Adana 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/356 K.2023/367

Davacı vekili tarafından davalı aleyhine mahkememize açılan davanın yapılan açık yargılaması sonunda;

TALEP

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkil şirkete ait; ... Bankası A.Ş. Sarıçam/ADANA Şubesi nezdindeki ... nolu hesaba bağlı bulunan; ... nolu çek, ... nolu çek, ... nolu çek, ... nolu çek, ... nolu çekin boş olarak şirket merkezinde iken; ... Bankası A.Ş. Sarıçam/ADANA Şubesi nezdindeki ... nolu hesaba bağlı bulunan; ... nolu, 15.000,00.-TL bedelli, 29.02.2020 tarihli çek, ödemesi lehdarına müvekkil şirket tarafından yapılıp iade alındıktan sonra; ... Bankası A.Ş.

Adana Atikop Şubesine nezdindeki ... nolu hesaba bağlı bulunan; ... nolu, 11.214,00.-TL bedelli, 30.01.2020 tarihli çek, ödemesi lehdarına müvekkil şirket tarafından yapılıp iade alındıktan sonra,şirketin adres değişikliği sırasında kaybolduğunu, mübrez ödemesi yapılıp iade alındığı sabit olan çekler ile boş olarak şirket merkezinde bulunan çeklerin, adres değişikliği sırasında şirket yedinde iken kaybolduğu sabit olduğunu, Bahse konu işbu çekler müvekkil şirket yedinde iken kaybolmuş/zayii edilmiş ve tüm aramalara rağmen işbu yukarıda dökümü belirtilen çekler bulunamadığını belirterek çeklerin zayii nedeni ile iptaline,

karar verilmesi talep ve dava etmiştir.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

Dava; zayi nedeniyle çek iptali talebine ilişkin olup, ihtilaf, keşidecinin zayi ettiği çek nedeni ile iptal davası açma hakkının bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Kıymetli evrak ile tacirlere ait diğer defter ve belgelerin iptali konusunda T.T.K.'nun da değişik düzenlemeler öngörülmüştür.

T.T.K.'nun 82. Maddesi ile tacirlerin saklamakla yükümlü oldukları defter ve kayıtların yasada sayılanlar ile benzeri olaylar nedeni ile zayi olması halinde mahkemeden konuyu saptayan bir belgenin verilmesini isteme hakkı tanınmıştır. Bu madde kapsamına giren evraklar sayma yolu ile sınırlandırıldığı için maddeyi geniş yorumlayarak çek, poliçe ve bono gibi kıymetli evrakların madde kapsamında kaldığını kabul etmek mümkün değildir.

T.T.K.'nun 757.maddesinde "İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişinin, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinden, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebileceği", 764.maddesinde ise, "Elden çıkan poliçe verilen süre içerisinde mahkemeye sunulmazsa, iptaline karar verileceği" düzenlenmiştir. Madde metinlerinden de anlaşıldığı üzere çek iptalini isteme hakkı sadece lehtara (hamile) tanınmış olup, keşidecinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Keşideci; kaybettiği çekin bedeli kendisinden talep edildiğinde veya çekin kimde olduğunu öğrendiğinde T.T.K.'nun 790-792 maddeleri uyarınca hasım gösterip borçlu olmadığının tespiti yönünde dava açmak ve o aşamadan sonra tedbirleri istemek hakkına sahiptir.

01/10/2011 tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı HMK'nın 114. Maddesinde dava şartları sayılmış olup, "d" fıkrasında, "tarafların taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları", "h" fıkrasında ise, "davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması" dava şartrı olarak belirtilmiştir. Aynı kanunun 115. maddesinde, mahkeme tarafından dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştıracağı, dava şartı noksanlığının tespit edilmesi halinde davanın usulden reddine karar verileceği, dava şartının giderilmesi mümkün ise tamamlanması için kesin süre verileceği, kesin süre içerisinde dava şartı noksanlığının giderilmemesi halinde davanın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedileceği belirtilmiştir.

Yargıtay 11.HD'nin yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere, henüz keşide edilmemiş, çek vasfında olmayan tamamen boş çek yaprakları tedavüle konmuş sayılmayacağından hesap sahibi tarafından zayi nedeniyle iptal davası açılamaz. Kaybedilen çeki ele geçirenler tarafından imzalanıp doldurulması sonrasında çeke dayalı hak iddia edene karşı menfi tespit davası açılabilir. Boş çek yapraklarına dayanarak iptal isteminde bulunmada hukuki yarar bulunmamaktadır.

T.T.K.'nun 818/a-s maddesi yollaması ile aynı kanunun 680.madde hükmü uyarınca bir çekin kısmen doldurulmuş veya sadece imzalanmış olması halinde tedavüle çıkarılması mümkün ve geçerli olup, böyle bir çek için T.T.K.nun 757 - 763 - 764 ve devamı maddeleri uyarınca iptalini istemek hakkı sadece hamile aittir. Keşidecinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır.

Keşideci; kaybettiği çekin bedeli kendisinden talep edildiğinde veya çekin kimde olduğunu öğrendiğinde T.T.K.'nun 790-792 maddeleri uyarınca hasım gösterip borçlu olmadığının tespiti yönünde dava açmak ve o aşamadan sonra tedbirleri istemek hakkına sahiptir.

Bu aşamada davacı çek sahibinin dava açma hakkı bulunmadığı gibi hukuki yararının da bulunmadığı, ayrıca duruşma açılıp toplanması gereken delil de bulunmadığını, T.T.K.nun 757. ve 764.maddeleri göz önüne alındığında davacının aktif dava ehliyetinin bulunmadığı gibi bu aşamada dava açmakta hukuki yararının da bulunmadığı, ayrıca duruşma açılıp, toplanması gereken delil de bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu ..., ..., ..., ..., ... nolu boş çek yaprakları, henüz keşide edilmemiş olduğundan davacının hukuki yararı bulunmamaktadır. ...

Bankası A.Ş Sarıçam Adana Şubesi ... nolu hesaba bağlı bulunan, ... nolu 15.000,00 TL bedelli 29/02/2020 tarihli ... A.Ş Adana Atikop Şubesi ... nolu hesaba bağlı, ... nolu 11.214,00 TL bedelli 30/01/2020 tarihli çeklerin keşidecisinin davacı olduğu anlaşıldığından davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip ... Hakim ...