olup olmadığı yönünden bir değerlendirme yapılıp sonuca varılmasına hukuken engel değildir. Aksi halde, idare bu şekilde yeni yönetmelik yürürlüğe koyarak, mevcut yönetmeliğin yargı denetimine tabi tutulmasından muaf kılınmasına neden olacaktır. Ayrıca, davacılar şeklen değiştirilen her düzenlemeye karşı dava açmak zorunda bırakılarak, hak arama özgürlüğünün kullanılması da zorlaştırılacaktır.

Bu durumda, davacı tarafından hukuka aykırı olduğu ileri sürülen düzenlemelerin hukuki irdelemesi yapılarak Dairece işin esası hakkında, "ret" ya da "iptal" hükmü kurulması gerekirken, karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bireysel işlemle ilgili olarak;

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan ve 15/03/1999 tarih ve 99/12647 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğe, 31/08/2013 tarih ve 28751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen "Sözlü sınav" başlıklı 12/A maddesinin ikinci fıkrasında ve 25/03/2004 tarih ve 25413 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğine, 13/04/2014 tarih ve 28971 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle eklenen 15/A maddesinin ikinci fıkrasında;

"ilgili personelin, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, d) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, e) Genel kültürü ve genel yeteneği, f) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirileceği; her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanının tespit edileceği; sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanların başarılı sayılacağı kurala bağlanmıştır.

Adalet Bakanlığı taşra teşkilatı idari yargı yazı işleri/idari işler müdürlüklerinde boşalan kadrolar için görevde yükselme yazılı sınavından 60 ve üzerinde puan almak suretiyle başarılı olan adaylara, yapılan sözlü sınav öncesinde, Sözlü Sınav ve Değerlendirme Kurullarınca sınav sorularının hazırlandığı, sözlü sınava giren adaylara üç soru sorulduğu, verilen yanıtların kurulun her üyesi tarafından değerlendirildiği ve verilen puanların aritmetik ortalaması alınarak adayların sözlü puanlarının belirlendiği görülmüştür.

Mevzuata göre, değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır.

Sözlü sınava ilişkin kriterlerden bir kısmı gözlem ve kanaate dayalı olmakla birlikte, söz konusu kriterler çerçevesinde bir bütün olarak yapılan değerlendirme sonucunda adayın başarılı ya da başarısız olduğunun belirlendiği dikkate alındığında; gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir.

Davalı idarece, "Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi" ve "Genel kültürü ve genel yeteneği" hanelerine ilişkin değerlendirme yapmak üzere davacının sınava alındığı ve davacıya üç soru sorulduğu ancak, davacının bu sorulara nasıl cevap verdiğinin tutanak altına alınmadığı gibi, bir işlemin hukuka uygunluk denetiminin Anayasanın 125. maddesinde ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde belirtilen hukuki sınırlar içinde yapılabilmesi için diğer haneler yönünden komisyon üyelerince takdir edilen ve yönetmelikte belirlenen başarı düzeyinin altında olan puanların gerekçelerinin de ortaya konulmadığı ve başkaca herhangi bir sebep ve gerekçe gösterilmeksizin davacının başarısız olarak değerlendirildiği görülmüştür.

Bu durumda, davacının girmiş olduğu görevde yükselme sözlü sınavında hukuken itibar edilebilir herhangi bir sebep ortaya konulmaksızın başarısız sayıldığının anlaşılması karşısında, davacının görevde yükselme sözlü sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı, sözlü sınavda başarısız sayılma işlemi yönünden temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın anılan kısmının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.