Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/67 K.2022/71

... Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulunun ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla;

... vekili Av. ... tarafından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ve ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... kararı arasındaki aykırılığın giderilmesinin istenilmesi nedeniyle,

"Aykırılığın, davanın reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği" görüşüyle, 2576 sayılı ''Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun"un 3/C maddesinin 5. fıkrası uyarınca karar verilmesi için dosyanın Danıştaya gönderilmesi üzerine,

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkimi ...'ın açıklamaları dinlendikten sonra konu ile ilgili kararlar ve yasal düzenlemeler incelenerek gereği görüşüldü:

I- AYKIRILIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU BÖLGE İDARE MAHKEMESİ KARARLARI

A- ... BÖLGE İDARE MAHKEMESİ ... İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:... SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istemin özeti: Davacı tarafından, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna bağlı çocuk yuvası ve yetiştirme yurtlarında kaldığı belirtilerek adına 'Form A Belgesi' düzenlenerek işe yerleştirilmesi talebiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin Giresun Valiliği Giresun Çocuk Evleri Sitesi Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti:

2828 sayılı Kanun ile Korunmaya Muhtaç Çocukların İşe Yerleştirilmesine İlişkin Tüzük hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, korunmaya muhtaç bir çocuk adına 'Form (A) belgesi' düzenlenebilmesi için; çocuk hakkında alınmış bir koruma kararının olması ve çocuğun reşit olduğu tarih itibarıyla ilgili sosyal hizmet modellerinin birisinden yararlanmaya devam etmesi gerektiği,

Olayda; davacı hakkındaki koruma kararının, reşit olmadan önce kaldırılmasına karar verilmişse de, bu kararın davacıya, veli/vasi yahut yasal temsilcisine tebliğ edilmediğinin görüldüğü, olası hukuki sonuçlarına itiraz etme olanağı tanınmayan kararın davacı için hüküm doğuracağının kabulünden bahsedilemeyeceği, bu nedenle 18 yaşını bitirinceye kadar davacının koruma kararının hukuken geçerliliğini koruduğu, her halükarda davacının reşit oluncaya kadar sosyal hizmet modellerinden fiilen yararlanmamış olsa dahi bu durumun idarenin bakım ve gözetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı, davacının başvurusunun reddedilmesine gerekçe olamayacağı ve bu durumun olumsuz sonuçlarının davacıya yükletilemeyeceği sonucuna varıldığı,

Bu durumda; ''Form-A belgesi''nin düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti:

İlgili mevzuat hükümleri uyarınca, 2828 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinden yararlanabilmek için, korunmaya muhtaç çocuk hakkında koruma kararı alınmış olunması ve çocuğun, reşit oluncaya kadar sosyal hizmet kuruluşlarında kalmış, bir koruyucu aile yanına yerleştirilmiş veya aynî veya nakdî yardım yapılarak ailesinin yanına gönderilmiş olması şartlarının gerçekleşmesi gerektiği,

Bakılan uyuşmazlıkta, 05/09/1984 doğumlu olan davacı hakkındaki koruma kararının, Kurumun talebi üzerine, ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reşit olmadan önce kaldırıldığı, dolayısıyla davacının reşit olmadan önce ilgili yurttan ayrılarak kurum ile bağlantısını kestiği ve başka sosyal hizmet modellerinden de yararlanmadığı ve söz konusu kararın temyiz edilmemesi nedeniyle hukuk aleminde varlığını sürdürdüğü dikkate alındığında, 2828 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinden yararlanabilmek için gerekli şartları haiz olmadığı anlaşılan davacının, hakkında form (A) belgesi düzenlenmesi istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki Mahkeme kararında da hukuki isabet bulunmadığı,

Nitekim; benzer bir uyuşmazlıkta verilen ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının bozulmasına ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/02/2022 tarih ve E:2021/3107 K:2022/349 sayılı kararının da bu yönde olduğu,

