Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1219 K.2024/2344

Dava konusu istem: Davacıya ait ... plakalı aracın 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek 2. maddesinin 3. fıkrası uyarınca trafikten men edilmesine ilişkin... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla.

"S" ticari plakalı (...) araç ile yolcu taşımacılığı yapılan araçta meydana gelen arıza sebebiyle, taşımacılığa davacıya ait başka bir araç ile geçici olarak devam edildiği, ilgili belediyeden izin ve ruhsat almaksızın faaliyette bulunulduğundan bahsedilemeyeceği, sadece arıza süresince hizmetin sağlanması amacıyla uyuşmazlığa konu aracın kullanıldığı, taşımacılık faaliyetinin Kanun'un Ek 2. maddesinin 3. fıkrası kapsamında aranan unsurlardan devamlılık şartını taşımadığı,

olayın davacıdan kaynaklanmayan zorunluluktan kaynaklandığı dikkate alındığında, aracın 60 gün süreyle trafikten men edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti :...

Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; yetkili makamlarca düzenlenmiş belgelere sahip olan ... plakalı aracın arızalı olması sebebiyle servise bırakılacağı ve serviste geçen zaman zarfında bu araç yerine yine davacıya ait olan...plakalı aracın geçici süre ile zaruret hali sebebiyle personel servis taşımacılığında kullanılacağı yönünde yetkili makamlara bir bildirim yapılmadığının görüldüğü,

dolayısıyla davacı tarafından personel servis taşımacılığında kullanılabilmek için teknik yeterliliği de belirsiz olan ... plakalı araç ile çalışma ruhsatı bulunmadan personel servis taşımacılığı yapıldığı açık olduğundan, davacıya ait aracın Karayolları Trafik Kanunun Ek 2/3-a maddesi uyarınca 60 gün süre ile trafikten men edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Sekizinci Dairesinin 17/11/2023 tarih ve E:2020/1917, K:2023/5997 sayılı kararıyla; davacı şirketin (S) plakalı aracının dava konusu işlemle aynı tarihte arıza yaptığına dair yetkili özel servise ait iş emri ve irsaliyeli faturanın dosyada bulunduğu, dava konusu işleme esas yaralamalı trafik kazasının saat 07:30'da meydana geldiği ilgili tutanakla sabit olduğundan davacının muhatap Büyükşehir Belediyesine araç arızasını haber verecek makul süresi bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılması ve davanın reddi yolundaki ilk kararda ısrar edilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, (S) plakalı aracının arıza yapması nedeniyle davaya konu aracı kullanmak zorunda kaldığı, bu durumun araç tamir edilinceye kadar kısıtlı bir süre devam ettiği, arızaya ilişkin otomotiv şirketine ait evrakların dosyaya sunulduğu, hukuka aykırı ısrar kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile ısrar kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava daireleri ile bölge idare mahkemelerinin temyize tabi kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

KARŞI OY

X- Davacı şirkete ait ... plakalı personel servis taşımacılığı yapan aracın 19/06/2019 tarihinde arızalanması nedeniyle davacıya ait ... plakalı aracın aynı tarihte yapılan denetimde yetkili belediyeden izin alınmadan yolcu taşımacılığı yaptığından bahisle tesis edilen 60 gün trafikten men işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 18/10/2018 tarih ve 7148 sayılı Kanun'un 26.maddesi ile değişik Ek 2. maddesinde; "Araçlarını motorlu araç tescil belgesinde gösterilen maksadın dışında kullananlar ile sürülmesine izin veren araç sahiplerine 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır. (Mülga cümle:21/2/2019-7166/5 md.)(…)

(Ek fıkra:21/2/2019-7166/5 md.) Ayrıca, araç on beş gün süre ile trafikten menedilir.

10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu kapsamında ilgili belediyeden;

a) Çalışma izni/ruhsatı almadan,

b) Alınan izin/ruhsatta belirtilen faaliyet konusu dışında,

c) Alınan izin/ruhsatta belirtilen çalışma bölgesi/güzergâh dışında

belediye sınırları dâhilinde yolcu taşımak yasaktır. Bu fıkranın (a) bendine uymayanlara 5.010 Türk lirası, (b) bendine uymayanlara 2.018 Türk lirası, (c) bendine uymayanlara 1.002 Türk lirası idari para cezası verilir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde tekerrürü hâlinde, bu fıkrada yer alan idari para cezaları iki kat olarak uygulanır. İşleteni veya sahibi, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakılmaksızın aracın bu maddenin üçüncü fıkrasına aykırı olarak kullanılmaması hususunda gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Araç, bu maddenin üçüncü fıkrasının;

a) (a) bendinin ihlali hâlinde altmış gün,

b) (b) bendinin ihlali hâlinde otuz gün,

c) (c) bendinin ihlali hâlinde ise on beş gün süreyle trafikten menedilir.

İlgili belediye tarafından tahdit veya tahsis kapsamına alınmış ve bu kapsamda verilmiş çalışma izninin/ruhsatının süresi bittiği hâlde, belediye sınırları dâhilinde yolcu taşıyan kişiye 1.002 Türk lirası idari para cezası uygulanır ve eksikliği giderilinceye kadar araç trafikten menedilir.

