Adana 3. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2017/624 K.2022/641

I- DAVA

1. Davacı vekili 17.02.2017 tarihli dilekçe ile icra takibi nedeniyle menfi tespit istemli dava açmıştır. Dilekçeye göre; davalı tarafından davacı şirkete karşı Adana 4. İcra Müdürlüğünün 2017/... sayılı dosyası ile ilamsız icra takibi başlatılmıştır. Davacı şirketin davalıya borcu olmadığı gibi aksine davalıdan alacaklı durumundadır. Ankara 14. İcra Müdürlüğünün 2015/... sayılı dosyası ile davalı hakkındaki takip devam etmektedir. Dava konusu takip talebinde alacağın sebebi açıklanmamıştır. Alacağın varlığını ve miktarını ispat yükünün davalı tarafta olduğu ileri sürülerek Adana 4. İcra Müdürlüğünün 2017/... sayılı takibi nedeniyle davacının davalıya borçlu olmadığının tespitine ve % 20 kötüniyet tazminatına karar verilmesi talep edilmiştir.

2.1 Davacı vekili bilirkişi raporuna karşı sunduğu 04.04.2018 tarihli dilekçede; davacı şirketin davalıdan domates satın almadığını dava dışı ... isimli kişiden domates yetiştirilmesi amacıyla tarla kiralandığını davalının ise bu tarlanın yetiştiriciliğini (ürünün yetiştirilmesi ve toplanması) yaptığını beyan etmiştir. Davacı şirketin davalıya yaptığı ödemeler yetiştiricilik kapsamında masraf ve işçilik ödemeleri olduğu belirtilmiştir.

2.2 Davacı vekili 04.04.2018 tarihli dilekçe ekinde 01.02.2012 tarihli ‘Protokol’ sunmuştur. Protokol 2011-2012 üretim yılına aittir. Protokolde davalı ‘Yetiştirici’ olarak tanımlanmıştır. Protokole göre yetiştirici ile şirket 200 dekar alanda domates ekimi yapacaktır. Ekimden hasat bitimine kadar yetiştirici sorumludur. Yetiştirme giderleri (tarla kirası, fide, gübre, ilaç, damlama sistemi, gübre, işçilik vb) şirket tarafından karşılanacaktır (yetiştiriciye nakit ve çekle ödeme yapılacaktır). Üretilen tüm ürün şirkete teslim edilecektir. Yetiştirici kar/zarardan sorumlu olmayacaktır. Yetiştiriciye kg başına “??,01 TL” prim ödenecektir.

Davalı taraf 21.05.2018 tarihli dilekçe ile protokoldeki imzayı kabul etmiştir.

II- SAVUNMA

1. Davalı vekili 10.04.2017 tarihli cevap dilekçesi ile davanın reddini savunmuştur. Dilekçeye göre; davalı taraf şirketten alacağının tahsili için takip başlatmış ve takip kesinleşmiştir. Davacı tarafın ödeme emrinin tebliğine yönelik yaptığı şikayet icra mahkemesince reddedilmiştir. Tarafların ticari defterleri, BA/BS beyanları ile davalı alacağının sabit olduğu belirtilerek davanın reddine ve %20 tazminata karar verilmesi talep edilmiştir.

2. Davalı vekili 09.04.2018 tarihli dilekçede “müvekkilinin çiftçi/satıcı, davacı tarafın ise alıcı olduğunu” beyan etmiştir.

3. Davalı vekili 21.05.2018 tarihli dilekçede davacı tarafın sunduğu 01.02.2012 tarihli protokoldeki imzanın davalıya ait olduğunu beyan etmiştir. Dilekçeye göre bu protokol 2011 yılına ilişkindir. Takip konusu alacak ise 2012 sonrasına ilişkindir. Taraflar arasındaki ilişki hizmet ilişkisi değildir. Davalı taraf davacı şirket nezdinde çalışan değil kendi namına tarla kiralayıp domates üretimi yapmış ve ürününü davacı şirkete satmıştır. Davalının üretici olduğuna dair ÇKS belgeleri dilekçe ekinde sunulmuştur.

4. Davalı ... 17.09.2021 tarihli duruşmada açıklama yapmıştır. Davalı; davacı şirketin 2013 yılsonu hesap bakiyesinin doğru olduğunu, davacı şirketle 2014 yılı hesabında sorun/ihtilaf bulunduğunu beyan etmiştir. 2013 yılında davalı, kendi namına davacı şirket için 500 dönüm domates üreticili yapmıştır. O yıl davalı şirket davacıdan bir başkası hesabına ancak davalı ... adına 280 dönüm domates üreticiliği yapmasını istemiş, davalı da bunu kabul etmiştir.

