Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi E.2022/533 K.2024/112

Av. ... DAVALI : 1- ... VEKİLİ : Av. .... DAVALI : 2- ... VEKİLİ : Av. ...

DAVA

Endüstriyel Tasarım (Endüstriyel Tasarımla İlgili Kurum Kararlarının İptali)

DAVA TARİHİ : 27/12/2022

KARAR TARİHİ : 21/03/2024

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : 21/04/2024

TALEP

Davacı vekili 27/12/2022 harç tarihli dava dilekçesi ve duruşmadaki beyanlarıyla özetle: Müvekkilinin ... (...) nezdinde ... sayılı tasarımın tescili amacıyla başvuru yapıldığını, ancak davalı şahsın önceki tarihli tescilli yurt dışı tasarımları, önceki tarihte kamuya sunulan ürünleri, başvuruya konu tasarımlarda bayrak kullanılması ve kötü niyet gerekçelerine dayanarak başvuruya itiraz ettiğini, başvurunun nihai olarak .... (...) kararı ile reddine karar verildiğini, ancak kararın hatalı olduğunu, davalının redde mesnet tasarımları ile müvekkili tasarımlar arasında herhangi bir benzerliğin olmadığını ileri sürerek;

... sayılı tasarım başvurusu ile ilgili olarak ... tarafından alınan ... sayılı kararın iptalini ve ... başvuru numaralı tasarımların tesciline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle: Alınan kararlar ve yapılan işlemlerin usule ve yasaya uygun olduğunu belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı şirket vekili cevap dilekçesi ve beyanlarında özetle: Davacı yan adına tescil müracaatına konu edilen dava konusu tasarımın müvekkili firma tarafından mesnet gösterilmiş olan tasarımların varlığı nedeni ile yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini haiz olmadığını, mesnet tasarımlar ile davacı yan tasarımlarının ayniyet derecesinde benzer olduklarını, ürünlerin ihtiva ettikleri ortak özelliklerin yoğunluğu tasarımların nerede ise birebir mahiyette dizayn edildiği göz önünde bulundurulduğunda bilgilenmiş kullanıcı nezdinde iltibasa sebebiyet verecek kadar benzerlik arz ettiklerinin açık olduğunu savunarak, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

MUHAKEME

HMK kapsamında "Yazılı Yargılama Usulü " uygulanmıştır.

UYUŞMAZLIĞIN TESPİTİ VE DİĞER HUSUSLAR

Dava; davacı başvurusu olan ... sayılı tasarım hakkındaki ... sayılı ... kararının iptali istemine ilişkindir. İptali istenen ... kararının davacıya tebliğ tarihinin 04/11/2022 olduğu, 27/12/2022 tarihinde açılan davanın, 5000 sayılı ... Vekilliği ile Bazı düzenlemeler Hakkında Kanun'un 15/c maddesinde belirlenen iki aylık hak düşürücü süre içerisinde olduğu anlaşılmış ve işin esasına geçilmiştir.

Davanın açılmasıyla birlikte, tarafların karşılıklı dilekçeleri tebliğ olmuş, sundukları deliller toplanmış, dava konusu başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ...'dan celp edilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, hak düşürücü süre bakımından eksiklikler bulunmadığı tespit edilmiş, taraflar sulhe teşvik edilmiş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmuş,

06/08/2015 tarihli ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin 201/2 nci maddesi hükmü de gözetilerek, taraflara yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş, sözlü olarak iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

... ...'in ... sayılı kararında; " ... sıra numaralı tasarımın itiraza gerekçe olarak gösterilen

.... sitesinde yer alan ürünlere dayanılarak reddedilmesi talebiyle yapılan itiraz incelenmiştir.

...

Yukarıdaki hükümler kapsamında yapılan inceleme ve değerlendirmede, itiraza konu ... sıra numaralı tasarım ile itiraza gerekçe olarak gösterilen .... sitesinde yer alan önceki tarihli tasarımların genel izlenim itibariyle benzer olduğu tespit edilmiştir. Diğer taraftan başvuru sahibi tarafından beyan edilen farklılıkların tasarımı ayırt edici kılmayan ayrıntı seviyesinde farklılıklar olduğu tespit edildiğinden, söz konusu iddialar da değerlendirmeyi etkiler nitelikte bulunmamıştır. Bu nedenle itiraza konu ... sıra numaralı tasarımın itiraza gerekçe internet görseline nazaran ayırt edici olmadığı düşünülmüş ve belirtilen nedenlerle itirazın kabulü gerekmiştir.

