Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2023/917 K.2024/635

Dava konusu istem: Gıda ve dış ticaret faaliyetiyle uğraşan davacı şirket tarafından; 07/10/2017 tarih ve 30203 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sığır Eti İthalatında Sağlık ve Teknik Şartların Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2017/43)'e, 20/08/2018 tarih ve 30515 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tebliğ (Tebliğ No:2018/37)'in 1. maddesi ile eklenen "İstisnai Uygulama" başlıklı Geçici 1. maddesinin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 20/10/2022 tarih ve E:2018/4705, K:2022/4606 sayılı kararıyla;

Anayasa'nın 124. maddesinin, dava konusu işlemlerin tesis edildikleri tarih itibarıyla yürürlükte bulunan halinde, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği,

Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabildiği,

Normlar hiyerarşisine göre kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin, ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği,

Dava konusu kural ile, Ürünlerin Ülkeye Girişinde Veteriner Kontrollerinin Düzenlenmesine Dair Yönetmeliğin Geçici 3. maddesi Tebliğ kapsamı dışında tutulmak suretiyle, Yönetmelik maddesini ihdas eden Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten 31/12/2018 tarihine kadar insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflar tarafından ticari amaç güdülmeksizin ithal edilecek koyun keçi ve sığır cinsi hayvanlara ait etlerin sağlık ve teknik şartlarının dava konusu Tebliğde öngörülen genel kurallara tabi olmadığı, anılan kapsamdaki ithalata konu etler hakkında istisnai uygulamalara yönelik usul ve esasların Bakanlıkça ayrıca belirleneceğinin öngörüldüğü,

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu uyarınca, Kanun kapsamına giren ürün ve canlı hayvanlar ile ilgili ithalat ve ülkeye giriş koşulları ile kontrol esaslarını belirleme, canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde bu Kanun hükümlerine uygun olup olmadığı ile ilgili resmî kontrolleri yürütme, bu Kanuna uygun olmayanların ülkeye girişine izin vermeme ve ticareti amaçlanmayan canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde istisnaî uygulamalar yapma konusunda yetki verildiği, dava konusu işlemde yetki yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı,

Bununla birlikte, dava konusu kuralın, insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflar tarafından ticari amaç güdülmeksizin yukarıda belirtilen tarihler arasında ithal edilecek koyun, keçi ve sığır cinsi hayvanlara ait etlerin Tebliğe, dolayısıyla genel uygulamaya tabi olmadığını öngördüğü ve dayanak Yönetmelikte bahse konu etlere yönelik istisnai uygulama hakkında herhangi bir düzenleme sevk edilmediği dikkate alındığında;

ülkeye ithal edilecek canlı hayvanlara ait etlerin ithalat, ülkeye giriş koşulları ve kontrol esasları ile istisnai uygulamaları, 5996 sayılı Kanun'un 34. ve 44. maddeleri uyarınca yönetmelikle belirlemesi gereken davalı idarenin, dava konusu Tebliğ kuralı ile dolaylı olarak ve ilk kez istisnai uygulama kapsamını belirlemesi nedeniyle düzenlemede şekil unsuru yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varıldığı,

Nitekim, davalı idarece, bahse konu etlere yönelik istisnai uygulamanın, Bakanlıklarınca (Genelgeyle) belirlenmesini teminen dava konusu Tebliğ kapsamı dışında tutulduğu ve anılan istisnai uygulamaların, İnsani Yardım ve Hayır Amacıyla Faaliyet Gösteren, İzin Almadan Yardım Toplama Hakkına Sahip Dernek ve Vakıflar Tarafından Ticari Amaç Güdülmeksizin İthal Edilecek Sığır Cinsi Hayvanlara Ait Etlerin İthalatında Sağlık ve Teknik Şartların Belirlenmesine İlişkin Genelge ile düzenlendiği,

Öte yandan, Ürünlerin Ülkeye Girişinde Veteriner Kontrollerinin Düzenlenmesine Dair Yönetmeliğin Geçici 3. maddesinde, insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflar tarafından ticari amaç güdülmeksizin ithal edilecek koyun, keçi ve sığır cinsi hayvanlara ait etlerin sağlık ve teknik şartlarına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça belirleneceği ifadesine yer verilmesinin, düzenleyici bir kural ihtiva etmemesi nedeniyle yönetmelikle düzenleme gerekliliğinin yerine getirildiği şeklinde kabul edilemeyeceği,

Buna göre, dayanağı Kanun'da öngörülen yönetmelikle düzenleme yapma kuralına aykırı olarak istisnai uygulamayı ilk kez düzenleyen dava konusu Tebliğ maddesinde hukuka uyarlık bulunmadığı,

İşlemin sebep unsuruna gelince; davalı idarece, insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren bir kuruluş tarafından Bakanlıklarına müracaat edilerek, taraflarınca yürütülen vekaletle kurban kesim projesi ve vekaletle adak kurban kesim projesi kapsamında gerçekleştirilen kesimler sonucu elde edilen etlerin tamamının herhangi bir ticari amaç için kullanılmadan, konserve et haline getirilip veya sıcak yemeklerde kullanılarak ihtiyaç sahiplerine ulaştırılacağı, ayrıca kurbanlık fiyatlarının yurt dışında daha uygun olması,

kesimler sonucu aynı fiyata daha fazla et elde edilebilmesi ve daha fazla ihtiyaç sahibine ulaşılabilmesi sebebiyle bahse konu kesimlerin yurt dışında gerçekleştirilmesinin planlandığının belirtilmesi üzerine 5996 sayılı Kanun'un 44. maddesinin 5. fıkrasında Bakanlıklarına, hayvan ve bitki sağlığı ile ilgili karantina hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ticareti amaçlanmayan canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde istisnai uygulamalar yapma konusunda yetki verildiği,

bu kapsamda, insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflar tarafından ticari amaç güdülmeksizin ithal edilecek koyun, keçi ve sığır cinsi hayvanlara ait etlerin sağlık ve teknik şartlarının Bakanlıklarınca belirlenebilmesi için Tebliğ'in kapsamı dışında tutulması amacıyla değişiklik yapılması ihtiyacının hasıl olduğunun belirtildiği,

İdare hukukuna göre, idarelerin, bir idari işlemi tesis edebilmesi için hukuken korunabilir ve hukuka uygun bir nedeni olması gerektiği, gerek yargısal kararlarda, gerekse doktrinde sebep unsurunun, idari işlemin dışında, idari işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlandığı, sebebin, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olduğu, idarenin tesis ettiği işlemi, "gerçek ve hukuka uygun" sebeplere dayandırmak zorunda olduğu,

Sığır Eti İthalatında Sağlık ve Teknik Şartların Belirlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2017/43) düzenlemeleri ile davalı idarece çıkarılan İnsani Yardım ve Hayır Amacıyla Faaliyet Gösteren, İzin Almadan Yardım Toplama Hakkına Sahip Dernek ve Vakıflar Tarafından Ticari Amaç Güdülmeksizin İthal Edilecek Sığır Cinsi Hayvanlara Ait Etlerin İthalatında Sağlık ve Teknik Şartların Belirlenmesine İlişkin Genelge'de yer alan düzenlemelerin karşılaştırılmasından;

insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflara, ticari amaç güdülmeksizin ithal edilecek sığır cinsi hayvanlara ait etlere yönelik olarak, hayvanların kesimine ilişkin sunulması gerekli belgeler, hayvanların kesileceği kesimhaneler ve veteriner kontrolleri bakımından bazı muafiyetler tanındığı,

Dava dosyasının incelenmesinden, davalı idare tarafından, yürürlükte bulunan mevzuata uygun olarak ithal edilecek sığır eti için belirlenmiş olan usulden farklı olarak, kurbanlık fiyatlarının yurt dışında daha uygun olması, kesimler sonucunda aynı fiyata daha fazla et elde edilebilmesi ve daha fazla ihtiyaç sahibine ulaşılabilmesi amacıyla, insani yardım ve hayır amacıyla faaliyet gösteren, izin almadan yardım toplama hakkına sahip dernek ve vakıflar tarafından ticari amaç güdülmeksizin ithal edilecek sığır eti için farklı bir usul öngörülmesine ihtiyaç duyulması nedeniyle dava konusu düzenlemenin yapıldığı belirtilmesine rağmen, bu ihtiyacın sadece 20/08/2018-31/12/2018 tarihleri arasında olmasının herhangi bir geçerli sebebe dayandırılmadığının anlaşıldığı,

Bu itibarla, dava konusu düzenlemenin, şekil ve sebep unsuru itibarıyla hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin 5996 sayılı Kanuna uygun olduğu, hayvan ve bitki sağlığı ile ilgili karantina hükümleri saklı kalmak kaydıyla, ticareti amaçlanmayan canlı hayvan ve ürünlerin ülkeye girişinde istisnaî uygulamalar yapılması konusunda idarelerinin yetkisi bulunduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.