Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/212 K.2024/1115

Dava konusu istem: 30/09/2014 tarih ve 29135 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 22. maddesine, 14/04/2018 tarih ve 30391 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile eklenen 2. fıkrada, biyolog ve veteriner hekimlerin üremeye yardımcı tedavi laboratuvar uygulamaları sertifikalı eğitim programına başvurabilmeleri için aranan ''tıp fakültelerinin histoloji ve embriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlamış olan" koşulunun iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 21/04/2022 tarih ve E:2019/8160, K:2022/2302 sayılı kararıyla;

06/03/2010 tarih ve 27513 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (mülga) Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkındaki Yönetmeliğin 14. maddesinde, veteriner ve biyologların, ÜYTE laboratuvar sorumlusu olabilmesi için lisansüstü eğitim görerek yüksek lisans ya da doktora tezini, üreme tıbbı, infertilite ve yardımla üreme teknikleri alanında yapmış olmaları, 3 ay süre ile Bakanlıkça belirlenen merkezlerde eğitim alıp Bakanlıkça sertifikalandırılmaları koşulu aranmış iken.

30/09/2014 tarih ve 29135 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 17. maddesinin 4. fıkrasında, ÜYTE laboratuvarı sorumlusu olarak görevlendirilebilmek için, üremeye yardımcı tedavi konusunda Bakanlıkça onaylı sertifika sahibi olmak koşulu getirildiği;

aynı Yönetmeliğin 22. maddesinde ise, "Bu Yönetmelikte belirtilen üremeye yardımcı tedavi yöntemleri konusunda yapılacak sertifikalı eğitimler, Bakanlığın sertifikalı eğitim mevzuatı kapsamında Bakanlıkça eğitim vermek üzere yetkilendirilmiş merkezler tarafından verilir." yönünde düzenlemeye yer verildiği,

Sağlık alanında, Sağlık Bakanlığınca tescil edilecek sertifikalara ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla 04/02/2014 tarih ve 28903 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği çıkarıldığı; bu Yönetmeliğin 5. maddesiyle sertifikalı eğitim alanları ile standartlarının belirlenmesine ilişkin hükümler getirildiği;

buna göre, her bir eğitim alanı için kurulan bilimsel komisyona, sertifikalı eğitimin süresi, müfredatı, merkezin niteliği, program sorumlusu, eğitici ve programa katılacak katılımcıların nitelikleri, eğitim materyalleri, eğitim sonunda uygulanacak sınavların usul ve esasları, sertifikanın geçerlilik süresi ve yenilenmesi ile eğitim programının denetim usul ve esaslarına ilişkin standartları belirleme yetkisi verildiği, maddenin devamında ise belirlenen standartların Bakanlığın internet sayfasında yayımlanacağının belirtildiği,

Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yayımlanan, ... tarihli ve ... Standart Nolu Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Laboratuvar Uygulamaları Standardının, Sağlık Bakanlığı Sertifikalı Eğitim Yönetmeliği kapsamında oluşturulan komisyon tarafından hazırlanarak alınan uygun görüşten sonra Bakanlığın internet sayfasında kamuya duyurulduğu,

Söz konusu Standardın, eğitimin amacını düzenleyen 2. maddesinde, "Üremeye yardımcı tedavi laboratuvar uygulamaları yapacak; a) Tabiplere, b) Tıpta uzmanlık mevzuatına göre histoloji ve embriyoloji uzmanlık belgesine sahip olanlara, c) 22.5.2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 'Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik'te belirlenen sağlık meslek mensubu, veteriner hekim veya biyologlardan, tıp fakültesi histoloji ve emriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlayanlara görevlerini eksiksiz yerine getirebilmeleri için gerekli bilgi,

beceri ve tutum kazandırmaktır." ibaresine; katılımcılar ve niteliklerini düzenleyen 6. maddesinde ise, "Eğitime; a) Histoloji ve embriyoloji uzmanlık dalında TUKMOS'a göre ÜYTE yetkinliklerini düzey 4'e çıkaramayan uzman tabipler, b) Tabipler, c) 22.5.2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 'Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik'te belirlenen sağlık meslek mensubu, veteriner hekim veya biyologlardan, tıp fakültesi histoloji ve emriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlayanlar katılır." ibaresine yer verildiği,

Anılan Standardın 2. maddesinin (c) bendi ve 6. maddesinin (c) bendinin, Danıştay (Kapatılan) Onbeşinci Dairesinin 11/05/2016 tarih ve E:2016/104 sayılı kararı ile öncelikle yürütmesinin durdurulmasına, ardından 26/04/2017 tarih ve E.2016/104, K.2017/2046 sayılı kararı ile iptaline karar verildiği,

Kararın gerekçesinde.