2014 yılında da davacı şirket bunu isteyince davalı kabul etmemiştir. 2014 yılında davalıya sadece 75.000 TL ödeme yapılmış ve ayrıca 500 dönümlük arazinin domates fide, gübre, ilaç, akaryakıt gideri karşılanmıştır. Davalının yaptığı hesaplamaya göre şirketten 400.000 küsur TL alacaklıdır. Şirketin yaptığı hesaplamada ise davalı 345.000 TL alacaklıdır. Sonuç itibariyle davalının 245.000 TL anapara ile bunun faizinin ödenmediğini beyan etmiştir.

III- DELİLLER

1. Adana 4. İcra Müdürlüğünün 2017/... sayılı dosyasının incelenmesinden; davalı tarafın davacı taraf aleyhine 01.02.2017 tarihinde 198.900 TL asıl alacak ve 44.924,15 TL işlemiş faiz alacağının tahsili talebiyle ilamsız takipte bulunduğu görülmüştür. Takip; 01.07.2014-31.07.2014 arası satılan sanayi tipi domates satışına dayanmaktadır.

2.1 Davacı tarafın kayıtlı olduğu Ankara Vergi Dairesinden 2011-2012-2013-2014 yılı BA-BS formu getirtilmiştir.

2.2 Davalı tarafın kayıtlı olduğu Ziyapaşa Vergi Dairesinin 14.11.2017 ve 22.03.2021 tarihli yazısına göre davalı (...) 2011-20122 ve 2014 yılında işletme esasına göre defter tutmakta ve BA/BS formu verme zorunluluğu bulunmamaktadır. 2013 yılında bilanço esasına göre defter tutmuş olmakla birlikte mal alımına ilişkin bildirimde bulunmamıştır.

3.1 Mali müşavir bilirkişi ... tarafından 20.03.2018 ve 11.12.2018 tarihli rapor düzenlenmiştir. Rapora göre; taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmamaktadır. Davacı tarafın 2014 yılı yevmiye ve kebir defterleri incelenmiştir. Defterlerin tasdiki süresinde yaptırılmıştır. Davacı defterlerine göre. 01.01.2014 açılışı itibariyle ... ... AŞ’ne 455.122,84 TL borçludur. 2014 yılı içerisinde ...

AŞ tarafından ...’e banka havalesi yoluyla 97.500 TL para gönderilmiş ve toplam tutarı 30.500 TL olan müşteri çeki verilmiştir. Davalıya satılan ve BS formunda beyan edilen satış tutarı ise KDV dâhil 222.202,87 TL’dir. Aynı yıl içerisinde davalıdan alınan BA formunda beyan edilen mal alımı tutarı 111.741,63 TL’dir. Bunun dışında davacı defterlerinde 2014 yılında davalıdan 529.283 kg sanayi tipi domates satın alındığı kayıtlıdır.

İcra dosyasında ise 2014 yılında davalı tarafından davacıya 1.432.000 kg domates satıldığı ileri sürülmüştür. 2014 yılı kapanışına göre ... davacı şirkete 693.700,72 TL borçludur. 2015 yılında ... AŞ tarafından davalıya yapılan satış tutarı 234.896,80 TL olmakla birlikte bu malın teslimine dair belge sunulması gerekmektedir.

2014 yılı domates satışı konusunda kg bazında taraflar arasında ihtilaf bulunması ve 2015 yılına ilişkin satış konusunda belge sunulmaması nedeniyle sonuca varılamadığı belirtilmiştir.

3.2 Bilirkişiler Prof. Dr. ... (hukukçu), ... (mali müşavir) ve ... (ziraat mühendisi) tarafından 21.06.2021 ve 01.12.2021 tarihli rapor düzenlenmiştir. Rapora göre; ... AŞ’nin 2011-2012-2013-2014-2015 ve 2016 yıllarına ait yevmiye ve kebir defterleri incelenmiş, envanter defteri ise ibraz edilmemiştir. Yevmiye defterlerinin kapanış tasdikleri yaptırılmıştır. ...’in ise 2014 yılı işletme defteri ile 2016 yılı yevmiye envanter kebir defteri incelenmiş, 2015 yılı yevmiye defterinin bilgileri alınmıştır.

3.2.1 Davalı tarafın (...) ibraz ettiği ticari defterlerine göre davalı lokanta ve restoran işletmeciliği yapmaktadır. Davalı defterlerinde davacı şirketle olan ticari ilişkiye ilişkin bir kayıt bulunmamaktadır.