KARAR

İtirazın kabulüne ve ... sıra numaralı tasarımın tescilinin hükümsüzlüğüne, oybirliği ile karar verilmiştir." şeklinde ifade edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, UYGULANACAK HÜKÜMLER VE GEREKÇE

Taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davacı şahsın ... sayılı tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik içerdiği iddiası yönünden ...'in ... sayılı ... kararının iptalinin gerekip gerekmediği noktasında olduğu anlaşılmıştır. Tasarım, bir ürünün veya onun bir kısmının görmek veya dokunmak gibi insan duygularıyla fark edilen görünümüdür. Görünüm, ürünü veya onun üstündeki süslemeyi oluşturan çizgilerin, özel şekillerin, çevre çizgisinin, renklerin, biçimin ve/veya malzemenin sonucudur.

6769 sayılı SMK’nın 56. maddesinde tasarımın korunma koşulları düzenlenmiş olup, bir tasarımın tescili için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerektiği vurgulanmıştır. 6769 sayılı SMK’nın 56/f.4'e göre bir tasarımın “yeni” olması o tasarımın aynısının daha önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması anlamına gelir. Eğer herhangi iki tasarım arasında sadece küçük ayrıntıda farklılık varsa o tasarımlar aynı kabul edilir.

Yenilik değerlendirmesinde temel alınan kriter mutlak yenilik, yani dünyada yenilik ilkesidir. Yenilik mutlaktır; çünkü, tescili istenen tasarımın aynısının kamuya sunulması halinde, kamuya sunma eylemi Türkiye’de ya da dünyanın neresinde ne zaman yapılmış olursa olsun, yenilik ortadan kalkar. Bundan tescil başvurusunda bulunan tasarımcının haberinin bulunup bulunmaması önem arz etmez.

Ayırt edicilik kriterini düzenleyen SMK'nın 56/f.5, “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce, b)Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.” Bir tasarımın ayırt edici nitelikleri o tasarıma has, yani sadece o tasarıma ait özelliklerdir.

Yine 56/5. maddeye göre tasarımlar arasındaki kıyaslamada ölçü "bilgilenmiş kullanıcı" dır. Bilgilenmiş kullanıcının tanımı SMK'da yer almamakla beraber, tasarımın ayırt ediciliğinde "ürün hakkında temel bilgilere sahip bir kişinin" yapacağı değerlendirme esas alınacaktır. Öğretide, bilgilenmiş kullanıcının bir uzmanı ifade etmediği; ortalama bir tüketiciden daha üst düzeydeki bir ara veya nihai tüketici olarak anlaşılması gerektiği ifade edilmiştir. Bilgilenmiş kullanıcı, kıyaslama yaparken ayrıntılar içerisinde boğulmamalı, iki tasarımın kendisinde uyandırdığı genel izlenime dikkat etmelidir. Bir tasarım diğerinden ayrıntıda bir çok farklılık içerse dahi, eğer genel izlenim benzerlik arz ediyorsa, söz konusu tasarım korunmayacaktır.

Aynı maddede (56/6); ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır. “Seçenek özgürlüğü” kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallerin değerlendirildiği 58. maddede. “Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.” ifadesi yer almaktadır.

Aynı maddeye göre, “Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.” koruma kapsamı dışında kalmaktadır. Seçenek özgürlüğü kavramı ile ilgili olarak, koruma dışı hallere ilişkin olarak SMK 58/f.2'deki kapsam, "tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır." şeklindedir.

Bir ürün, tasarımcısına ne kadar seçenek özgürlüğü bırakıyorsa koruma kapsamı da o denli genişler; seçenek özgürlüğü ne denli darsa koruma kapsamı da o denli daralır. Bir ürünün işlevini yerine getirebilmesi ancak belirli bir şekilde tasarlanmasını gerektiriyorsa, bu ürünün tasarımı korunamaz.

..., tasarım hukukuna ilişkin ... iptali/hükümsüzlük davalarında "mutlak yenilik" kriterinin belirlenmesi açısından bilirkişi incelemesi aradığından (...., 14.12.2002 tarihli ve ... sayılı ilamı ve daha birçok emsal ilam), alanında uzman bilirkişi heyetinden (endüstriyel tasarımcı, mimarlık fakültesinde profesör, tasarımcı/güzel sanatlar fakültesinde doçent) rapor dosyaya kazandırılmış, denetlenebilir olduğundan hükme esas alınmıştır.

