Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu E.2025/2479 K.2025/1806

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, yurt dışından aldığı sipariş nedeniyle üretmeyi planladığı vegan peynirler için gerekli olan sağlık sertifikasının tarafına verilmesi talebiyle İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne yaptığı başvurunun reddine ilişkin ...tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:...

İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dosyaya sunulan görsellerin incelenmesi neticesinde ihraç edilmek istenen ürünlerin üzerinde peynir çeşitlerine ilişkin isimlerin (cheddar, smoked), bu peynirlerin tadında ya da aromasında olduğuna dair "flavoured" kelimesinin kullanıldığı, ürünlerin vegan ürün olduğunu belirtir "vegan grated" kelimesinin ürünler üzerinde bariz bir şekilde yer aldığı, davacı şirket tarafından vegan beslenmeye özel hayvansal ürün içermeyen dava konusu peynir ürününün üretildiğinin anlaşıldığı,

dava konusu işleme dayanak gösterilen Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 3. fıkrasında gerçek olmayan yani hayvansal ürün içermeyen bir peynirin hayvansal ürün içeriyormuşçasına halkı yanıltma kastıyla satılmasının önlenmesine ilişkin bir düzenleme olduğu,

dava konusu uyuşmazlıkta ise peynir ürününün üzerinde vegan ibaresinin bariz bir şekilde kullanılması suretiyle hayvansal ürün içermediğinin açıkça ifade edildiği ve halkı yanıltma kastının bulunmadığı anlaşıldığından davacı şirketin ihracat için gerekli olan sağlık sertifikasına ilişkin başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E..., K:...sayılı kararıyla; bitkisel içerikli olduğu hususu davacının kabulünde olan uyuşmazlık konusu ürünlerin dosyada bulunan görsellerinin bir bütün olarak incelenmesinden, söz konusu ürün ambalajlarının peynir izlenimi verdiklerinin anlaşıldığı,

yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca bitkisel yağ veya diğer gıda bileşenleri kullanılarak peynir izlenimi veren ürünler üretilmesine olanak bulunmadığı ve bu ürünlerin 31/12/2020 tarihinden itibaren piyasada bulunmasının da açıkça yasaklandığı dikkate alındığında dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2024 tarih ve E:2024/2500, K:2024/5666 sayılı kararıyla;

Konuya ilişkin olarak yürürlükte bulunan düzenlemelerin, bitkisel yağ ile vegan ürün üretilip tüketiciyi yanıltmayacak, taklit ve tağşiş içermeyecek şekilde ambalajlanıp piyasaya sunulmasını engelleyici bir kural içermemesi karşısında; davacı tarafından, peynir adını içermeyen, etiketinde ve ambalajında peynir olmadığının açıkça vurgulandığı, etiketinde ve ambalajında peynir veya peynir izlenimi veren herhangi bir yazı ya da görsel kullanılmayan, tüketici tarafından da yanıltıcı biçimde algılanmayacak şekilde süt ürünü içermeksizin bitkisel yağ ile vegan ürün üretilip piyasaya sunulabileceği hususunda bir engel bulunmadığı,

Bu durumda; davacı tarafından ihraç edilmek üzere sağlık sertifikası istenen ürünlerin peynir izlenimi verip vermediğinin, halkı yanıltıcı nitelikte olup olmadığının açıkça ortaya konulması gerektiği; mahkemece yaptırılacak bilirkişi incelemesi ile sağlık sertifikası istenilen ürünlerin; tüketici de gerek görünümü gerekse etiketi ile peynir olduğu yanılgısı yaratıp yaratmayacağı, içerisinde süt ürünü bulunmadığının açıkça anlaşılıp anlaşılmadığı, etiketinde ve ambalajında peynir olmadığının açıkça vurgulanıp vurgulanmadığı hususlarının tereddüte yer vermeyecek şekilde tespit edilmesi gerektiği,

Öte yandan; davacı tarafından sağlık sertifikası istenilen ürünlerin yurt dışına ihraç edileceğinin belirtildiğinin de anlaşıldığı; bu yönden de değerlendirilme yapılarak ihracat halinde sağlık sertifikası düzenlenmesine ilişkin hükümlerin de dikkate alınması gerektiği belirtilerek,