17/11/2015 tarih ve 29 Standart Nolu Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Laboratuvar Uygulamaları Standardının 2. maddesinin (c) bendinde ve 6. maddesinin (c) bendinde yer alan düzenlemelerin, ÜYTE merkezlerinde laboratuvar sorumlusu olarak sağlık hizmeti sunacakların belirlenmesine yönelik temel esaslar içermesi nedeniyle konunun daha önce üst normlarla düzenlenip idareye tanınan, bu normları açıklayıcı nitelikte, tebliğ, genelge veya yönerge gibi işlemlerle düzenleme yapma yetkisi kapsamında olmadığı,

düzenlemenin sağlık hizmetini sunacak personelin belirlenmesine yönelik olması ve kamuyu yakından ilgilendirmesi nedeniyle ancak bir yönetmelikle yapılması gerekmekte iken standart adı altında bir işlemle yapılmasında hukuka uyarlık bulunmadığı belirtildikten sonra hukuka bağlı bir idarenin ihtiyaç oluşması halinde kamu gücünü kullanarak yeni bir düzenleme yapması ve bireylerin bu yeni düzenlemeyi tek taraflı olarak kabul etmek zorunda olmasının yanında, eski düzenleme nedeniyle bireylerin oluşan kazanılmış haklarının ya da haklı beklentilerinin koruma altına alınmasına yönelik birtakım düzenlemeler yapılmasının gerekliliğine değinildiği,

İptal kararı sonrası, 14/04/2018 tarih ve 30391 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 22. maddesine ikinci fıkra eklenerek “(2) ÜYTE klinik uygulamaları sertifikalı eğitim programına kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tabipler, ÜYTE laboratuvar uygulamaları sertifikalı eğitim programına ise tabip ve histoloji ve embriyoloji uzmanı tabipler ile tıp fakültelerinin histoloji ve embriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlamış olan,

22/5/2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelikte belirtilen sağlık meslek mensupları, veteriner hekim ve biyologlar başvurabilir.” yönünde düzenlemeye gidildiği,

Davacı tarafından, üremeye yardımcı tedavi (ÜYTE) merkezlerinde laboratuvar sorumlusu olabilmek için sertifikalı eğitim programına katılmak isteyen biyologların doktora yapmalarının zorunlu kılındığı, evvelki düzenlemelerde yüksek lisans şartı yeterli iken hiçbir geçiş hükmüne yer verilmeden doktora şartının getirilmesinin hukuki öngörülebilirlik ilkesini ihlal ettiği, önceki düzenlemeye güvenerek birçok biyoloğun üniversitelerin Klinik Embriyoloji Anabilim Dalı’nda yüksek lisansa başladıkları veya tamamladıkları, bunların haklı beklentilerinin ihlal edildiği,

hiçbir geçiş süreci öngörülmeden getirilen doktora şartının telafisi imkânsız zararlara sebebiyet vereceği, bu düzenleme sonrası biyologların doktora şartını tamamlamadan ÜYTE merkezlerinde çalışamayacağı, düzenleme ile çalışma koşullarına ek şartlar getirildiği iddia edilerek anılan düzenlemede yer alan ''tıp fakültelerinin histoloji ve embriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlamış olan'' koşulunun biyolog ve veteriner hekimler yönünden iptalinin istenildiği,

06/03/2010 tarih ve 27513 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkındaki Yönetmeliğin 14. maddesinde, veteriner ve biyologların, ÜYTE laboratuvar sorumlusu olabilmesi için lisansüstü eğitim görerek yüksek lisans ya da doktora tezini, üreme tıbbı, infertilite ve yardımla üreme teknikleri alanında yapmış olmaları, 3 ay süre ile Bakanlıkça belirlenen merkezlerde eğitim alıp Bakanlıkça sertifikalandırılmaları koşulu aranmış iken.

