Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/2 K.2023/10

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Başkanlar Kurulunun 23/11/2022 tarih ve E:2022/65, K:2022/66 sayılı kararıyla;

… vekili Av. … tarafından, Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 29/09/2022 tarih ve E:2021/2156, K:2022/1691 sayılı kararı ile Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 27/05/2022 tarih E:2021/3696, K:2022/1579 sayılı kararı arasındaki aykırılığın giderilmesinin istenilmesi nedeniyle,

"Aykırılığın, dava konusu işlemin iptali yolundaki Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği" görüşüyle, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3/C maddesinin 5. fıkrası uyarınca karar verilmesi için dosyanın Danıştaya gönderilmesi üzerine,

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkimi …'un açıklamaları dinlendikten sonra konu ile ilgili kararlar ve yasal düzenlemeler incelenerek gereği görüşüldü:

I-AYKIRILIĞIN GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU BÖLGE İDARE MAHKEMESİ KARARLARI

A- GAZİANTEP BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 1. İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:2021/2156, SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istemin özeti: Kilis Devlet Hastanesinde sağlık memuru olarak görev yapan davacı tarafından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/A maddesi kapsamında kadroya geçirilmesi talebiyle yapmış olduğu 04/12/2020 tarihli başvurunun reddine ilişkin işlemin Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin 26/03/2021 tarih ve E:2020/1115, K:2021/278 sayılı kararı ile iptal edildiği; ancak, mahkeme kararının geçmişe etkili olmayacak şekilde uygulandığından bahisle söz konusu uygulama işleminin iptali istenilmiştir.

Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin 07/10/2021 tarih ve E:2021/555, K:2021/835 sayılı kararının özeti:

Uyuşmazlıkta, davacının 657 sayılı Kanunun 4/A maddesi kapsamında kadroya geçirilme istemiyle idareye yaptığı başvurunun … tarih ve … sayılı işlem ile reddedildiği, söz konusu ret işleminin ise Mahkemelerinin 26/03/2021 tarih ve E:2020/1115, K:2021/278 sayılı kararı ile iptal edildiği; yargı kararının, 04/12/2020 tarihli işlemi yapıldığı andan başlayarak ortadan kaldırdığı, bu özelliği nedeniyle mahkeme kararının geriye yürüyen sonuçlar doğurduğu göz önüne alındığında, davacının (mahkemece iptaline karar verilen işlemin tarihi olan) 04/12/2020 tarihi itibarıyla kadroya geçirilmesi gerekirken, bu tarihten daha sonraki bir zamanda (15/05/2021) kadroya geçirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 29/09/2022 tarih ve E:2021/2156, K:2022/1691 sayılı kararının özeti:

Davalı idare bünyesinde 657 sayılı Kanun'un 4/B maddesi kapsamında sözleşmeli personel olarak görev yapan davacının, üç yıllık çalışma süresini tamamladığından bahisle 663 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 45/A maddesi uyarınca 657 sayılı Kanun'un 4/A maddesi kapsamında kadrolu olarak atanma istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada, Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin 26/03/2021 tarih ve E:2020/1115, K:2021/278 sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptal edildiği,

karar üzerine davacının 15/05/2021 tarihi itibarıyla kadroya geçirildiği ve bu tarih itibarıyla kadroya geçirilmesinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bakılan işbu davanın açıldığı, öte yandan, davalı idarece anılan İdare Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Dairelerinin 25/05/2022 tarih ve E:2021/867, K:2022/642 sayılı kararı ile dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak İdare Mahkemesi kararının kaldırıldığı ve davanın kesin olmak üzere reddedildiği,

Bu durumda, davacının işbu davanın konusu olan 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/A maddesi kapsamında kadroya 15/05/2021 tarihinde geçirilmesine ilişkin işlemin dayanağı olan Gaziantep 2. İdare Mahkemesinin 26/03/2021 tarih ve E:2020/1115, K:2021/278 sayılı kararının Dairelerinin 25/05/2022 tarih ve E:2021/867, K:2022/642 sayılı kararı ile kaldırıldığı ve davacının kadroya geçirilmesi ile ilgili davanın reddedildiği dikkate alındığında, ortada davacının yargı kararı üzerine hangi tarihten itibaren kadroya geçirilmesi gerektiği hususunda bir uyuşmazlık kalmadığından, davanın esası hakkında karar verilmesine yer bulunmadığı,

Öte yandan, uyuşmazlıkla ilgili her iki dava süreci ve kadroya geçirilme hususundaki Dairelerinin nihai kararı dikkate alındığında, davanın açılmasına davacının sebebiyet vermesi nedeniyle yargılama giderlerinin davacıya yükletilmesi gerektiği gerekçesiyle, davalı idarenin istinaf başvurusu kabul edilerek, Gaziantep 2. İdare Mahkemesince verilen 07/10/2021 tarih ve E:2021/555, K:2021/835 sayılı kararın kaldırılmasına, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına, karar sonucu değiştiğinden yargılama giderlerinin yeniden hüküm altına alınmasına,

ilk derece aşamasında davacı tarafından yapılan ilk derece yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı idarece istinaf aşamasında yapılan istinaf yargılama giderinin ve kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen 5.500,00-TL avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine kesin olarak karar verilmiştir.