Mahkemece yaptırılacak bilirkişi incelemesi sonucunda karar verilmesi gerekirken davanın reddi yolunda verilen ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararında, Danıştay Onuncu Dairesi 28/11/2024 tarih ve E:2024/2500, K:2024/5666 sayılı bozma kararına uyulmadığı belirtildikten sonra istinafa konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu, kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebebin bulunmadığı ifadesine yer verilmiş, hüküm kısmında ise bozulan kararlarında ısrar edilmesine, ... İdare Mahkemesince "dava konusu işlemin iptali" yolunda verilen...tarih, E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, temyize konu ısrar kararda bozma kararına uyulmamasına karar verildiği ve direnme kararında hiçbir gerekçenin açıklanmadığı; dava konusu idari işlemin gerekçesiz olduğu; davalı İdare tarafından, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin 9. maddesinden bahisle pekmez, bal, peynir izlenimi verilerek üretilen ürünlerin üretimine ihracat amaçlı olsa da müsaade edilmemesi gerektiği şeklinde yorum yapıldığı fakat ilgili düzenlemeden "ihracat amacıyla üretim olsa dahi" izin verilmemesi sonucunun çıkarılmasının mümkün olmadığı çünkü düzenlemede bu yönde bir açıklık bulunmadığı;

iptali istenilen işlemin gerekçesinde yanıltıcılık unsuru vurgulanmışsa da "sağlık sertifikası" talep edilen ürünün vegan bir ürün olduğu, bu ürünü talep eden kişilerin zaten ürünün klasik anlamda peynir olmadığını, hayvansal değil bitkisel bir ürün olduğunu bilerek ve zaten bu nedenle tercih ettiği; idarenin keyfi uygulaması ve konuyla ilgili mevzuat hükümlerini amacına aykırı şekilde geniş yorumlanmasıyla özellikle vegan beslenen bireylerin sağlıklı yaşama, seçme ve gıdaya erişim haklarının ihlal edildiği;

üreticiler yönünden ise, bugüne kadar gerekli izin ve ruhsatlarla faaliyetlerini yasal bir şekilde sürdüren firmaların, idari düzenlemelerle, mülkiyet haklarının çiğnendiği ileri sürülmektedir.

Davalı idare tarafından, temyize konu karar ile "Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2024 tarih ve E:2024/2500, K:2024/5666 sayılı kararına uymayarak bozulan kararında ısrar edilmesine,...İdare Mahkemesince "dava konusu işlemin iptali" yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine" şeklinde karar verildiği. İzmir Bölge İdare Mahkemesi ...

İdari Dava Dairesi ... tarih, E:..., K:... sayılı kararında ısrar etmesinin lehlerine olduğundan, sehven yazılan hüküm kısmındaki "istinaf başvurusunun reddi" yerine "istinaf başvurusunun kabulü" şeklinde düzeltme taleplerinin hatalı olarak reddedildiği;

konuyla ilgili mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, Türk Gıda mevzuatı gereği "peynir" adlı bir gıda üretebilmek için hayvansal bir ürün olan sütün hammadde olarak kullanılması ve Dikey Gıda Kodeksi olan Türk Gıda Kodeksi Peynir Tebliği'nde belirtilen isimlendirmeler ile piyasaya arz edilmesi gerekmekle birlikte hayvansal protein içermeyen peynir üretilmesinin yürürlükteki mevzuat çerçevesinde uygun görülmediği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir. Davalı idare tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin temyize konu kararının usul yönünden bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Gıda maddesi toptan ve perakende alım satımı ile imalatı yapan davacı şirket tarafından, İngiltere'den aldığı sipariş nedeniyle ürettiğini belirttiği ürünlerin ihracatı için gerekli olan sağlık sertifikasını teminen İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne 29/09/2022 tarihinde başvuruda bulunulmuştur. Anılan başvuru, davalı idarece Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'nin 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca bitkisel yağ veya diğer gıda bileşenleri kullanılarak peynir izlenimi veren ürünler üretilemeyeceği gerekçesiyle ... tarih ve ... sayılı işlem ile reddedilmiştir. Bunun üzerine, anılan işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 22. maddesinin (1) numaralı fıkrasında; konular aydınlandığında meselelerin sırasıyla oya konulacağı ve karara bağlanacağı, kararlarda bulunacak hususları düzenleyen 24. maddesinin (e) bendinde kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesinin ve hükmün kararda gösterilmesinin zorunlu olduğu kurala bağlanmış, 49. maddesinin (2) numaralı fıkrasının (c) bendinde ise usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması bozma sebebi olarak sayılmış, 50. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, Bölge idare mahkemesi,

