Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/2185 K.2024/126

Dava konusu istem: Merkez Bankası Diyarbakır Şubesi'nde sözleşmeli statüde büro görevlisi olarak görev yapan davacının, ... Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla 2 yıl, 11 ay hapis ve 10.000,00 TL para cezası ile cezalandırıldığı gerekçesiyle hizmet sözleşmesinin feshi suretiyle Bankayla ilişiğinin kesilmesine ilişkin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yönetim Komitesinin … tarih ve … sayılı kararının yargı kararıyla iptal edilmesi ve yeniden göreve başlatılması üzerine açıkta kaldığı sürede yoksun kaldığı maaş, ödenek, ek tazminat ve yan alacaklar dahil tüm parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla;

Merkez Bankası Diyarbakır Şubesi'nde, sözleşmeli statüde büro görevlisi olarak görev yapan davacının, ...

Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3/5. maddesi gereğince "bandrolsüz ve kaçak sigaraları, ticari amaçla satın alıp nakletmek" suçundan 2 yıl 11 ay hapis ve 10.000,00 TL para cezası ile cezalandırıldığından bahisle Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yönetim Komitesinin … tarih ve … sayılı kararıyla hizmet sözleşmesinin feshi suretiyle Bankayla ilişiğinin kesildiği, bu işlemin iptali istemiyle açılan davada; ...

İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla "davacının mahkumiyetine dair yargı kararının, temyiz edildiği ve Yargıtay incelemesi aşamasında olması nedeniyle kesinleşmediği, bu anlamda, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Memurları Atama İlkelerinin 9/1-ç maddesinde belirtilen hükümlü olma şartının gerçekleşmediği" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği,

Bu durumda, davacının, hukuka aykırılığı yargı kararıyla saptanarak iptal edilmiş olan işlemden kaynaklanan ve yararlanabilmesi için ilgili pozisyonda bulunmasının yeterli olduğu parasal haklarından kaynaklanan zararlarının; Anayasa'nın 125. maddesi gereğince davalı idare tarafından (davacı, bu süre içerisinde bir yerde çalışıp gelir elde etmiş ise, elde ettiği tutarın mahsubu suretiyle tespit edilecek gerçek kaybının) tazmini gerektiği,

Bu itibarla, iptal davasının açıldığı tarihten önce ödenmesi gerektiği halde ödenmeyen parasal haklarının, iptal davasının açıldığı 23/03/2015 tarihinden; bu tarihten sonra ödenmesi gerekenlerin ise, tahakkuk tarihlerinden itibaren işletilecek yasal faizleriyle birlikte tazmini gerektiği,

Uyuşmazlığın; fiili çalışmaya bağlı olan parasal haklarına ilişkin kısma gelince;

Dosya içeriği, banka hizmetlerinin niteliği ve iptal kararının gerekçesiyle birlikte değerlendirilmesinden; temyiz edilmiş olması nedeniyle kesinleşmemekle birlikte, ...

Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, "bandrolsüz ve kaçak sigaraları, ticari amaçla satın alıp nakletmek" suçundan 2 yıl, 11 ay hapis ve 10.000,00 TL para cezası ile cezalandırılan davacının; müterafik kusurlu olduğunun anlaşılması karşısında, fiili çalışmasına bağlı olan parasal haklarının ödenmesine imkan bulunmadığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının yararlanabilmesi için ilgili pozisyonda bulunmasının yeterli olduğu parasal haklarının yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine, fiili çalışmaya bağlı olan parasal haklarına ilişkin kısmı yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti:Danıştay Onikinci Dairesinin 21/03/2018 tarih ve E:2017/2741, K:2018/1230 sayılı kararıyla;

İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkün olup, temyize konu Mahkeme kararının davacının yararlanması için ilgili pozisyonda bulunmasının yeterli olduğu parasal haklarının ödenmesi isteminin kabulüne ilişkin kısmında 49. maddede belirtilen bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, kararın bu kısmına yönelik davalı idarenin temyiz isteminin yerinde görülmediği,

Kararın, fiili çalışmaya bağlı parasal haklarının ödenmesi talebinin reddine ilişkin kısmı incelendiğinde;