B- ERZURUM BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 1. İDARİ DAVA DAİRESİNİN E:2021/3696 SAYILI DOSYASINA KONU YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istemin özeti: Davalı idare bünyesinde sözleşmeli personel olarak görev yapmakta olan davacının 657 sayılı sayılı Devlet Memurları Kanunun 4/A maddesi (kararda sehven 4/B yazılmıştır.) uyarınca kadroya alınma istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin davalı idarenin … tarih ve … sayılı işleminin Van 1. İdare Mahkemesinin 14/04/2021 tarih ve E:2020/1462, K:2021/582 sayılı kararı ile iptal edildiği, ancak davalı idarece mahkeme kararının hatalı olarak uygulanması nedeniyle 15/05/2021 tarihinden itibaren kadroya geçirmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

Van 3. İdare Mahkemesinin 06/10/2021 tarih ve E:2021/1203, K:2021/1582 sayılı kararının özeti:

Mahkeme kararlarının tüm kurum ve kişiler nezdinde bağlayıcı olduğu ve aksine işlem yapılmasının mümkün olmadığı, yine idare mahkemesi kararlarının 30 gün içerisinde yerine getirilmesinin bir zorunluluk olduğu açık olmakla birlikte; bu kararların nasıl uygulanacağı ve hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı belirlenirken hukukun genel ilkeleri arasında yer alan iptal kararlarının geçmişe etkili sonuçlar doğuracağının, başka bir deyişle iptal edilen işlemin tesis edildiği geçmiş tarihe etkili olduğunun dikkate alınması gerektiği göz önünde bulundurulduğunda;

davacının iptal edilen işlemin tarihi olan 04/12/2020 tarihinden itibaren 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 4/A maddesi (kararda sehven 4/B yazılmıştır.) uyarınca kadroya geçirilmesi gerekirken; işlemin tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde olacak şekilde ve iptal kararının geçmişe etkili sonuçları dikkate alınmaksızın 15/05/2021 tarihinden itibaren kadroya geçirilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 27/05/2022 tarih ve E:2021/3696, K:2022/1579 sayılı kararının özeti:

Davacının kadroya geçirilmesi talebinin reddine ilişkin davalı idare işleminin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptaline yönelik Van 1. İdare Mahkemesinin 14/04/2021 tarih ve E:2020/1462, K:2021/582 sayılı kararına karşı davalı idarece yapılan istinaf başvurusu neticesinde, Dairelerinin 27/04/2022 tarih ve E:2021/1979, K:2022/1015 sayılı kararı ile istinaf talebinin kabulüne, idare mahkemesi kararının kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar verildiği, bu şekilde davacının kadroya geçirilmemesine ilişkin işlemin yürürlük kazandığı ve dolayısıyla davaya konu 15/05/2021 tarihi itibarıyla kadroya geçirilme işleminin hukuki sebebinin ortadan kalktığının açık olduğu,

Bu durumda, davacının memur kadrosuna geçirilmesine neden olan yargı kararının ortadan kalkması karşısında, tesis sebebinden yoksun kalan dava konusu işlemde hukuka uyarlık, sonucu itibarıyla idare mahkemesi kararında hukuki isabetsizlik bulunmadığı,

Nitekim, benzer bir durumda Danıştay 2. Dairesince verilen 23/02/2022 tarih ve E:2021/17267, K:2022/755 sayılı kararın da bu yönde olduğu,

Açıklanan nedenlerle, sonucu itibariyle usul ve yasaya uygun olan Van 3. İdare Mahkemesinin 06/10/2021 tarih ve E:2021/1203, K:2021/1582 sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun bu gerekçeyle reddine, 45,30-TL istinaf giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, istinaf aşamasında davacının yatırdığı posta avansından harcanan 8,50-TL'nin davalı idarece davacıya ödenmesine kesin olarak karar verilmiştir.

II-İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Aykırılık Sağlık Bakanlığı bünyesine 657 sayılı Kanun'un 4/B maddesi kapsamında "sözleşmeli personel" olarak yerleştirmeleri yapılan davacılar tarafından, 663 sayılı Sağlık Alanında Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 45/A maddesinin yürürlükte olduğu dönemde "sözleşmeli personel" olarak atamaları yapıldığından ve sözleşmeli statüde üç yılını doldurduklarından bahisle kadroya geçirilme istemiyle yaptıkları başvuruların reddine dair işlemlere karşı açmış oldukları davalarda verilen dava konusu işlemlerin iptaline ilişkin yargı kararları uygulanır iken, geçmişe yürür şekilde atamalarının yapılmadığı,

kararların davalı idareye tebliğinden sonraki tarihlerde atamalarının yapıldığından bahisle açılan davalarda verilen iptale yönelik kararlara karşı yapılan istinaf başvurularına ilişkin yargılamalar sırasında; kadroya geçirilme istemlerinin reddine dair işlemlerin iptaline yönelik kararlara davalı idarece yapılan istinaf başvurularının Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince kabul edilerek, iptale yönelik kararların kaldırılmasına ve davaların reddine kesin olarak karar verilmesi üzerine, Bölge İdare Mahkemeleri İdari Dava Dairelerince farklı kararlar verilmesinden kaynaklanmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

1- Anayasa

Madde 138/4 – Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

2- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu

"Kararların sonuçları" başlıklı 28/1. madde:

Madde 28/1- Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

3- 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun:

Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulu:

Madde 3/C-

...