07/06/2023 havale tarihli bilirkişi raporunun sonuç kısmında özetle: "...Davacıya ait dava konusu ... nolu tasarımın, itiraza mesnet olarak sunulan görseller karşısında yenilik ve ayırt edici nitelik koşullarını sağladığı, davaya konu ... sayılı ... kararının iptali koşullarının oluştuğu..."şeklinde görüş bildirilmiştir. Dosya kapsamında alınan kök raporda dava konusu porselen tabakların fiziken incelenmediği anlaşılmakla, dava konusu tabaklar dosyaya kazandırılarak yeniden inceleme yapılmak suretiyle bilirkişi heyetinden ek rapor alınmış, ek rapor kapsamında kök raporla aynı yönde görüş bildirilmiştir.

Belirtilen açıklamalar ışığında tarafların iddia ve savunmaları, tasarım tescil belgeleri, ...'in ret kararına mesnet gösterilen dokümanlar, hukuki nitelendirme hariç maddi tespitler barındıran bilirkişi raporu ile tüm dosya kapsamına göre yapılan tespitler şu şekildedir:

Bilgilenmiş Kullanıcı: Somut uyuşmazlıkta dava konusu tasarım, “tabak” tasarımı olup; bu ürün gerek son tüketiciler gerekse yiyecek-içecek sunumu yapan işletmeler tarafından satın alınmaktadır. Dolayısıyla da başta kadınlar olmak üzere, zücaciye tüketicileri, bu tasarım için bilgilenmiş kullanıcı olarak kabul edilmelidir.

Seçenek Özgürlüğünün Belirlenmesi:

Piyasada çok sayıda tabak tasarımı bulunması sebebiyle, bu alanda yoğun bir tasarım faaliyetinden bahsedebiliriz. Bu meyanda tabak tasarımı konusunda tasarımcının seçenek özgürlüğünün belirlenmesi şarttır. Tabak emtiasının daire, dikdörtgen ve/veya kare gibi şekillerde üretilmesi yaygın uygulamadır.

Bu bakımdan tabağın ana formu konusunda seçenek özgürlüğü görece sınırlı olmakla birlikte; genel forma yapılan ilaveler ya da yüzey şekillendirmeleri ile tabak emtiasının çok çeşitli biçimlerde tasarlanması mümkündür, Bu bakımdan da oldukça geniş bir seçenek özgürlüğü bulunmaktadır, Dava konusu tasarım tabak tasarımlarına ait olup, tasarımcı açısından servis edilecek içeriğin cinsine göre derin veya düz tasarlanması gerekliliği, porsiyonlama açısından belirli ebat sınırları içerisinde kalma, bulaşık makinası gibi bağıl ürünlerin standartlarından kaynaklı olarak belirli ebat sınırları içerisinde kalma,

masa v.b. düz bir yüzeye konulduğunda içeriğin dökülmeyeceği şekilde stabil bir hal alabilme gibi aslında form hakkında birtakım ipuçları içeriyor olsa da tasarımcının biçimlendirme açısından seçenek özgürlüğünü çok da kısıtlamayan kıstaslardan bahsetmek mümkündür.

KARŞILAŞTIRMALAR

Somut olaya konu tasarımda alışılageldik tabak tasarımından farklı olarak hem davaya konu hem de mesnet tasarımlarda tabak ortasında daire haliyle sınırlandırılmış bir yükselti bulunmaktadır. Bilirkişi heyetince bu tür tasarımlara ilişkin internet aramasında bir çeşitliliğe ulaşılmıştır (bkz. dosya kapsamında alınana ek rapor sayfa10 vd.) Buna göre heyetçe; tabak ortasında bulunan dairesel yükseltinin konumu, çeper yapısı, orta oyuntunun kesiti ve genel anlamda tabak kenarından iç çerçeveye yanaşmaya dönük kesitlerde farklılıklar oluşturulabilmekte, buradaki küçük müdahaleler ürünleri birbirlerinden farklı ve ayırt edici kılabildiği rapor edilmiş, mahkememizce de bu tespit makul bulunmuştur.

Davaya konu ... sıra numaralı tasarım ile mesnet olarak gösterilen tasarımlarının karşılaştırılması: Davaya konu ... sıra numaralı tasarım incelendiğinde dairsel şeklinde bir tabak olduğu, tabak dış çeperinden itibaren merkeze doğru bir iniş olduğu, bu inişin iç çepere doğru istikrarlı bir şekilde devam ettiği, iç çepere yanaşmadan hızlıca yükseldiği dış çeper ile aynı yüksekliğe ulaştıktan sonra içerde dairesel bir çeper yarattığı daha sonra az bir girinti ile düz şekilde merkeze doğru ilerlediği görülmektedir. Dış çeper ile iç çeper arasında hatırı sayılır bir çap farkı olduğu dış çeper çapının iç çeper çapının takribi 3 katı olduğu bilirkişilerce tespit edilmiştir.