3.2.2 Davacı ... AŞ’nin defterlerine göre; 2011 yılı kapanışında ... 748,23 TL alacaklıdır. 2012 kapanışında ... 244.049,61 TL borçludur.

2013 kapanışında ... 455.122,84 TL borçludur. 2013 yılına ilişkin toplam tutarı 235.983,34 TL olan 12 adet müstahsil makbuzunun sahteliği konusunda Adana 14. Asliye Ceza Mahkemesinin 2018/...-2020/... sayılı dosyası ile karar verilmiş ve hüküm kesinleşmiştir. Bu makbuzların sahteliği davalı lehine olmaktadır.

2014 yılı kapanışında ... 693.700,72 TL borçludur. Davacı kayıtlarına göre 2014 yılında 12 müstahsil makbuzu ile davalıdan 529.283 kg sanayi tipi domates alınmıştır. Oysa davacı tarafından düzenlenen sevk irsaliyelerine göre 1.432.000 kg domates sevk edilmiştir. 1.432.000-529.283 = 902.717 kg domates için müstahsil makbuzu düzenlenmemiştir. Müstahsil makbuzlarında domatesin alım bedeli 0,2165 kg/TL’dir. Müstahsil makbuzu düzenlenmeyen domates bedeli 195.438,23 TL olup bu tutarın davalı lehine dikkate alınması gerekmektedir.

2015 yılı kapanışında ... 913.397,52 TL borçludur. 2015 yılında davalıya 234.896,80 TL tutarında satış yapıldığı kayıtlıdır. Bu satışlara ilişkin fatura ve sevk irsaliyeleri ibraz edilmediğinden bu tutarın davalı lehine borçtan mahsubu gerekmektedir.

Davacı ... AŞ’nin kayıtlarında davalıya borç kaydı gözükmemektedir. Aksine davacı şirket defterlerine göre davalı yetiştiriciden 913.397,52 TL alacaklıdır. Bununla birlikte davacı defterlerine göre müstahsil makbuzu düzenlenmeyen 195.438,23 TL domates bedeli ile mal teslimi ispatlanmayan 234.896,80 TL’nin bu tutardan mahsubu sonucunda davacı şirket kayıtlarına göre davacının 483.062,49 TL alacaklı olduğu belirtilmiştir.

4. Adana 14. Asliye Ceza Mahkemesinin 2018/...-2020/... sayılı dosyası ile ...’in şikayeti üzerine ... hakkında 2013 yılına ait 12 müstahsil makbuzunda ...’in imzası taklit ederek imza attığı iddiasıyla kamu davası açılmıştır. Mahkeme yargılama sonucunda makbuzlardaki imzanın sanığın eli ürünü olmaması nedeniyle beraatına karar vermiştir. Karar 03.01.2020 tarihinde kesinleşmiştir.

5. Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesindeki 10.05.2022 tarihli duruşmaya katılan davacı şirket yetkilisi ... şirketin davalıya borçlu olmadığına dair yemin etmiştir.

IV- GEREKÇE

1. 6100 sayılı HMK 190 ve 194 ve 222. maddesi şu şekildedir:

Madde 190- (1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

(2) Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.

Madde 194- (1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar.

(2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Madde 222 - (1) Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir.

(2) Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

(3) İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya ilgili hususta hiç bir kayıt içermemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz.

(4) Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur.

(5) Taraflardan biri tacir olmasa dahi, tacir olan diğer tarafın ticari defterlerindeki kayıtları kabul edeceğini belirtir; ancak, karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsa, ibrazı talep eden taraf iddiasını ispat etmiş sayılır.

2.1 Somut olayda taraflar arasında domates yetiştiriciliğine ilişkin akdi ilişki bulunmaktadır. Buna göre ekilecek domatese ilişkin; fide, gübre, ilaç, akaryakıt vb. giderler ... AŞ tarafından karşılanacak domatesin yetiştirilip hasadı ise ... tarafından yapılacaktır.. Şirkete teslim edilen domates karşılığında ise yetiştiriciye kg başına kararlaştırılan bedel ödenecektir.

Davalı ... Adana 4. İcra Müdürlüğünün 2017/... sayılı dosyası ile 01.02.2017 tarihinde 198.900 TL asıl alacak ve 44.924,15 TL işlemiş faiz alacağının tahsili talebiyle ilamsız takipte bulunmuştur. Takip; 01.07.2014-31.07.2014 arası satılan sanayi tipi domates satışına dayanmaktadır. İcra dosyasındaki sevk irsaliyelerine göre sevk edilen domates miktarı 1.432.000 kg davacı şirketin aynı yıla ilişkin defter kayıtlarına göre ise 12 müstahsil makbuzu ile 529.283 kg’dır.