4. Bölge idare mahkemesi başkanlar kurulunun görevleri şunlardır:

...

c) Benzer olaylarda, bölge idare mahkemesi dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında veya farklı bölge idare mahkemeleri dairelerince verilen kesin nitelikteki kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık bulunması hâlinde; resen veya ilgili bölge idare mahkemesi dairelerinin ya da istinaf yoluna başvurma hakkı bulunanların bu aykırılığın veya uyuşmazlığın giderilmesini gerekçeli olarak istemeleri üzerine, istemin uygun görülmesi hâlinde kendi görüşlerini de ekleyerek Danıştaydan bu konuda karar verilmesini istemek.

...

5. Dördüncü fıkranın (c) bendine göre yapılacak istemler, konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna iletilir. İlgili dava daireleri kurulunca üç ay içinde karar verilir. Aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesine ilişkin olarak bu fıkra uyarınca verilen kararlar kesindir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İncelemeye konu başvuruda giderilmesi istenen aykırılık; yargı kararlarının eksik veya yanlış uygulanmasından bahisle açılan davalarda verilen iptal kararlarının istinaf aşamasında, dayanak yargı kararının kanun yolları (istinaf ya da temyiz) aşamasında bozularak ortadan kalkması üzerine ne yönde karar verileceği hususundan kaynaklanmaktadır.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin hukuk devleti olduğu vurgulanmış, 138. maddesinin son fıkrasında ise, "Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Kararların sonuçları' başlıklı 28. maddesinde de, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Ancak, haciz veya ihtiyati haciz uygulamaları ile ilgili davalarda verilen kararlar hakkında, bu kararların kesinleşmesinden sonra idarece işlem tesis edilir. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir." hükmü yer almaktadır.

Mevzuatımızda yer alan düzenlemeler uyarınca, idari yargı yerlerince verilen kararların uygulanıp uygulanmaması konusunda idarenin herhangi bir takdir yetkisinin olmadığı, bu kararların doğruluğunu tartışma yetkisinin bulunmadığı, idarelerin bu alandaki yetkilerinin, bağlı yetki niteliğinde olduğu kuşkusuzdur.

Diğer taraftan, idari işlemlerin yargı organlarınca iptal edilmesi sonucunda, idari işlemin yapıldığı tarihten itibaren tüm hukuksal sonuçlarıyla birlikte hukuk aleminden kalkacağı, başka bir ifadeyle iptal kararlarının geçmişe etkili sonuçlar doğuracağı idare hukukunun bilinen ilkelerinden olup, idarelerin, yargı organlarınca verilen iptal kararları üzerine idari işlemin yapıldığı tarihten önceki hukuki durumu sağlamasının, Anayasal bir zorunluluk olduğu açıktır.

Bununla birlikte, aykırılık konusu kararlar incelendiğinde, hatalı uygulandığı ileri sürülen iptale yönelik yargı kararlarının bilahare istinaf aşamasında kaldırılarak davanın reddi yönünde kesin olarak karar verildiği; dolayısıyla, ortada uygulanması zorunlu bir yargı kararının bulunmadığı dikkate alındığında hukuken ortadan kalkan yargı kararlarının hatalı uygulanması gerekçesiyle açılan davalarda verilen iptal kararlarına yönelik istinaf başvurularının kabul edilerek bu davaların da reddine karar verilerek, gelinen aşamada yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılması ile şayet vekili vasıtasıyla davanın takibi yapılmış ise idare lehine vekalet ücreti takdir edilmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede, kanun yolu aşamasında bozularak hukuken ortadan kalkan yargı kararlarının hatalı uygulandığından bahisle açılan davalar bakımından, ortada uygulanması gereken bir yargı kararı bulunmaması, dolayısıyla hukuk aleminde bulunmayan bir kararın hatalı ya da doğru uygulanmasının da söz konusu olamayacağı dikkate alındığında bu davaların reddinin gerektiği, yargılama giderleri ile vekalet ücretine ilişkin hususların da reddedilen davalara ilişkin usullere göre takdir edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 29/09/2022 tarih ve E:2021/2156, K:2022/1691 sayılı karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kararının da sonuçları itibarıyla davanın reddi anlamına geldiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.

KARŞI OY

X- Aykırılığın dava konusu işlemin iptali yolundaki Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin 27/05/2022 tarih ve E:2021/3696, K:2022/1579 sayılı kararı doğrultusunda giderilmesi gerektiği oyuyla çoğunluk kararına katılmıyorum.