İdare Mahkemesinin 31/03/2016 tarihli ara kararı ile davalı idareden, davacıya ödeme yapılması halinde ödenecek tutarın bildirilmesinin ve hesaplamaya ilişkin çizelgenin gönderilmesinin istenilmesine karar verildiği, davalı idarenin 15/04/2016 havale tarihli ara kararı cevaplarını içerir dilekçesi ekinde; davacıya talebi doğrultusunda ödeme yapılması halinde ödenecek tutarın hesaplanmasına ilişkin, fiili çalışmasına bağlı olan ödemelerin dahil edildiği ve dahil edilmediği çizelgeler sunduğu, sunulan bu çizelgelerde hangi ödemelerin fiili çalışmaya bağlı olarak hesaplandığı,

hangi ödemelerin ise bunların dışında tutulduğuna ilişkin bir açıklama içermediği görüldüğünden, Dairelerinin 28/11/2017 tarihli ara kararı ile hangi ödemelerin fiili çalışmaya bağlı olarak hesaplandığı, hangi ödemelerin ise bunların dışında tutulduğunun, hesaplanan ödeme tutarlarının ve konularının ayrı ayrı belirtilmek suretiyle bildirilmesinin ve belirtilen şekilde hesaplamaya ilişkin çizelgelerin gönderilmesinin istenilmesine karar verildiği,

davalı idarenin 12/02/2018 tarihli ve 30250 sayılı ara kararı cevaplarını içerir dilekçesinde, banka personelinin kadroları ve bulundukları görevleri nedeniyle kendilerine ödenen ve fiili çalışmalarına bağlı olmayan ücret unsurlarının, aylık, ödenek, yabancı dil tazminatı, tazminat ve konut tazminatı kalemleri olduğu ifade edilerek, "..Bankamız personelinin görev yerlerinin özellikleri ve işlerinin ağırlığı dikkate alınarak,

fiilen görevlerini yaptıkları sürece kendilerine her ay "tazminat ilavesi" olarak ayrıca bir ücret kalemi daha ödenmektedir.Davacının fiili çalışmasına bağlı olan bu ücret unsurunun eklenmesiyle birlikte belirtilen döneme ait hesaplanan tutar, toplam olarak net 47.111,09 TL'dir.....Davacıya fiili çalışmasına bağlı ödemelerin hariç tutulduğu tutar, yasal faizi ile birlikte 18.05.2016 tarihinde ödenmiştir." şeklinde açıklama yapıldığı,

Her ne kadar, "tazminat ilavesi" fiilen çalışma karşılığı yapılan bir ödeme ise de, davacının idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle fiilen çalışamadığının açık olduğu, idarenin verdiği zararı tazmin etmesi gerektiği, zira davacı istese dahi fiilen çalışma olanağına sahip bulunmadığı, mahkemece hukuka aykırı bulunan işlemin idare tarafından tesis edilmemiş olması halinde fiilen çalışma şartını yerine getirebileceği açık olup, davalı idarenin hukuka aykırı işlemleri olmasaydı dahi davacının fiilen çalışma şartını taşıyamayacağına dair bir iddiası da bulunmadığı, davacıya söz konusu tazminatın ödenmesi gerekirken aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmediği,

Bu itibarla, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile İdare Mahkemesi kararının davanın kabulüne ilişkin kısmının onanmasına; davacının temyiz isteminin kabulü ile fiili çalışmaya bağlı parasal haklarının ödenmesi istemi hakkında davanın reddine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiştir.

