Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2024/1369 K.2024/2688

Dava konusu istem: Davacı şirketten doğal gaz taşıma bedeli tahsil edilmesinin dayanağı olduğu ileri sürülen 31/12/2011 tarih ve 28159 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 22/12/2011 tarih ve 3577 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 5. maddesinin, 02/07/2016 tarih ve 29760 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 30/06/2016 tarih ve 6369 sayılı Kurul kararının 2. maddesinin, 14/10/2017 tarih ve 30210 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 12/10/2017 tarih ve 7354 sayılı Kurul kararının 3. maddesinin iptali istenilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onüçüncü Dairesinin 27/12/2023 tarih ve E:2018/644, K:2023/6320 sayılı kararıyla;

02/07/2016 tarih ve 29760 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 30/06/2016 tarih ve 6369 sayılı Kurul kararının 2. maddesine yönünden;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda altmış gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri; 14. maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin süre aşımı bulunup bulunmadığı yönünden inceleneceği; ilk inceleme üzerine verilecek kararları belirleyen 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3. fıkrasının (e) bendine aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddine karar verileceğinin kurala bağlandığı,

Aktarılan mevzuat kuralları birlikte değerlendirildiğinde, düzenleyici işlemin ilanından sonra dava açma süresi içinde bu işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği gibi, dava açma süresinin geçmiş olması hâlinde, düzenleyici işlemin uygulanmasına ilişkin yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin uygulama işlemini veya dayanağı olan düzenleyici işlemi ayrı ayrı veya birlikte yine dava açma süresi içinde dava konusu edebileceklerinin anlaşıldığı,

... Doğalgaz Dağıtım AŞ'nin (...) 2012-2016 yılları arasındaki parekende satış tarifelerini belirleyen ve 02/07/2016 tarih ve 29760 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6369 sayılı Kurul kararının 2. maddesi ile 2016 yılı Temmuz ayından itibaren uygulanacak sistem kullanım bedeli üst sınırının belirlendiği, dava konusu işlemlerden 7354 sayılı Kurul kararının 2. maddesi ile ise 2017 yılı Ekim ayından itibaren uygulanacak bedelin belirlendiğinin, bu kararın da 16/10/2017 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 14/10/2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girdiğinin görüldüğü,

Davacı şirket tarafından dava dilekçesi ekinde Kurul kararlarının uyulmasını göstermek için fatura örneklerinin ibraz edildiği, bu faturalar içinde davanın açıldığı tarih olan 16/01/2018 tarihinden geriye doğru 60 gün içerisinde dava konusu edilen 6369 sayılı Kurul kararının uygulanmasına yönelik olarak davacı hakkında tesis edilmiş herhangi bir uygulama işleminin bulunmadığının, davacı şirket tarafından hakkında tesis edilmiş başka herhangi bir uygulama işleminin de sunulmadığının görüldüğü,

Bu nedenle, davacı şirketin faturalarına yansıtılan taşıma bedeline ilişkin uygulamaya karşı, bu uygulamaların dayanağı olan 6369 sayılı Kurul kararındaki tarifelerin en son uygulama tarihinden itibaren 60 gün içinde dava açılması gerekirken, 16/01/2018 tarihinde kayda giren dilekçe ile dava açıldığı dikkate alındığında, 6369 sayılı Kurul kararına yönelik davanın esasının süre aşımı nedeniyle incelenemeyeceği,

Dava konusu diğer işlemlere yönelik davalı idarenin usule ilişkin itirazlarının yerinde görülmediği,

22/12/2011 tarih ve 3577 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararının 5. maddesi, 12/10/2017 tarih ve 7354 sayılı Kurul kararının 3. maddesi yönünden;

4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5/A maddesi, aynı Kanun'un Ek 2. maddesi, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 1. maddesi, 11. maddesinin 3. ve 4. bentleri, dava konusu işlemlerden 3577 sayılı Kurul kararının tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 26/09/2002 tarih ve 24888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin "Toptan satış tarifesi" başlıklı 13. maddesi, "Perakende satış tarifeleri" başlıklı 14. maddesi,

diğer dava konusu 7354 sayılı Kurul kararının tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 13/11/2016 tarih ve 29856 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mevcut Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin "Toptan satış tarifesi" başlıklı 14. maddesi ile "Perakende satış tarifeleri" başlıklı 15. maddesine yer verilerek;