30/09/2014 tarih ve 29135 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 17. maddesinde, ÜYTE merkezlerinde laboratuvar sorumlusu olarak görevlendirilebilmek için, üremeye yardımcı tedavi konusunda Bakanlıkça belirlenen sertifikaya sahip olmanın yeterli görüldüğü; bu düzenleme çerçevesinde önce ... tarih ve ...

Standart Nolu Üremeye Yardımcı Tedavi (ÜYTE) Laboratuvar Uygulamaları Standardında, ardından bu düzenlemenin iptali üzerine 14/04/2018 tarih ve 30391 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile asıl Yönetmeliğin 22. maddesine eklenen dava konusu ikinci fıkrada, sertifikalı eğitim programına katılacakların sayıldığı,

veteriner hekim ve biyologların ÜYTE laboratuvar uygulamaları sertifikalı eğitim programına katılabilmesi için tıp fakültelerinin histoloji ve embriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlamış olmaları koşulu getirildiği,

Anılan düzenlemenin, davalı idarenin anayasal ve yasal görev ve yetkilerine istinaden, üremeye yardımcı tedavi uygulamaları alanındaki bilimsel ve teknik gelişmeler ile bu alanın özellikli bir alan olması göz önünde bulundurularak, hizmet standartlarını yükseltmek amacıyla öngörüldüğü; kamu yararı ve hizmet gerekleri güdülerek getirildiği anlaşılan düzenlemede bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı,

Bununla birlikte, dava konusu düzenleme yapılırken veteriner hekim ve biyologlardan, önceki düzenleme döneminde gerekli şartları sağlayarak laboratuvar sorumlusu sertifika eğitimine başvurmuş, bu eğitime başlamış, eğitimini tamamlayarak sertifika almış ve/veya bu sertifika ile çalışmakta olanların kazanılmış haklarının dava konusu edilen maddede ya da Yönetmeliğin herhangi bir maddesinde korunduğuna ilişkin bir kurala yer verilmediği, dava konusu Yönetmelik hükmünün bu yönü ile eksik düzenleme niteliğinde olduğu,

Buna göre, dava konusu düzenlemede, ÜYTE laboratuvar sorumlusu olabilmek için yeni standartlar getirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı ancak anılan düzenlemede, önceki düzenlemeler sebebiyle ortaya çıkmış olan kazanılmış haklara ilişkin herhangi bir geçiş hükmüne yer verilmemesinde, eksik düzenleme yapılmış olması nedeniyle hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle,

30/09/2014 tarih ve 29135 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 22. maddesine 14/04/2018 tarih ve 30391 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile eklenen 2. fıkrada,

biyolog ve veteriner hekimlerin üremeye yardımcı tedavi laboratuvar uygulamaları sertifikalı eğitim programına başvurabilmeleri için aranan ''tıp fakültelerinin histoloji ve embriyoloji anabilim dalında doktora programını tamamlamış olan'' koşulu yönünden davanın reddine, anılan düzenlemede önceki düzenlemeler sebebiyle ortaya çıkmış olan kazanılmış haklara ilişkin herhangi bir geçiş hükmüne yer verilmediğinden eksik düzenlemenin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu düzenleme nedeniyle biyologların Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezlerinde çalışmalarının engellendiği, bu düzenleme ile çalışma hürriyetinin ihlal edildiği, doktora eğitiminin çok kapsamlı olduğu ve anılan merkezlerde çalışmak için gereken bilgi ve beceriyle alakasının olmadığı, Avrupa örneklerinin çok farklı olduğu, dava konusu değişiklikle gelen düzenlemenin emsal uygulamalarla örtüşmediği, dava konusu düzenleme öncesi yüksek lisans ve doktora programlarına kayıtlı kişilerle ilgili herhangi bir geçiş hükmü getirilmediği, bunun haklı beklenti ve kazanılmış hak ilkelerine aykırı olduğu, dava konusu Yönetmelik değişikliğinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla iptali gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, dava konusu düzenleme nedeniyle ortaya çıkmış herhangi bir kazanılmış hak ya da haklı beklentinin söz konusu olmadığı, ilgili kişiler tarafından usulüne uygun olarak alınmış sertifikaların geçersizliğine dair herhangi bir düzenleme olmadığı, sertifika sahiplerinin haklarının saklı olduğu, eksik düzenlemenin söz konusu olmadığı, kararın iptale ilişkin kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davacı tarafından, eksik düzenleme nedeniyle iptal kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek davalı idarenin temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz istemlerinin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçelerinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.