İtiraza gerekçe olarak gösterilen "...." sitesinde yer alan önceki tarihli tasarımların büyük bölümü karşılaştırmaya esas olmayan seri tamamlayıcı (tuzluk, kayık tabak, vb.) tasarımlardır.

Karşılaştırmaya esas tasarım tasarımlar ele alındığında iki tasarım ele alındığında (.... kodlu mesnet ürün) davaya konu ürün ile benzer özellikler taşıdığı buna karşın farklılık olarak dış çeperden iç çepere doğru davaya konu üründe gözlemlemeyen ve aşırı şekilde hissedilmeyen bir derinleşme olduğu, belirgin bu çukurluğun tabak altında ancak tolere edildiği bilirkişilerce tespit edilmiştir.

Bununla beraber dış ve iç çeper çap oranları takribi 2/1 oranında olduğu (bilirkişilerce) görülmüştür. Bu farklılıklar küçük ayrıntı olarak değerlendirilmemiştir. Zira seçenek özgürlüğü kısmında da belirtildiği üzere piyasada genel tasarım yaklaşımı olarak iç çeperli tabaklar bulunmakta küçük farklılıklar ancak tasarımcının bu tasarım özelinde seçenekler üretilebilmesine imkân tanımaktadır.

Davaya konu ... sıra numaralı tasarım ile Kütahya Porselen ALA18DU00 kodlu mesnet ürün ele alındığında tasarımın yine iki çeperli ürun olduğu, dış çeperden istikrarlı bir şekilde ilerleyen bir derinleşme olduğu fazla derinleşmeden iç çepere doğru hızlı bir yükselmeye sahip olduğu, dış çeper ile aynı seviyede yüksekliğe ulaşıldıktan sonra merkeze doğru eğimli şekilde azalarak ikinci bir çukurluk oluştuğunun tespiti bilirkişilerce yapılmıştır.

Davaya konu ürün ile karşılaştırıldığında ana farklılaşmanın iç çeper içi çukurluk ve dış iç çeper çap oranları olduğu bilirkişilerce tespit edilmiştir. Bu farklılıklar küçük ayrıntı olarak değerlendirilmemiştir, Zira, piyasada genel tasarım yaklaşımı olarak iç çeperli tabaklar bulunmakta küçük farklılıklar ancak tasarımcının bu tasarım özelinde seçenekler üretilebilmesine imkân tanımaktadır.

Genel değerlendirme yapıldığında, davaya konu tasarım ile mesnetlerin kesitlerinin farklılaştığı, kesitler tabak ürünü için asli unsur olduğu değerlendirilmiştir. Kesit farklılıkları ürünün genel görünüşünü verdiğinden ve ürünün bu kesitin merkezden döndürülerek oluşturulduğundan kesitlerdeki farklılık genel görünüşleri de farklı kılmıştır. Bu farklılığın bilgilenmiş kullanıcı nezdinde fark edileceği yönde kanaat oluşmuştur.

Diğer taraftan davaya konu tasarım ile mesnetlerin dış iç çap oranları farklı olup davaya konu tasarımda bu oran 3/1 mesnetlerde 2/1 olduğu bilirkişilerce tespit edilmiştir ve gerekçe tasarımlarda bu oran yine bilirkişilerce gözlemlenmemiştir, Bu meyanda davaya konu ... nolu tasarımın, itiraza mesnet olarak sunulan görseller ve fiziki ürünler karşısında yenilik ve ayırt edici nitelik koşullarını sağladığı görüşüne bilirkişi heyetince varılmış, mahkememizde de aynı yönde kanaat oluşmuştur.

Yukarıda izah edilen gerekçelerle; davaya konu ... nolu tasarımın, itiraza mesnet olarak sunulan gorseller ve fiziki ürünler karşısında bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yenilik ve ayırt edici nitelik koşullarını sağladığı, davaya konu ... sayılı ... kararının iptali koşullarının oluştuğuna mahkememizce kanaat getirilerek, aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Davacı Masraf Dökümü: · İlk Masraf 172,90-TL · Posta Masrafı 221,00-TL · Bilirkişi Ücreti 7.300,00-TL · Toplam 7.693,90-TL Katip ... · e-imzalı Hakim ... · e-imzalı