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın, davacıdan taşıma bedeli tahsil edilmesinin hukuka uygun olup olmadığından kaynaklandığı,

Doğal gaz piyasasında uygulanacak tarifelerde yer verilecek unsurların 4646 sayılı Kanun ile ikincil mevzuatta düzenlediği, 3577 sayılı Kurul kararı ile doğal gaz toptan satış tarifelerine yönelik usûl ve esasların belirlendiği, 7354 sayılı Kurul kararı ile de doğal gaz dağıtım şirketi olan ...'ın perakende satış tarifesinin belirlendiği,

3577 sayılı Kurul kararının iptali istenen 5. maddesinde, "Tedarikçilerin, dağıtım bölgeleri içinde bulunan serbest tüketicilere veya ... satış şirketlerine, dağıtım şebekesi vasıtasıyla, doğal gaz satışı yapması durumunda, ilgili dağıtım bölgesinde geçerli olan taşıma bedeli toptan satış fiyatına eklenir ve tedarikçiler tarafından dağıtım şirketine ödenir." kuralına yer verildiği,

7354 sayılı Kurul kararının iptali istenen 3. maddesinde de, ...'ın perakende satış tarifelerine yönelik hesaplamalarda kullanılan verilerin gösterildiği, sistem kullanım bedelleri için 2017 yılı Ekim ayından itibaren uygulanacak üst sınır fiyatı belirlenerek, 2017 yılı Ekim ayı için belirlenen sistem kullanım bedeli üst sınırlarının aylık güncellemesinin Metodoloji’nin 26. maddesi uyarınca yapılacağının belirtildiği, bir tedarikçiden doğal gaz alan serbest tüketiciler için uygulayacak sistem kullanım bedelinin, ilgili müşteri grubu için ilgili ayda geçerli olan sistem kullanım bedeli üst sınırını geçemeyeceği;

...'ın doğal gaz satışı yaptığı müşterilerine uygulayacağı perakende satış fiyatının ise her ay, Özel Tüketim Vergisi dahil doğal gaz alım fiyatına ilgili müşteri grubu için ilgili ayda geçerli olan sistem kullanım bedeli üst sınırının ilavesiyle bulunan fiyatı geçemeyeceğinin kurala bağlandığı,

Bu durumda, 7354 sayılı Kurul kararı ile belirlenen sistem kullanım bedelinin 3577 sayılı Kurul kararı ile davacı şirkete taşıma bedeli olarak yansıtıldığının anlaşıldığı, davacı şirketin ...'ın dağıtım bölgesinde yer almakla birlikte serbest tüketici olarak doğal gazı doğrudan BOTAŞ'tan tedarik ettiği, davacı şirkete, ...'ın dağıtım şebekesi vasıtasıyla satış yapılabildiği, dağıtım şebekesini kullanarak gaz teslim alan davacı şirketin dağıtım sistemine getirmiş olduğu yük ve maliyetin ise taşıma bedeli altında tahsil edilmekte ve doğal gaz dağıtım şirketine ödenmekte olduğu,

Doğal gaz dağıtım şirketlerinin gelirlerini oluşturan perakende satış fiyatının, 4646 sayılı Kanun'un 11. maddesinin 4. bendinde düzenlendiği üzere; birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana geldiği, mülga Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin 14. maddesinde (mevcut Yönetmeliğin 15. maddesinde) ise, sistem kullanım bedelinin, tüketicilerin sisteme getirdikleri yük ve maliyetler ile Kurul tarafından belirlenen tüketim kademeleri dikkate alınarak tespit edileceğinin kurala bağlandığı,