Davalı idarenin anılan karar yönelik karar düzeltme istemi, Danıştay Onikinci Dairesinin 14/12/2022 tarih ve E:2019/626, K:2022/6447 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; fiili çalışmaya bağlı parasal haklarının ödenmesi istemi hakkında davanın reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiş ve karşılıklı olarak taraflar lehine 5.500,00-TL vekalet ücretine hükmedilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davacı tarafından, Mahkeme kararının gerekçesini oluşturan davacının 2 yıl, 11 ay hapis ve 10.000,00 TL para cezası ile cezalandırıldığı ... Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyiz edilmesi neticesinde kararın bozulduğu ve yeniden yapılan yargılamada hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği, Mahkemenin kararına dayanak yaptığı cezanın kaldırılmış olması nedeniyle ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, ... İdare Mahkemesinin davanın kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki ilk kararında; davanın kabul edilen kısmı bakımından davacı taraf lehine vekalet ücretine hükmedildiği, bu kararın temyizinde, kabule yönelik kısmın ve davacı lehine verilen vekalet ücretinin onanarak kesinleştiği, davanın reddi yolundaki ısrar kararında kesinleşen kısım yönünden davacı lehine yeniden vekalet ücretine hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davacı tarafından, savunma verilmemiş; davalı idare tarafından, davacının temyiz istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile ile Diyarbakır İdare Mahkemesi ısrar kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Merkez Bankası Diyarbakır Şubesi'nde sözleşmeli büro görevlisi olarak görev yapan davacının,... Asliye Ceza Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla 2 yıl, 11 ay hapis ve 10.000,00 TL para cezası ile cezalandırıldığı gerekçesiyle hizmet sözleşmesi feshedilmiştir. Anılan işlemin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinin E:… esasına kayden açılan davada dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Anılan iptal kararına dayanılarak davacının, 15/09/2015 tarihli dilekçesiyle, yargı kararı gereği yeniden göreve başlatılması ve yoksun kaldığı haklarının ödenmesi istemiyle yaptığı başvurusu üzerine … tarih ve … sayılı işlem ile davacı yeniden göreve başlatılmış, ancak açıkta kaldığı döneme ilişkin parasal haklarının ödenmemesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın 125. maddesinde, idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu düzenlenmiş, 138. maddesinin dördüncü fıkrasında, “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” hükmüne yer verilmiş, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesinin 1. fıkrasında ise, “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez...” hükmü düzenlenmiştir.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Memurları Yönetmeliği'nin "Ücret" başlıklı 13. maddesinde, "Memurların ücretleri, aylık ile ödenek ve tazminatlardan oluşur...."; "Tazminat" başlıklı 17. maddesinde, "Memurlara; Banka Meclisince kadrolarına göre belirlenecek tutarlarda her ay tazminat ödenir.Yürütülen görevin önem ve güçlüğü, üstlenilen sorumluluklar ile görev yerinin özelliği dikkate alınarak Memurların tazminatlarına ilaveler yapılabilir...." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdarenin hukuki sorumluluğu, kamusal faaliyetler sonucunda, idare ile bireyler arasında bireyler zararına bozulan ekonomik dengenin yeniden kurulmasını, idarenin işlem ve eylemlerinden dolayı kişilerin uğradığı maddi zararların idarece tazmin edilmesini sağlayan bir hukuksal kurumdur.

İdare, Anayasa'nın 125. maddesinde de belirtildiği üzere, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde tazmin edilmektedir.

Uyuşmazlıkta da, davacının sözleşmesinin haksız feshedildiği mahkeme kararı ile tespit edilmiş ve Mahkemece iptal kararı verilmiştir. Bunun üzerine davacı tekrar işe başlatılmıştır. Davacı taraf, sözleşmesinin feshedildiği tarihten, tekrar göreve başlatıldığı tarihe kadar idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle fiilen çalışamamış ve çalışamadığı dönemde gerek maaşını gerekse de fiili çalışmasına bağlı tazminat ödemesini alamamıştır.

Davacı, sözleşmesinin feshedildiği dönemde istese de fiiilen çalışamayacağından davalı idarenin, hukuka aykırı olduğu tespit edilen işleminden dolayı davacıya verdiği zararın tazmin edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle, davacıya sözleşmesinin haksız feshedildiği döneme ilişkin fiili çalışmasına bağlı ücretlerinin de ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davacının fiili çalışmasına bağlı ücretlerinin ödenmesi isteminin reddine ilişkin İdare Mahkemesi ısrar kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan; davalı idare tarafından davacı taraf lehine verilen vekalet ücreti yönünden temyize konu kararın bozulması istenilmekte ise de, bozma kararı üzerine Mahkemece yeniden karar verileceği dikkate alındığında bu aşamada bu istem yönünden ayrıca bir hüküm kurulmasına olanak bulunmamaktadır.

KARŞI OY

X- ... İdare Mahkemesinin temyize konu … tarih ve E:…, K:… sayılı ısrar kararının usul ve hukuka uygun bulunduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığından, davacının temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının onanması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.