Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1262 K.2024/2294

2- ... Valiliği

İSTEMİN KONUSU

Danıştay Onüçüncü Dairesinin 20/12/2023 tarih ve E:2019/1305, K:2023/6059 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacıya ait 13.000,00-TL bedelli geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işlemi ile bu işlemin dayanağı olan, Bakanlar Kurulunca çıkarılan ve 22/10/2008 tarih ve 27032 sayılı Resmî Gazete'de yayımlananak yürürlüğe giren "Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 20/12/2023 tarih ve E:2019/1305, K:2023/6059 sayılı kararıyla;

...

İl Emniyet Müdürlüğüne kayıtlı ekonomik ömrünü doldurmuş, 23 adet araç (HEK), 1.000 kg alüminyum hurda malzeme, 65.000 kg hurda demir/metal malzeme ve 1.518 adet demirbaş hurda malzemelerin teknik raporu alınarak yaklaşık maaliyet belirlendikten sonra açık artırma usulü ile mübadele ihalesi için 31/01/2019 tarihli onay alınarak 09/02/2019 tarihli Resmî Gazete'de ilan edildiği, bu ilanda mübadele konusu idare tarafından alınacak malın adı, niteliği, türü ve miktarı; "(5) adet ...1.6 16V 115 ...4x2 ve Teknik Şartname'nin 2.2. maddesindeki tabloda ebatları ile miktarları belirtilen kışlık/yazlık (yol tipi) lastik" olarak belirtildiği,

21/02/2019 tarihinde yapılan ihalenin (7) adet araç ve 86 adet lastikle en yüksek arttırımda bulunan davacı üzerinde bırakıldığı, 27/02/2019 tarihli sözleşmeye davet yazısının tebliğinden sonra davacı tarafça 13/03/2019 tarihli dilekçe ile idareye başvurularak, ihale kararı gereğince teslim edilmesi gereken (7) adet taşıtla ilgili olarak yapılan tüm araştırmalara rağmen 2019 yılında olunması nedeniyle piyasada 2018 model araç bulunamadığı, 2019 model araçlar bakımından ise ciddi fiyat farkı bulunduğu bu nedenlerle şartnameye uygun araç teslim edemedikleri, bu durumun objektif imkânsızlık doğurduğu,

sözleşmenin kendiliğinden geçersiz olacağı belirtilerek, ihale kararının yeniden gözden geçirilerek objektif imkânsızlık ve mücbir sebep nedeniyle ihalenin iptaline veya 2019 model araç olarak teslim edilmesi hâlinde ihale bedelinin güncellenerek sözleşmenin şartlarının değiştirilerek yapılmasının talep edildiği, bu talebe karşılık olarak ... Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün 14/03/1019 tarihli yazısı ile.

Teknik Şartname'nin 3.2 maddesinde yer verilen "Sözleşme aşamasına kadar araçların standart üretimindeki donanımlarında bir değişiklik olması durumunda yeni değişiklikler kabul edilecek, ancak sözleşme imzalanmasından sonra yapılacak donanım değişiklikleri idarenin avantajına olması durumunda kabul edilecektir." hükmü doğrultusunda 2018 yılının alt limit olarak belirtildiği, ihale konusu 2018 model araç yerine aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2019 model aracın teslim edilebileceği, bu nedenle herhangi bir objektif imkânsızlığın bulunmadığı,

ayrıca ihale ilanına 2019 yılında başlanıldığından ihaleye katılan ve ihalede teklif veren firmaların gerekli maliyet ve tedarik araştırmalarını yaparak ihaleye katıldıkları, sonuç olarak mübadele ihalesinin iptali ya da bedelin güncellenmesi yolundaki talebin reddedildiğinin davacıya bildirildiği, akabinde süresi içinde gerekli işlemlerin tamamlanmaması üzerine davacının geçici teminatının irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işleminin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı;

5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 4. ve 16. maddeleri,4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun'un 1. ve 4. maddeleri, Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal Ve Malzemelerin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik'in 4. ve 35. maddeleri, ... Emniyet Müdürlüğü Taşınır malları Mübadele Şartnamesi'nin 18. ve 28. maddelerine yer verilerek;

Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, HEK ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmelik"in 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresi yönünden;

İdari yaptırımların, 5326 sayılı Kanun'un 16. maddesinde olası tüm idari yaptırımları kapsayacak bir yaklaşımla sınıflandırıldığı; maddeye göre, idari yaptırımların, “idari para cezası” ve “idari tedbirler” olarak iki gruba; idari tedbirlerin ise kendi içinde “mülkiyetin kamuya geçirilmesi” ve “ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler” olarak iki alt gruba ayrıldığı; bu bağlamda, idari yaptırımları, "ceza niteliğindeki idari yaptırımlar" ve "tedbir niteliğindeki idari yaptırımlar" olarak iki başlık altında tasnif etmenin mümkün olduğu; bununla birlikte, tedbir niteliğindeki idari yaptırımların da sonucu itibarıyla muhatabı üzerindeki etkileri bakımından cezalandırıcı bir özellik gösterebileceği;

Hukukî müeyyidelerin de nitelikleri bakımından caydırıcı (tedip edici, bastırıcı, cezalandırıcı) müeyyideler ve telafi edici (giderici, onarıcı, engelleyici) müeyyideler olmak üzere iki ana gruba ayrılabileceği; caydırıcı müeyyidelerin cezalandırma amacının ağır bastığı, telafi edici müeyyidelerde ise temel amacın cezalandırma değil, bir hukuk normunun ihlâli nedeniyle ortaya çıkan bir hak kaybının veya kişiler ya da toplum (kamu) aleyhine oluşan olumsuz etki veya sonucun zorla giderilmesi (bertaraf edilmesi), telafi edilmesi veya engellenmesi olduğu; idare hukukundaki yaptırımların içerik yönünden her iki grup yaptırımı da içerdiği;

idari cezalarda caydırma, bastırma yani cezalandırma amacı ön planda olduğundan, bunların “caydırıcı yaptırımlar” grubuna girdiği; buna karşın idari tedbirlerin, “telafi edici yaptırımlar” sınıfına dâhil olduğu. Danıştay kararlarında, hizmetin düzgün işlemesini olumsuz etkileyebilecek ihlâller için engelleyici ve durdurucu nitelik taşıyan yaptırımların idari tedbir, tedbir boyutunu aşıp tedip etme ve cezalandırma boyutuna varan yaptırımların ise idari ceza olarak görüldüğü;

İdari yaptırımların idari cezalar dışında kalan kısmını oluşturan idari tedbirlerin, esas olarak, cezalandırmak, tedip etmek amacı yerine, kamu hizmetlerinin ve diğer idari faaliyetlerin aksamasını önlemek ve düzgün işlemesini sağlamak, ayrıca kamu düzeninin bozulmasını engellemek amacıyla öngörülen idari yaptırımları ifade ettiği; bu bağlamda, idari tedbirlerde mevzuat ihlâlinde bulunanı tedip etme, kefaret, acı çektirme, canını acıtma yani "caydırıcılık" unsurunun değil, ihlâle son verme, ihlâli devam ettirmeme, durdurma, engelleme, ihlâlin tekrarlanmamasını sağlama, yani önleme unsurunun ön planda olduğu;

idari tedbirlerde, idari cezalardan farklı olarak, idare hukukundaki idari işlemlere (yükümlendirici idari işlemler) uygulanan hukuki rejimin uygulandığı ve bunların hukuka uygunluk değerlendirmesinde sadece idare hukuku ölçütlerinin dikkate alındığı ve bunlar için idare hukuku ilke ve kurallarının yanı sıra ceza hukuku ilke ve kurallarının uygulanmasına prensip olarak gerek bulunmadığı;

Dava konusu işlemin dayanağı olan düzenlemenin Emniyet Müdürlüklerince sıkça gerçekleştirilen Emniyet Genel Müdürlüğüne ait araç, gereç, mal ve malzemelerin satışına ve mübadelesine ilişkin ihale sisteminin sağlıklı bir şekilde işlemesine yönelik idarî bir tedbir niteliği taşıdığı;