Bu doğrultuda, perakende satış tarifelerinde serbest olmayan tüketicilere uygulanacak tarifelerde "birim hizmet ve amortisman bedeli"nin, serbest olmayan tüketiciler için "taşıma bedeli" adını aldığının görüldüğü,

Nitekim, mevcut Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinde, "Sistem kullanım bedeli: Dağıtım şirketinin bir kWh doğal gazın müşteriye sunumu karşılığında elde edeceği; birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörleri içeren, belli bir tüketim aralığındaki müşteriler tarafından ödenen, 'birim hizmet ve amortisman bedeli' ya da 'taşıma bedelini' ... ifade eder." şeklinde açıkça tanımlandığı,

Bu durumda, 4646 sayılı Kanun'un 11. maddesinin 3. bendinde yer verilen hüküm uyarınca, dağıtım şirketlerinin tarifelerinin unsuru olan birim hizmet bedelinin, serbest tüketicilerden "taşıma bedeli" adı altında tahsil edildiği, Kurul kararlarının, 4646 sayılı Kanun'un amacı ile aynı Kanun'da doğal gaz piyasasına ve tarifelere ilişkin yer verilen hükümler ile 4628 sayılı Kanun'la Kurul'a verilen görev ve yetkiler uyarınca tesis edildiğinin görüldüğü,

Bu itibarla, davanın 30/06/2016 tarih ve 6369 sayılı Kurul kararının 2. maddesinin iptali istemine ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle reddine, dava konusu Kurul kararlarından 3577 sayılı Kurul kararının 5. maddesi ile 7354 sayılı Kurul kararının 3. maddesinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle bu kısım yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, dava konusu EPDK kararlarına konu taşıma bedelinin Kanun'un verdiği genel ve soyut yetkiye dayanılarak EPDK tarafından ihdas edilen ikincil mevzuat (Yönetmelik, EPDK Kurul Kararları ve tebliğleri) hükümleriyle tahsil edilemeyeceği, bu taşıma bedellerinin ancak Anayasa'nın 73. maddesindeki esas ve ilkeleri karşılayan bir kanun hükmüyle alınabilir veya tahsil edilebilir olduğu, mali yükümlülüklerin matrah ve oranları, tarh ve tahakkuk, tahsil usulleri, yaptırımları, zamanaşımı, yukarı ve aşağı sınırlar gibi çeşitli yönlerinin bulunduğu,

bir mali yüküm bu yönleri dolayısıyla yeterince çerçevelenmemişse kişilerin sosyal ve ekonomik durumlarını hatta temel haklarını etkileyebilecek keyfi uygulamalara yol açması durumunun söz konusu olacağı, EPDK'nın, Kurul Kararları tesis ederek taşıma (sistem kullanım) bedeli kalemi altında müşterilere ek külfet yüklemesinin, Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun temel amaçları ve ilkelerinden olan şeffaflık, düşük maliyetli enerji temini ve istikrar unsurlarını da taşımadığı, kamu yararına aykırı olduğu;

ayrıca, ihtiyaç duydukları doğalgazı satın almak için ülkemizde doğal gaz piyasasında hakim durumda bulunan BOTAŞ ile her takvim yılı itibarıyla sözleşmeler yaptıkları ve söz konusu sözleşmelerin BOTAŞ tarafından matbu olarak tek taraflı hazırlandığı ve taraflar arasında müzakereye izin verilmeden mecburi doğal gaz alıcısı konumundakilere imzalattırıldığı, bu nedenle, kendilerinden taşıma bedeli tahsil edilmesine dayanak teşkil eden sözleşme hükümlerine itiraz etmenin ve sözleşmede değişiklik talep etmenin kesinlikle mümkün olmadığı,

dava konusu taşıma bedellerinin, BOTAŞ ile imzalanmış olan sözleşmelerde yer alan genel işlem koşulları mahiyetinde olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen kararın usul ve hukuka uygun bulunduğu ve temyiz dilekçesinde öne sürülen nedenlerin, kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Daire kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Danıştay dava dairelerinin nihai kararlarının temyizen incelenerek bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan; "a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b) Hukuka aykırı karar verilmesi, c)Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" sebeplerinden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.