Öte yandan, davacı tarafından, annesinin, aynî veya nakdî yardım yapılmak şartıyla kendisini yanına almak için başvurduğu ve buna istinaden koruma kararının Mahkemece kaldırıldığı, dolayısıyla aynî veya nakdî yardım yapılmak suretiyle Kurumun sosyal hizmet modellerinden birinden yararlandığı ileri sürülmüş ise de, Dairelerince yapılan ara kararına verilen cevap yazısı ve eki bilgi ve belgelerden, davacıya 1995 yılı Haziran ayına kadar aynî veya nakdî yardım yapıldığının, reşit oluncaya kadar bu yardımın yapılmadığının görülmesi karşısında, davacının bu iddiasına itibar edilmediği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, davanın reddine kesin olarak karar verilmiştir.

B- ... BÖLGE İDARE MAHKEMESİ ... İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:... SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istemin özeti: Davacı tarafından, çocuk esirgeme yurdunda kaldığından bahisle yetiştirme yurdunda kalanlarla ilgili olarak memur kadrosuna atanma hakkından yararlanmak amacıyla adına Form A belgesi düzenlenmesi talebiyle yapmış olduğu başvurusunun reddine ilişkin Uşak Valiliği Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğünün ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir. ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti:

19/02/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6518 sayılı Kanun ile yapılan değişikliğe kadar 2828 sayılı Kanun'un ek 1. maddesinden yararlanma ve başvuru süresi yönünden "reşit olana kadar Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından bakılmak ve korunmak" koşulu dışında bir koşul bulunmadığı,

bu tarihten itibaren reşit olana kadar korunma ve bakılma koşulu dışında, (i) Haklarında korunma veya bakım tedbir kararı alınmış olmak, (ii) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının sosyal hizmet modellerinden reşit olduğu tarih itibarıyla yararlanmak, (iii) Bu hizmetlerden yararlanma süreleri fasılalı olarak geçen süreler dâhil iki yıldan az olmamak ve (iv) 18 yaşını doldurdukları ve korunma veya bakım tedbir kararının sona erdiği tarihten itibaren iki yıl içinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına başvurmak koşullarının getirildiği,

7103 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle bu koşullardan başvuru süresi koşulunun beş yıla çıkarıldığı ve bu sürenin maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce hak sahibi olanlar bakımından 2828 sayılı Kanun'un geçici 16. maddesinin yürürlüğe girdiği 27/03/2018 tarihinden itibaren beş yıl olarak uygulanacağının kurala bağlandığı,

Uyuşmazlıkta. 21/03/1981 doğumlu davacının, ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla koruma altına alınmasına karar verilmesi üzerine önce İstanbul Yakacık Çocuk Yuvası Müdürlüğüne yerleştirildiği, sonrasında Uşak Yetiştirme Yurdu Müdürlüğüne nakledildiği,

ancak annesinin çocuklarını yanına almak istediğini belirterek dilekçe vermek suretiyle davacı hakkındaki koruma kararının kaldırılmasını talep ettiği, anılan talep üzerine düzenlenen sosyal inceleme raporunda, "davacının kurum bakımını ısrarlı bir şekilde reddederek bir daha yetiştirme yurduna dönmeyi kabul etmemesi ve annenin çocuklara sevgi dolu yaklaşımları göz önüne alındığında, hakkındaki koruma kararının kaldırılmasının yararlı olacağı" görüşünde bulunulduğu, bunun üzerine ...

Asliye Hukuk Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla davacı hakkındaki koruma kararının kaldırıldığı ve kaydının 30/05/1995 tarihinde silinerek davacının annesine teslim edildiğinin görüldüğü,

Bu durumda, davacı hakkındaki koruma kararının, annesinin bu yöndeki talebi üzerine 18 yaşını ikmal etmeden ...

Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reşit olmadan önce kaldırılmasına karar verilmiş ise de; söz konusu kararın davacıya ya da yasal temsilcisine tebliğ edildiğine ilişkin bir bilgi ya da belgenin bulunmadığı dikkate alındığında, davacı için hüküm doğuracak bir karardan bahsedilemeyeceği ve 18 yaşını bitirinceye kadar davacının koruma kararının geçerliliğini koruduğu,

davacının reşit oluncaya kadar sosyal hizmet modellerinden yararlanmamış olmasının idarenin bakım ve gözetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı ve davacının başvurusunun reddedilmesine gerekçe olamayacağı, bu durumun olumsuz sonuçlarının davacıya yükletilemeyeceği hususları göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu işlemde "neden ve konu" unsuru yönünden hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.

C- ... BÖLGE İDARE MAHKEMESİ ... İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:... SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istemin özeti: Davacı tarafından, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek-1. maddesi uyarınca "Form-A" belgesi düzenlenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin İstanbul Valiliği Halkalı Çocuk Evleri Sitesi Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti:

2828 sayılı Kanun ile Korunmaya Muhtaç Çocukların İşe Yerleştirilmesine İlişkin Tüzük hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, korunmaya muhtaç bir çocuk adına 'Form (A) belgesi' düzenlenebilmesi için; çocuk hakkında alınmış bir koruma kararının olması ve çocuğun reşit olduğu tarih itibarıyla ilgili sosyal hizmet modellerinin birisinden yararlanmaya devam etmesi gerektiği,

Olayda, davacı hakkındaki koruma kararının reşit olmadan önce kaldırılmasına karar verilmişse de, sosyal hizmet kuruluşunun talebi üzerine davacı ya da yasal temsilcisi hasım olarak gösterilmeden hüküm kurulduğu, söz konusu kararın davacıya ya da yasal temsilcisine tebliğ edilmediği dikkate alındığında, davacının koruma kararının kaldırılmasına dair kararın davacı üzerinde sonuç doğurduğundan bahsedilemeyeceği, bu nedenle 18 yaşını bitirinceye kadar davacının koruma kararının geçerliliğini koruduğu,

davacının reşit oluncaya kadar sosyal hizmet modellerinden yararlanmamış olmasının ise, idarenin bakım ve gözetim yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı, davacının başvurusunun reddedilmesine gerekçe olamayacağı ve bu durumun olumsuz sonuçlarının davacıya yükletilemeyeceği anlaşıldığından, davacının 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek-1. maddesi uyarınca Form A belgesi düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar verilmiştir.

II-İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Uyuşmazlıklarda, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna bağlı çocuk yuvası ve yetiştirme yurtlarında kalan davacılar, işe yerleştirilmek amacıyla 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek-1. maddesi uyarınca haklarında "Form-A" belgesi düzenlenmesi istemiyle başvurularda bulunmuşlar, taleplerinin davalı idareler tarafından reddedilmesi üzerine açılan davalarda aynı konuda verilen farklı nitelikteki kararların kesinleşmesi üzerine incelenen aykırılığın oluştuğu görülmüştür.

İLGİLİ MEVZUAT

1-2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu: Korunma kararı

MADDE 22 –

(1) Korunmaya ihtiyacı olan çocukların reşit oluncaya kadar bu Kanun hükümlerine göre Kurumca kurulan sosyal hizmet kuruluşlarında bakılıp yetiştirilmeleri ve bir meslek sahibi edilmeleri hususundaki gerekli tedbir kararı 3/7/2005 tarihli ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununa göre yetkili ve görevli mahkemece alınır. Bu karar için gerekli belgeler Kurumca düzenlenir ve ilgili mahkemeye gönderilir. ... Korunma kararının süresi ve kaldırılması:

MADDE 24 –

(1) Korunma kararı genel olarak çocuk reşit olana kadar devam eder. Ancak bu karar, korunma kararına neden olan şartların ortadan kalkması halinde Kurum yetkililerinin önerisi üzerine mahkemece çocuk reşit olmadan önce kaldırılabileceği gibi reşit olduktan sonra da çocuğun rızası alınmak şartıyla devamı hususunda karar verilebilir. ...

