Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/1635 K.2022/2957

Dava konusu istem: 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği'nin 6. maddesinin 7. fıkrasının, 11. maddesinin 2. fıkrasının, 16. maddesinin 2. fıkrasının ve 22. maddesinin 4. fıkrasının iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 09/12/2021 tarih ve E:2019/852, K:2021/6120 sayılı kararıyla;

31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği'nin, 08/01/2020 tarih ve 31002 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in 23. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı,

Öte yandan, 08/01/2020 tarih ve 31002 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in, davalı idare tarafından, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca 31/12/2018 tarih ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Yönetmeliği hakkında verilen 11/11/2019 tarih ve YD İtiraz No:2019/1069 sayılı yürütmenin durdurulmasına dair karar tebliğ alınmadan önce, idarece tespit edilen uygulamaya yönelik ihtiyaca binaen, resen hazırlandığı ve yürürlüğe konulduğu, yargı kararının uygulanmasının söz konusu olmadığının anlaşıldığı,

Bu durumda, dava konusu düzenlemenin yürürlükten kaldırılması nedeniyle konusunun kalmadığı gerekçesiyle, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu Yönetmelik sonrası yayımlanan 08/01/2020 tarihli Yönetmelik ile ihtiyacın giderilmesinin değil, dava konusu Yönetmelik'in yargı denetimine tabi tutulmasının engellenmesinin amaçlandığı.

11/11/2019 tarih ve YD İtiraz No:2019/1069 sayılı karar tebliğ edilmemiş olmasına rağmen yürütmenin durdurulması kararı verildiği haberinin tüm sektörde yayıldığı ve bilinir hale geldiği, bu bilginin yayılmasından sonra davalı idare tarafından aynı içerikte olan 08/01/2020 tarihli Yönetmelik'in yayımlandığı ve bu Yönetmelik hakkında da aynı gerekçeyle Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından yürütmenin durdurulması kararı verildiği; öte yandan yeni çıkarılan Yönetmelik hükümlerinin yürürlükten kaldırılan düzenlemeler ile aynı olduğu,

sırf bu durumun dahi davalı idarenin huzurdaki davayı ve tam yargı davalarını etkisiz kılmayı amaçladığını ortaya koyduğu; sonradan yapılan düzenleme ile davaya konu olumsuzlukların giderilip giderilmediğine, iptali talep edilen maddeler bakımından yeni bir düzenleme yapılıp

yapılmadığına bakılması ve düzenlemenin yürürlükte kaldığı dönemin etki ve sonuçlarının değerlendirilerek hukukilik denetiminin yapılması gerektiği, aksi yaklaşımın, Danıştay kararlarında da belirtildiği üzere, yargılamada uyuşmazlığın özüne yönelik inceleme yapılmasından uzaklaşılması, uyuşmazlığın şekli olarak ele alınması sonucunu doğurarak adil ve aleni olarak yargılanma hakkını öngören Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesindeki adil yargılanma ilkesiyle çelişen bir yargılamaya yol açacağı;

dava konusu Yönetmelik hükümlerinin yürürlükte kaldığı dönemin hukuki sonuçlarının doğduğu ve etkilerinin devam ettiği, buna rağmen karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu; dava konusu Yönetmelik nedeniyle çok sayıda yargı kararı verildiği ve bu kararların hukuki sonuçlarının doğduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'UN DÜŞÜNCESİ : Bir yönetmelik kuralına dava açıldıktan sonra, idarenin yeni yönetmelik çıkarma konusunda yetkisi bulunduğu açık olmakla birlikte, bu durum, idari yargı yerinin yargısal incelemesinde bulunan yönetmelik kuralı hakkında, hukuka uygun olup olmadığı yönünden bir değerlendirme yapılıp sonuca varılmasına hukuken engel değildir. Aksi halde, idare bu şekilde yeni yönetmelik yürürlüğe koyarak, mevcut yönetmeliğin yargı denetimine tabi tutulmasından muaf kılınmasına neden olacaktır. Ayrıca, davacılar şeklen değiştirilen her düzenlemeye karşı dava açmak zorunda bırakılarak, hak arama özgürlüğünün kullanılması da zorlaştırılacaktır.

Bu durumda, dava açıldıktan sonra yürürlüğe konulan yeni Yönetmelik'te de aynı düzenlemeler yer aldığı için varlığını sürdürerek, sonuç doğurmaya devam eden ve davacı tarafından hukuka aykırı olduğu ileri sürülen düzenlemenin hukuki irdelemesi yapılarak Dairece işin esası hakkında, "ret" ya da "iptal" hükmü kurulması gerekirken, karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varıldığından, davacının temyiz isteminin kabulü ile Daire kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin, gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1/a. fıkrasında; iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.

İptal davasının gerek anılan maddede, gerekse içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında; idare hukuku alanında tek taraflı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen idari işlemlerin, ancak bu idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurabilenler tarafından iptal davasına konu edileceğinin kabulü zorunlu bulunmaktadır.

İptal davasının amacı, hukuka aykırı idari işlemin uygulamadan kaldırılması, geçersiz kılınması ve işlemin hukuksal gerçerliliğine son verilmesidir. Burada sağlanmak istenen, hukuk düzeninde hukuka aykırı işlemlerin bulunmamasını sağlayarak, hukuk devletinin korunmasıdır. İdare hukuku ilkelerine göre, iptal kararları, iptali istenilen işlemi, tesis edildiği tarih itibarıyla ortadan kaldırarak, işlemin tesisinden önceki hukuki durumun geri gelmesini sağlar.

Bir idari işlemin hukuki irdelemesi yapıldığında, tespit edilen duruma göre dava konusu işlemin iptali ya da davanın reddi yolunda hüküm kurulması gerekmektedir. Hukuka uygunluk denetimi yapılan işlem yönünden "karar verilmesine yer olmadığına" hükmedilmesi, usulde yeri olmayan bir uygulama olup, işin esasının incelenmesinin sonucu olarak esas hakkında bir hüküm kurulması zorunlu bulunmaktadır.

Bir yönetmelik kuralına dava açıldıktan sonra, idarenin yeni yönetmelik çıkarma konusunda yetkisi bulunduğu açık olmakla birlikte, bu durum, idari yargı yerinin yargısal incelemesinde bulunan yönetmelik kuralı hakkında, hukuka uygun olup olmadığı yönünden bir değerlendirme yapılıp sonuca varılmasına hukuken engel değildir. Aksi halde, idare bu şekilde yeni yönetmelik yürürlüğe koyarak, mevcut yönetmeliğin yargı denetimine tabi tutulmasından muaf kılınmasına neden olacaktır. Ayrıca, davacılar şeklen değiştirilen her düzenlemeye karşı dava açmak zorunda bırakılarak, hak arama özgürlüğünün kullanılması da zorlaştırılacaktır.

Bu durumda, dava açıldıktan sonra yürürlüğe konulan yeni Yönetmelik'te de aynı düzenlemeler yer aldığı için varlığını sürdürerek, sonuç doğurmaya devam eden ve davacı tarafından hukuka aykırı olduğu ileri sürülen düzenlemenin hukuki irdelemesi yapılarak Dairece işin esası hakkında, "ret" ya da "iptal" hükmü kurulması gerekirken, karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz isteminin kabul edilerek, Danıştay Onuncu Dairesinin 09/12/2021 tarih ve E:2019/852, K:2021/6120 sayılı kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.