2.2 Menfi tespit davalarında ispat yükü davalı-alacaklıya düşer. Alacaklı tarafın HMK 190. Maddesi uyarınca alacağını ispatlaması gerekmektedir. Alacağın ispatlanması durumunda borcun ödendiğini veya sona erdiğini ispat yükü davacı-borçluya düşer. Takip konusu alacak miktarı dikkate alındığında ispat yükümlüğünün HMK 200 maddesine göre senet, HMK 222 maddesine göre tarafların defter kayıtları veya yemin (m 225 vd.) ikrar (m 188) yoluyla yerine getirilmesi gerekmektedir.

a- Davalı taraf takip konusu alacağın ispatı kapsamında senet deliline dayanmamıştır.

b- Tarafların Ticari Defter Kayıtları

Somut olayda taraflar arasında 2011-2015 arasında ticari ilişki bulunduğundan bu süregelen cari ilişkiye göre borç/alacak durumunun tespiti gerekmektedir.

Davalı tarafın (...) ibraz ettiği ticari defterlerine göre davalı lokanta ve restoran işletmeciliği yapmaktadır. Davalı defterlerinde davacı şirketle olan ticari ilişkiye ilişkin bir kayıt bulunmamaktadır. Davalı ... 17.09.2021 tarihli duruşmada; davacı şirketin 2013 yılsonu hesap bakiyesinin doğru olduğunu, davacı şirketle 2014 yılı hesabında sorun/ihtilaf bulunduğunu beyan etmiştir.

Davacı şirket kayıtlarına göre 2013 kapanışında ... 455.122,84 TL borçludur. 2014 yılı kapanışında ... 693.700,72 TL borçludur. Ancak bu dönem taraflar arasında ihtilaflı olduğundan tek başına davacı şirket kayıtları delil vasfı taşımamaktadır.

Bu nedenle bilirkişi kurulunun şirket tarafından düzenlenen sevk irsaliyelerine göre 1.432.000 kg domates sevkini esas alarak müstahsil makbuzu düzenlenmeyen 902.717 kg domates bedelini (195.438,23 TL) davalı lehine değerlendirmesi yerindedir. Davacı şirketin 2015 yılı kapanışında ... 913.397,52 TL borçludur.

Bilirkişi kurulu raporunda 2015 yılında davalıya yapıldığı belirtilen ancak fatura ve sevk irsaliyesi ibraz edilmeyen 234.896,80 TL satışı davalı lehine borçtan mahsubu da doğrudur. Hülasa ister 2014 yılsonu bakiyesine ister ticari ilişkinin sonlandığı 2015 yılı sonuna göre değerlendirme yapılsın davacı şirket kayıtlarında davacının davalıya borcu gözükmemektedir. Sonuç itibariyle davalı ve davacı şirket defterlerine göre davalının alacaklı olduğu ispatlanmamıştır.

c- Yemin Yukarıda belirtildiği gibi davalı tarafın alacağını kanuni delillerle (HMK 200 vd. maddelerine göre senet, yemin, ikrar) ispat yükümlüğü bulunmaktadır. Davalı tarafın yemin deliline dayanması üzerine davacı şirket yetkilisi 10.05.2022 tarihli duruşmada şirketin davalıya borçlu olmadığına dair yemin etmiştir. 2.3 Sonuç itibariyle davalı taraf takip dosyasındaki alacağını ispatlayamamıştır. Bu nedenlerle davanın kabulü gerektiği kanaatine varılmıştır. Takip haksız olmakla birlikte kötü niyetle takip yapıldığı hususu ispatlanmadığından davacı tarafın %20 tazminat istemi reddedilmiştir.

V- KANUN YOLLARI

6100 sayılı HMK 341. maddesi gereğince hüküm tarihi itibariyle miktar veya değeri 8.000,00 TL'yi geçmeyen mal varlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Somut olayda, mahkememizdeki dava konusu bu tutarın üzerinde olduğundan hükme karşı tarafların istinaf yoluna başvuru hakkı bulunmaktadır. İstinaf talebinin kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içerisinde mahkememize veya mahkememize gönderilmek üzere başka bir yer asliye ticaret mahkemesine verilecek dilekçeyle yapılması gerekmektedir.

Katip ... Hakim ...