EK MADDE 1 –

(1) Bu Kanun veya 5395 sayılı Kanun uyarınca haklarında korunma veya bakım tedbir kararı alınmış olup fasılalı olarak geçen yararlanma süreleri dâhil iki yıldan az olmamak üzere, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının sosyal hizmet modellerinden yararlanan çocuklardan reşit olduğu tarih itibarıyla bu hizmetlerden yararlanmaya devam edenlerin işe yerleştirilmeleri aşağıdaki usul ve esaslar çerçevesinde yapılır:

a) Kamu kurum ve kuruluşları tarafından hangi statüde olursa olsun serbest kadro ve pozisyonları toplamının binde biri, bu madde kapsamında istihdam edilecekler için ayrılır ve her yıl belirtilen oranda kişi istihdam edilir. Serbest kadro ve pozisyon toplamının binden az olması hâlinde dahi kamu kurum ve kuruluşlarında en az bir hak sahibi istihdam edilir.

b) Bu hükümden yararlanmak isteyenler, 18 yaşını doldurdukları ve korunma, bakım tedbir kararı veya bu Kanunun 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen himaye onayının sona erdiği tarihten itibaren beş yıl içinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına başvururlar. Bu madde hükümleri çerçevesinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından hak sahibi olduğu onaylananlar Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Hak sahiplerinin atamaları il tercihleri de dikkate alınarak Başkanlıkça kura usulü ile yapılır. İşe yerleştirmede öncelik, sırasıyla lisans, ön lisans ve ortaöğretim mezunlarına verilir.

...

3-2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun:

Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulu:

Madde 3/C- (Ek: 18/6/2014-6545/6 md.)

...

4. Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri şunlardır:

...

c) Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek.

...

5. (Değişik:17/10/2019-7188/7 md.) Dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemler, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletilir. İlgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verilir. Aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Başvuruya konu olan kararlar arasındaki aykırılığı; 2828 sayılı Kanun uyarınca mahkeme kararı ile koruma altına alınan, ancak reşit olmadan önce mahkeme kararıyla koruma kararı kaldırılan kişiler hakkında, koruma kararının kaldırılmasına dair mahkeme kararının kendilerine veya yasal temsilcilerine tebliğ edilmemesi ve reşit oldukları tarih itibarıyla sosyal hizmet modellerinin birinden yararlanmamaları nedeniyle 2828 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi uyarınca Form-A belgesi düzenlenip düzenlenemeyeceği hususu oluşturmaktadır.

2828 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinden yararlanabilmek için, korunmaya muhtaç çocuk hakkında koruma kararı alınmış olunması ve çocuğun, reşit oluncaya kadar sosyal hizmet kuruluşlarında kalmış, bir koruyucu aile yanına yerleştirilmiş ya da aynî veya nakdî yardım yapılarak ailesinin yanına gönderilmiş olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

Somut uyuşmazlıklarda ise, ilgililer hakkındaki koruma kararının reşit olmadan önce Mahkeme kararıyla kaldırılmasına karar verildiği ve ilgililerin reşit oluncaya kadar sosyal hizmet modellerinin herhangi birinden yararlanmadığı anlaşılmaktadır.

Öte yandan, her ne kadar koruma kararının kaldırılmasına ilişkin kararlar ilgililere, veli/vasi yahut yasal temsilcilerine tebliğ edilmemiş ise de, bu durumun ilgililerin on sekiz yaşından önce fiilen ve hukuken Devlet korumasından yararlanmadığı, diğer bir ifadeyle, sosyal hizmet modellerinin herhangi birinden yararlanmadığı gerçeğini değiştirmeyeceği açıktır.

Bu durumda, haklarındaki koruma kararının kaldırılmış olması nedeniyle reşit oluncaya kadar sosyal hizmet kuruluşlarında kalmayan, bir koruyucu aile yanına yerleştirilmeyen veya aynî yahut nakdî yardım yapılarak ailesinin yanına gönderilmeyen ilgililerin 2828 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinden yararlanabilmek için gerekli olan şartları birlikte taşımadığı sonucuna varılmaktadır.