Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2022/883 K.2022/2733

Dava konusu istem: Davacının 2018 yılından itibaren 2211/E 'Yurt İçi Doğrudan Doktora Burs Programı' kapsamında almakta olduğu bursun kamu görevinden çıkarıldığı gerekçesiyle kesilmesine ilişkin … tarih ve E…. sayılı işlemle öğrenilen 01/07/2020 tarihli Başkanlık Olur'unun iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 24/11/2021 tarih ve E:2021/6979, K:2021/5625 sayılı kararıyla;

Uyuşmazlıkta, davacının 2018/2. dönem burs başvurusunda bulunması üzerine Grup Yürütme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ve 27/12/2018 tarihli Başkanlık Olur’u ile bursiyer seçildiği ve tarafına 01/10/2018-30/04/2020 tarihleri arasında 54.400,00-TL burs ödemesi yapıldığı, devam eden süreçte TÜBİTAK Yönetim Kurulunca (eski adıyla Bilim Kurulu) BİDEB Eğitim, Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulunun … tarih ve … sayılı toplantısında alınan karar üzerine 01/07/2020 tarihli Başkanlık Olur'u ile davacının bursiyerliğinin sonlandırılmasına karar verildiği ve anılan kararın … tarih ve E.… sayılı işlemle 17/07/2020 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, bu işlemin iptali istemiyle işbu davanın açıldığı,

Öte yandan, 18/09/2020 tarihinde Danıştay kayıtlarına giren dilekçeyle açılan ve Dairelerinin E:2021/5193 sayısına kayıtlı dosyada davacı tarafından, TÜBİTAK'tan aldığı bursların faizi ile birlikte geri ödenmesinin istenilmesine dair … tarih ve E.… sayılı işlem ve işlemin dayanağı olan TÜBİTAK Bilim Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 2018 yılından itibaren … 'Yurt İçi Doğrudan Doktora Burs Programı' kapsamında Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığının 15/10/2018 tarihli yazısı ekinde yer alan "Önemli Not" başlıklı notların 2. maddesinin iptalinin istenildiği görüldüğünden, bakılmakta olan işbu davanın derdestlik nedeniyle esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, bursunun kesilmesine ilişkin işleme karşı ayrı, bursunun kesilmesi üzerine tarafına yapılan toplam 54.400,00-TL burs ödemesinin hesaplanmış 4.550,35-TL faizi ile birlikte borç çıkarılmasına ve geri ödemenin yapılmasının istenilmesine dair işleme karşı ayrı ve söz konusu işlemlerin dayanağını oluşturan düzenleyici işlemlere karşı ayrı olmak üzere toplam üç dava açtığı, işbu davada yalnızca, almakta olduğu bursun kamu görevinden çıkarıldığı gerekçesiyle kesilmesine ilişkin bireysel işlemin iptali talep edildiğinden ve derdestliğe esas alınan Dairenin E:2021/5193 esasına kayıtlı dosyada ise,

söz konusu bireysel işlemin dayanağı düzenleyici işlemin iptali talep edildiğinden derdestliğin söz konusu olmadığı, zira her iki dosyanın konu ve netice-i talep kısmının birbirinden farklı olduğu, öte yandan işbu davada iptali talep edilen almakta olduğu bursun kamu görevinden çıkarıldığı gerekçesiyle kesilmesine ilişkin işlem hakkında derdestlik nedeniyle incelenmeksizin ret kararı verilmesi ve derdestliğe esas alınan Dairenin E:2021/5193 esasına kayıtlı dosyada anılan işlemin iptali talebinin yer almaması nedeniyle,

söz konusu işlem hakkında hüküm kurulmayacak olduğundan karar hakkının ve mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay Sekizinci Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine ilişkin Daire kararının bozulması, işin esası hakkında bir karar verilmek üzere dosyanın Daireye gönderilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davacının yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından, lisansüstü eğitimine istinaden tarafına burs verilmesi istemiyle burs başvurusunda bulunulması üzerine, 2211/E 'Yurt İçi Doğrudan Doktora Burs Programı' kapsamında Grup Yürütme Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ve 27/12/2018 tarihli Başkanlık Olur’u ile davacı bursiyer seçilmiş ve tarafına burs bağlanarak 01/10/2018-30/04/2020 tarihleri arasında 54.400,00-TL burs ödemesi yapılmış, devam eden süreçte, davacının kamu görevinden ihraç edildiğinden bahisle TÜBİTAK Yönetim Kurulunca (eski adıyla Bilim Kurulu) BİDEB Eğitim, Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulunun … tarih ve … sayılı toplantısında alınan karar üzerine, 01/07/2020 tarihli Başkanlık Olur'u ile davacının bursiyerliğinin sonlandırılmasına karar verilmiştir.

Bunun üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda, "derdestlik" ilk itirazlar arasında değil, dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması" hükmüne yer verilmek suretiyle doğrudan dava açma şartları arasında sayılmış; Kanun'un 115. maddesinde de, mahkemenin, dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları ve konusu aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir.

Derdestlik durumunun ortaya çıkması için; konusu ve tarafları aynı olan davanın iki kere açılmış olması ve birinci davanın görülmekte (derdest) olması şartları birlikte gerçekleşmelidir. Diğer bir anlatımla, davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi için; davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin hukuki sebeplerinin aynı olması ve her ikisinin de görülmekte olan dava olması koşulları gerçekleşmelidir.

Dolayısıyla, davaların tarafı ve sebebi aynı, konusunun farklı olması durumunda derdest davadan söz edilemez.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay Sekizinci Dairesince; davacı tarafından işbu davada, 2018 yılından itibaren 2211/E 'Yurt İçi Doğrudan Doktora Burs Programı' kapsamında almakta olduğu bursun kamu görevinden çıkarıldığı gerekçesiyle kesilmesine ilişkin … tarih ve E.… sayılı işlemle öğrenilen 01/07/2020 tarihli Başkanlık Olur işleminin iptalinin istenildiği,

öte yandan, davacı tarafından açılan ve Dairelerinin E:2021/5193 sayısına kayıtlı dosyada da aynı talebe yer verildiği gerekçesiyle, bakılan davanın derdestlik nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığından derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiş ise de, Dairenin E:2021/5193 sayısına kayıtlı dosyasında yapılan inceleme sonucunda,

söz konusu davanın konusunun "davacının kamu görevinden çıkarılması nedeniyle bursunun kesilmesine ilişkin işlem ile bursun kesilmesi üzerine tarafına borç çıkarılmasına ve geri ödemenin yapılmasının istenilmesine dair işlemin dayanağı olan TÜBİTAK Bilim Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığının … tarih ve E.… sayılı yazısı ekinde yer alan "Önemli Not" başlıklı bölümün 2. maddesinin iptali" istemine yönelik olduğu anlaşılmakta olup, bakılmakta olan dava ile Dairenin E:2021/5193 sayısına kayıtlı davanın konusunun aynı olmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla; aynı yargı düzeninde, aynı davacı tarafından, farklı işlemlerin iptali istemiyle açılan ve görülmekte olan davaların derdestliğinden söz edilemeyeceğinden, söz konusu davaların birlikte incelenerek bir karar verilmesi gerekirken, davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddi yolundaki Daire kararında hukuki isabet görülmemiştir.