Danıştayca verilen bozma kararına uyabileceği gibi kararında ısrar da edebileceği belirtilmiş, anılan maddenin (5) numaralı fıkrasında ise, Bölge idare mahkemesinin, bozmaya uymayarak kararında ısrar etmesi halinde, ısrar kararının temyizi hâlinde, talep, konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenip ve karara bağlanacağı, Danıştay İdari ve Vergi Dava Daireleri Kurulları kararlarına uyulmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yargılama hukukunda hüküm, uyuşmazlığı çözmekle görevli ve yetkili yargı yerinin, yargılama sürecinin sonunda ulaştığı sonuç olup, yargı yerinin bu sonuca ulaşırken bir gerekçeye dayanması gerektiği hem Anayasa'da hem yargılama hukukuna ilişkin mevzuat hükümlerinde açıkça belirtilmiştir.

Bunun yanısıra, kararın gerekçesi ve hüküm kısmı bir bütün olmakla birlikte, kararın icra edilebilir nitelikte bir karar olması için görevli ve yetkili yargı yerinin yargılama sonunda ulaştığı sonucu açıkça hüküm kısmında belirtmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, gerekçe, hakimin önüne gelen uyuşmazlıkla ilgili olarak saptadığı maddi olgular ile verdiği hüküm arasındaki hukuki değerlendirme olup, yargı makamınca yapılan değerlendirmenin sonucunun açıkça hüküm fıkrasında belirtilmesi ve kararın gerekçesi ile hüküm kısmının birbiriyle uyumlu olması önem taşımaktadır. Aksi takdirde, hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişkinin bulunması durumunda anılan kararın usul hükümlerine aykırı olacağı açıktır.

Öte yandan, bir kararın ısrar kararı sayılabilmesi için ısrar kararının, temyiz incelemesi sonucunda bozulan önceki kararla aynı sonucu ve aynı gerekçeyi içermesi; bozma kararı çerçevesinde yapılmış bir inceleme ve değerlendirme sonucunda yani bozma kararına uyularak verilmemiş olması gerekmektedir. Aksi takdirde; bozma üzerine verilen karar, bozulan önceki kararla aynı sonucu içerse dahi ısrar kararı olarak değerlendirilemeyecektir.

Dosyanın incelenmesinden; ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin temyize konu ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına ilişkin ıslak imzalı görüşme tutanağında karar sonucu "ısrar" olarak belirtilmiştir.

Temyize konu kararın içeriğinde ise, Dairelerinin ilk kararının, Danıştay Onuncu Dairesinin 28/11/2024 tarih, E:2024/2500, K:2024/5666 sayılı kararı ile bozulması üzerine, bozma kararına uyulmadığı belirtilmiş fakat daha sonra "Dosyadaki belgeler ile başvuru dilekçesindeki iddiaların incelenmesinden, istinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, kararın kaldırılmasını gerektirecek yasal bir sebebin bulunmadığı sonucuna varılmıştır" gerekçesine yer verilmiştir.

Anılan kararın hüküm kısmında ise, "Danıştay Onuncu Dairesi yukarıda belirtilen kararı ile bozulan kararımızda ısrar edilmesine, ... İdare Mahkemesince "dava konusu işlemin iptali" yolunda verilen ...tarih, E:..., K:... sayılı karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine" karar verilerek yargılamanın sonuçlandırıldığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, ... Bölge İdare Mahkemesinin temyize konu kararının, ısrar kararı niteliği taşımadığı, temyize konu karara ilişkin ıslak imzalı karar tutanağı ile kararın içeriğinin ve hüküm kısmının birbiriyle uyuşmadığı; kararın gerekçesi ile hüküm kısmının çelişki içerdiği anlaşıldığından ve her ne kadar hüküm kısmında "ısrar edilmesine" ibaresi yer alsa da anılan kararın, ısrar kararı niteliği taşımadığı görüldüğünden temyize konu kararın usul yönünden bozulması gerektiği sonucuna varılmıştır.