Bu itibarla, 4645 sayılı Kanun'un uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, ilgili Bakanlıkça çıkarılacak bir Yönetmelikle belirlenmesi gerektiğine ilişkin 4. maddesi hükmüne uygun olarak düzenlenen Yönetmeliğin 35. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan "...ve geçici teminatı gelir kaydolunur." ibaresinde hukuka aykırılık bulunmadığı;

Dava konusu edilen geçici teminatın irat kaydedilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kars Valiliği İl Emniyet Müdürlüğü işlemi bakımından;

İhale şartnamelerinin, ihalenin genel ve özel şartlarını belirleyen belgeler olduğu ve ihalelerin bu şartname hükümlerine göre yürütülüp sonuçlandırıldığı; şartnameyi hazırlayan ve kuralları belirleyen idare ile şartnameleri imzalayarak ihalelere katılanlar açısından şartname hükümlerinin bağlayıcı olduğu ve uyuşmazlıkların çözümünde esas alınacağı;

Anılan ihalenin 4645 sayılı Kanun, Kanun'a dayanılarak yürürlüğe konan Yönetmelik ve Şartname'de belirlenen esaslar uyarınca gerçekleştirildiği;

İhalenin 09/02/2019 tarihli Resmî Gazete'de ilan edildiği, bu ilanda mübadele konusu idare tarafından alınacak malın adı, niteliği, türü ve miktarının, "(5) adet... 1.6 16V 115 ...

4x2 ve Teknik Şartname'nin 2.2. maddesindeki tabloda ebatları ile miktarları belirtilen kışlık/yazlık (yol tipi) lastik" olarak belirtildiği, ihaleye ait Teknik Şartname'nin 2.1. maddesinde araçların model yılının 2018 olarak belirlendiği, 21/02/2019 tarihinde yapılan ihaleye davacının bu durumu ve ihaleye ait Şartname'de yer alan şartları bilerek ve kabul ederek teklif verdiği, davalı idare tarafından 2018 model araç yerine ihale bedeli güncellenmeksizin aynı donanım ve teknik özelliklere sahip 2018 model ve üstü model araç alınabileceğinin davacıya bildirildiği,

önceden öngörülebilen somut ve belirgin şartlar dikkate alındığında, basiretli tüccar sıfatını haiz olan davacı yönünden ileri sürdüğü iddiaların kabulüne imkân bulunmadığı, davacının hukuken geçerli olmayan talepler ileri sürerek süresinde yükümlülüklerini yerine getirmediği ve mübadele sözleşmesini imzalamadığı;

Bu itibarla, davacının verilen sürede yükümlülüklerini yerine getirmeyerek mübadele sözleşmesini imzalamaması nedeniyle geçici teminatın idare lehine irat kaydedilmesine ilişkin 21/03/2019 tarih ve 189 sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından; idari yaptırımların kanun ile düzenlenmesi gerektiği, dava konusu Yönetmelik düzenlemesinin yasal dayanağının bulunmadığı ve 5236 sayılı Kanun'a aykırı olduğu, ihale konusu araçların 2018 ve 2019 modellerindeki standart donanımların aynı olduğu, model yılının standart donanım ile ilgisi olmadığı, somut olayda standart donanıma ilişkin değil, model yılı ile ilgili olarak bir sorun yaşandığı, bu nedenle idarenin, Teknik Şartname'nin 3.2. maddesi uyarınca 2019 model araç teslim edilebileceğine ilişkin yaklaşımının yerinde olmadığı; kendilerinden kaynaklanmayan nedenlerle 2018 model araç tesliminin mümkün olmadığı,

parça borcu niteliği taşıyan 2018 model araç yerinde başka model aracın tesliminin mümkün olmadığı, ihale kararı sonrası idare ile aralarında yeni bir icap veya icaba davet sürecinin başladığı ve sözleşme ilişkisinin kurulmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davalı idarelerden... Bakanlığı tarafından, Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş olup, Kars Valiliği tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.