Ayırıcı işareti bulunmayan üçüncü fıkra kapsamındaki araçlardan taşımacılık hizmeti alanlara da 334 Türk lirası idari para cezası uygulanır." düzenlemesi yer almaktadır.

2918 sayılı Kanunun Ek 2. maddesinin 3. fıkrasında, gerekli izin ve ruhsatları almaksızın ticari amaçlı yolcu taşımacılığı yapılması eyleminin yasaklandığı ve bu eylemin hangi tür ceza ile yaptırıma bağlanacağı hususunun düzenlendiği; kanun koyucunun bu düzenleme ile özellikle büyükşehirlerde sayıları çok büyük boyutlara ulaşan, önemli şekilde vergi kaybına yol açan, hizmet alanlar yönünden de sorun oluşturan yasa dışı taşımacılığın yol açtığı mağduriyetin önüne geçmeyi ve korsan tabir edilen yasa dışı taşımacılıkla mücadeleyi amaçladığı madde gerekçesinden anlaşılmaktadır.

Diğer taraftan, Anayasa Mahkemesi'nin 24/03/2022 tarih ve E:2019/116, K:2022/34 sayılı kararında, "...Belediye, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir. Şehir içi yolcu taşımacılığı hizmeti de mahallîn müşterek ihtiyaçları dikkate alınarak belediyelerin gözetiminde ve belirledikleri koşullar altında yapılmaktadır...

Anılan hükümler uyarınca ruhsat/izin koşuluna bağlanan yolcu taşıma faaliyetlerinin büyükşehir belediyesi bulunan yerlerde UKOME, büyükşehir belediyesinin bulunmadığı yerlerde ise belediye meclisi tarafından düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda çalışma iznine/ruhsatına tabi yolcu taşımacılığına; öğrenci, işçi, engelli, hasta, alışveriş merkezi-market müşterisi ve tarım işçisi gibi ücretli-ücretsiz yolcu taşımacılığı faaliyetleri örnek gösterilebilir.

Örneklerden de anlaşılacağı üzere belediye sınırları dâhilinde sistematik ve düzenli olarak yapılan yolcu taşıma faaliyetleri belediyelere tanınan özerklik ve takdir yetkisi çerçevesinde her mahallîn müşterek ihtiyaçları dikkate alınarak ruhsat/izin koşuluna bağlanmaktadır. ... İtiraz konusu kurallara konu yasağın belediye sınırları dâhilinde sistematik ve düzenli olarak yapılan ve ruhsat/izin koşuluna bağlanan yolcu taşıma faaliyetleri olduğu açıktır.

Hatır taşımacılığı ise belirtilen yasak kapsamında yer almamaktadır. Nitekim hatır taşımacılığında faaliyet sistematik ve düzenli değil arızi niteliktedir.

Bu itibarla çalışma özgürlüğüne sınırlama getiren kuralların belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır..." değerlendirilmesinde bulunularak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanun’un 26. maddesiyle değiştirilen Ek 2. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinin Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir.

Uyuşmazlıkta; davacı şirkete ait ... plakalı personel servis aracının 19/06/2019 tarihinde arızalanması nedeniyle yine davacıya ait ...plakalı aracın aynı gün sabah saatlerinde personel servis taşımacılığı yaparken yaralamalı trafik kazasına karışması sebebiyle düzenlenen tutanakla belediyeden izin almaksızın personel servis taşımacılığı yaptığı tespiti üzerine dava konusu trafikten men işleminin tesis edildiği, dosyada arıza yapan S plakalı araca ilişkin 19/06/2019 tarihli, "... Otomotiv" tarafından düzenlenmiş "Araçta şanzuman arızası var." notunun ve talimatların bulunduğu iş emri ile aynı firmaya ait ... tarih, Seri:... Sıra No:... iş emriyle uyumlu irsaliyeli faturanın bulunduğu görülmektedir.

Yukarıda da bahsedildiği üzere 2918 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin düzenlenme amacı, korsan taşımacılığın engellenmesi olduğuna göre uyuşmazlığın çözümü için; dava konusu taşımacılık faaliyetinin, 2918 sayılı Kanun'un Ek 2/3. maddesi kapsamında idari yaptırım uygulanabilmesi için gerekli unsurları taşıyıp taşımadığı hususunun değerlendirilmesi gerekmektedir.

Dosya bu kapsamda incelendiğinde; personel servis taşımacılığını "S" plakalı servis aracı ile ifa etmeyi üstlenen davacıya ait ... plakalı aracın arızalandığı tarih ile dava konusu işlemin tesis edildiği (araç trafikten men/muhafaza altına alma tutanağının düzenlendiği) tarihin aynı olduğu gözetildiğinde "S" plakalı olmayan ikame araç ile gerçekleştirilen taşımacılık faaliyetinin arızi şekilde yapılan taşımacılık fiili olarak nitelendirilmesi gerektiği açık olup, ... plakalı araçla yapılan taşımacılık fiilinin Kanun'un Ek 2. maddesinin 3. fıkrası kapsamında yaptırım uygulanabilmesi için aranan devamlılık arz eden servis taşımacılığı olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşıldığından dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.

Bu itibarla, davacının temyiz isteminin kabulü ile ...Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyoruz.