Antalya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/286 K.2019/471

Mahkememizin ... Karar sayılı kararı Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nin ... tarih ve ... Esas - ... Karar sayılı ilamıyla bozulmakla, dosya mahkememizin yukarıdaki esasına kaydedilerek, yapılan açık yargılamaları sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin donatanı olduğu ... gemisinin ... tarihinde Antalya ... deniz kazası yaşadığını, davalıların müvekkiline ait geminin kazaya uğramasından sonra hukuka aykırı ve haksız surette hareket ederek müvekkiline ait geminin batmasına ve tam zayi olmasına sebebiyet verdiklerini, şayet geminin kurtarmaya yönelik bir bölgeye çekilmiş olsa idi batmayıp, tam zayi de olmayacağını ve zarara uğramayacağını, geminin tam zayi olmasına sebebiyet veren davalıların mahkemece tespit edilecek zararın tamamını tazmin etmeleri gerektiğini,

geminin tekne ve makine sigortacısının poliçe uyarınca geminin kaza neticesinde batmamış olması gerekçesiyle geminin poliçe değeri olan ... USD'yi ödemediklerini, ayrıca geminin haksız surette batırılmasının müvekkilinin mali mahvına da sebebiyet verdiğini, müvekkili firmanın geminin sağlayıcı kazançtan da mahrum bırakıldığını belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik ...

TL üzerinden açılan belirsiz alacak davasının kabulüne, müvekkilinin uğramış olduğu zarar tutarının tespit edilmesine, bu tespit neticesinde ortaya çıkan bedelin, geminin tam zayi olması tarihi olan ... tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar ... ve ... Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yasal 1 yıllık süre içinde açılmadığından zamanaşımı yönünden reddi gerektiğini, ilgili bakanlığın tüzel kişiliği içinde yer alan ve taşra teşkilatı olan ...

Başkanlığı'nın 2. davalı olarak belirtilmesi nedeniyle husumet itirazında bulunduklarını, belirsiz alacak davasının şartları oluşmadığını, geminin kayalara çarpmasındaki en büyük etkenin geminin sevk ve idare hatasından kaynaklandığını, davacıya ait gemiye kazadan sonra yapılan müdahalenin hukuka uygun şekilde ulusal ve uluslararası mevzuat hükümlerine göre yapıldığını, olayın vahameti ve aciliyetine binaen yapılan iş ve işlemlerin haklı ve hukuka uygun olduğunu, davacıya ait geminin kaptanının öngörülü davranmayarak gemisini idare edemediğini ve uygun rota ve yer tespitlerini yapamadığı için geminin kayalıklara çarparak su alıp,

batmasına sebep olduğunu, bundan dolayı sigorta şirketinin hiçbir ödeme yapmadığını, gemi donatanının kendi kusurundan kaynaklı fiili durumun yükünü idare üzerine yıkmaya çalıştığını belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın niteliği gözetilerek davaya bakmaya görevli mahkemenin ... İhtisas Mahkemesi sıfatıyla Antalya ...

Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, davacının aktif husumet ehliyetinin de olmadığını, geminin Türk veya yabancı ... gemi olduğu hususunda hiçbir açıklamanın bulunmadığını, ancak dosya içerisindeki bir kısım ek belgelerin incelenmesinde kazalı geminin ... ... ve ... limanına bağlı yabancı ... bir gemi olduğu ve donatanının da ...

Ltd - ... adında bir şirket olduğunu, bu durumda bayrağı ve limanı yabancı olan ve zayi olduğu mahal itibariyle bağlama limanı dışında bulunan bu geminin donatanına izafetle kaptan temsil ve dava yetkilerinin TTK 1105/1-2 hükümlerine göre belirlenmek zorunda olduğunu, davada davacının belli olmadığını, bu haliyle kaptanın donatanı adına ve ona izafeten dava açma hak ve yetkisinin bulunmadığını, aktif dava ehliyetinin olmadığını, bundan başka geminin hasarlandığı tarihin ... oluşu ve davanın haksız fiilden kaynaklı tazminat davası niteliği gözetildiğinde 1 yıllık zaman aşımı süresinin dolduğunu,

öncelikle geminin mülkiyetine ilişikin belgelerin ibraz edilerek davacı donatanının yabancı uyruklu olup olmadığının tespit edilmesinin gerektiğini, yabancı uyruklu olduğunun tespiti halinde davacının teminat yatırması gerektiğini, davacının gerek gemisinin gerçek değerini, gerek taşıdığı navlun değerini, gerekse ileri sürdüğü tam ziya sonucun, uğradığı kazanç kayıplarını ticari defter ve kayıtlarından kolaylıkla tespit edebilecek durumda olduğunu, bu nedenle davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, davacının ileri sürdüğü zararını belirtmesi ve bu değer üzerinden harcı yatırması gerektiğini,

kazadan sonra müvekkilinin uzmanlarının emir ve talimatlarını yerine getirdiğini, kendi insiyatifi ile hareket etmediğini, dolayısıyla müvekkilinin meydana gelen zararla ilgili sorumluluğunun bulunmadığını ve davanın müvekkili açısından pasif dava ehliyetsizliği nedeniyle husumet yönünden reddi gerektiğini, zararın oluşmasına neden olduğu iddia edilen eylemlerin hukuka aykırı fiil olarak nitelendirilemeyeceğini, geminin karaya oturduğu yerin paha biçileme doğal ve arkeolojik alanlarından birisi olduğunu, geminin kendisinden daha değerli olduğunu, geminin körfez dışında tekrar karaya oturtulması kararının doğru olduğunu,

geminin kazaya uğramasında ve karaya oturmasında gemi kaptanının tam kusurlu olduğunu belirterek, davanın usul ve esas yönünden reddini talep etmiştir.

Davacı vekilince delil olarak bildirilen olay tarihindeki hava durum raporları, dalgıç raporu, olay tespit tutanağı, uzman raporu, konşimento, genel adli muayene raporu, kaptanın kaza raporu, personel listesi, kaza krokisi ve gemi jurnallerinin fotokopileri, davalılar ... Bakanlığı ve ... Başkanlığı vekilince deniz kazalarını inceleme komisyon raporu, toplantı karar tutanakları, malzeme teslim tutanakları, şüpheli ifade tutanakları, bilgi alma tutanakları, olay tespit tutanakları, kaza olay krokisi fotokopileri dosyaya sunulmuştur.

... Asliye Ticaret Mahkemesi'nde açılan dava, ... İhtisas Mahkemesi sıfatıyla bakılmak üzere görevsizlik kararı verilerek mahkememize gönderilmiştir.

İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılarak, tarafların iddia ve savunmaları, olayın meydana geliş şekli ve daha sonra geminin kurtarılması için yapılan çalışmalar ve geminin batması neticesinde gerçekleşen olayla ilgili davalıların ayrı ayrı konumu ve görevleri nazara alınarak kusurlarının bulunup bulunmadığı, ayrıca dosyadaki tüm belge ve bilgilere göre batan geminin değeri konusunda uzak yol kaptanı ..., gemi işletme mühendisi ... ve gemi inşaatı mühendisi ...'dan rapor alınmış, bilirkişiler 19.03.2014 tarihli raporlarında özetle;

1-Davalıların, "gemi kurtarma işlemi yapmak üzere" ... gemisini yarı batık halde yüzer durumda bulunduğu yerden alıp bir başka yere götürürken, sadece tarihi değeri olan bir koyun kurtarılmasını değil, geminin de kurtarılmasını amaçlamaları gerektiğini, ancak gerek geminin çekilmesi sırasında onu çeken römorkörün davranışları ve gerekse geminin götürülerek bırakıldığı bölge nedeniyle, davalıların üzerlerine düşen bu edimi (geminin bilahare donatanı tarafından buradan da kurtarılabilmesine imkân tanınması edimini) yerine getirmediklerini,

2-... gemisinin, -bilahare- battığı yere götürülmek yerine, daha korunaklı ve sığ bir kumsala götürülüp burada oturtulmasının daha uygun bir karar olacağını, bu uygun bölgenin, kaza yerinden 6-7 mil uzaklıkta bulunan ... olabileceğini, şayet bu bölgeye çekilmesi planlanmış ve amaçlanmış olsaydı, çekme hızına bağlı olarak aynı süre içinde götürülebilmesinin pekâlâ mümkün olacağını,

3-Davalıların bu operasyondaki görev ve amaçları bir kurtarma operasyonu ise, kurtarma yapan tarafın bu işe ehil personele ve yeterli donanıma sahip olması gerekeceğini, davalı idarenin talebi üzerine .. nolu davalı ... işletmecisi tarafından görevlendirilen ... isimli römorkörün sadece cer (çeki) yapmak üzere çağrıldığını, gerek bu römorkörün, gerekse ... nolu davalılar tarafından bu operasyon için görevlendirilen ve çeki sırasında römorkörde bulunarak operasyonu yöneten GSK Uzmanlarının, böyle bir kurtarma operasyonu için gereken yeterliliğe ve donanıma sahip olmadığı, ancak operasyonun kurtarma ile değil batma ile sonuçlanmış olması gerçeği karşısında, belirtilen hususlarda bariz yetersizlikler ve/veya alınan kararın yanlış olduğunu,

4-Geminin batma tarihindeki değerinin ... ABD Doları olduğunu, bu değerin makul ve kabul edilebilir bulunduğunu,

5-Geminin 26 aylık süreçte elde edeceği kazancın ... USD olacağı, bu rakamın gemi şartları karşısında kadri maruf olduğunu,

Bu nedenle, ... gemisinin bir daha kurtarılamayacak şekilde batarak total loss olması hadisesinde, davalıların müşterek kusur ve sorumluluklarının bulunduğunu beyan etmişlerdir.

Uzak yol kaptanı bilirkişi ... ise 05.05.2014 tarihli ayrık raporunda özetle;

1-Kaptan ... ve gemide kalan üç personelinin gemiyi terk kararından sonra ... Devlet Hastanesi'ne alkol muayenesine sevk edildiğini, ...'da (yaklaşık 15 saat sonra) analiz için numune alındığını, diğer personelde sonuç negatif tespit edildiğini, ancak Kaptan ...'da labaratuvar ünitesinde kan örnekleri sonucuna göre ... MG/DL etil alkol belirlendiğinin tespit edildiğini, dosyada bulunan ve kaza sonrasında, Antalya ... Devlet Hastanesi'nde yapılan muayene neticesi düzenlenen "Alkol Test Sonuçları" bilgilerine nazaran, ... gemisi mürettebatının "alkolsüz" olduklarının belirtildiğini, kaza anındaki alkol durumunun konuyla ilgili uzman tarafından değerlendirilmesine ihtiyaç olduğunu,

2-Kaza öncesi demir yeri seçiminde; rüzgarın kuzeyli olması nedeniyle geminin topuk atladığı ... boğazına girme (... ile ... arasındaki kanaldan geçmek) yerine anılan mevkiiden yaklaşık 7 mil mesafede ve iki ayrı istikamet tarafında olan ... adası açıkları ile ... koyunda demirlemesinin daha emniyetli olacağını,

3-... gemisinin izlediği rotaların kıyı şeridine yakın olduğu ve kaza öncesi dar boğaz olan (140m) ... geçtiği görülmekle beraber, deniz kazası geçirmesi nedeniyle o bölgede demirlemek zorunda kalmasının, mevzuata ve teamüllere aykırı bir davranış olmadığını,

4-Davalıların, "gemi kurtarma işlemi yapmak üzere" ... gemisini yüzer durumda bulunduğu yerden alıp bir başka yere götürürken, sadece tarihi değeri olan bir koyun kurtarılmasını değil, geminin de kurtarılmasını amaçladıklarını, geminin çekilmesi sırasında onu çeken römorkörün davranışları incelendiğinde;

geminin yedeklenmesi sırasında, tespit edilen kusurların yapıldığı yedeklemede halatın karaman vurmasını (Ani gerilmelerle deste olması) engelleyecek, su seviyesinde çekme işlemini gerçekleştirecek donanım (köstek zinciri, üçgen pleyt, ara çelik halat) kullanılmadığının ve yedek çekme boyunun kısa tutulduğunun, yedekleme öncesi geminin stabilitesini düzeltecek (yara kapama ve su tahliyesi) herhangi bir işlem yapılmadığının gözlemlendiğini, ancak bu kusurların geminin kaptanı tarafından terk kararıyla terk edilmesi neticesinde geminin her an batabileceği ve çok önemli bölgede çevre kirliliğinin artabileceği endişesinden kaynaklandığını,

planlanan mevkiye yedeklenirken ... gemisinin batmadığını ve kayaya oturtulmasının sağlandığını,

5-Valiliğin koordinesinde toplanan kriz masasının kararı gereği, geminin römorkör ile ve kendi kontrollerinde arkeolojik özelliği daha az ve korunaklı bir koyda baştan kara yapılarak etrafı bariyer ile çevrilerek çevre kirliliğinin engellendiği bildirilerek; gemide bulunan yakıtın 1 gün içinde tamamen tahliye edilmesi ve geminin bulunduğu yerden 15 gün içinde kaldırılması istendiğini, ancak gemi yetkililerinin duyarsız davrandığını,

6-Geminin yedeklenerek bırakıldığı (kayaya oturtulduğu), dibi de sahil şeridi gibi kayalık olan bölge seçiminin kaza yerine yaklaşık 1 mil gibi yakın mesafede ve koy dışında olması, geminin bilahare donatanı tarafından buradan da kurtarılabilmesine imkân tanınması, en yakın kumsal sahilin (..., ... Plajı) yaklaşık 6-7 mil mesafede olması, bölgede kötü hava beklentisi (fırtına ihbarı) olması, bu uzun mesafede gemi yedeklemesinde yarı batık haldeki gemiye etkiyecek kuvvetler nedeniyle yedekleme işinin sahile ulaşamadan batma ile sona ereceği değerlendirmeleri ile; davalıların üzerlerine düşen yedeklemede ve yer seçiminde kusuru olmadıkları kanaatine varıldığını,

7-Geminin batma tarihindeki değerinin ... ABD Doları olduğunu, bu değerin makul ve kabul edilebilir bulunduğunu,

8-Geminin 26 aylık süreçte elde edeceği kazancın ... USD olacağını, bu rakamın gemi şartları karşısında kadri maruf olduğunu,

7 ve 8 inci maddelerde diğer bilirkişilerin fikirlerine katıldığını, ... gemisinin bir daha kurtarılamayacak şekilde batarak total loss olması hadisesinde, davalıların Çevre Kanunu adına gemiyi topuk atladıktan sonra demirlediği yerden uzaklaştırmaya çalışmasının doğru bir karar olduğunu, geçen zamanın aleyhte olacağını ve riski arttıracağından geminin daha ne kadar yüzebileceği hesabının yapılamadığını, geminin acilen bulunduğu yerden körfez dışına (kayaya oturtulduğu mevkiiye) çekilme kararının yerinde olduğunu, çekilme yerinden yaklaşık 6 kat mesafedeki kumsalın bulunduğu yere geminin çekilmesinin riski arttıracağını,

geminin en kısa mesafede kayaya oturtulmasından sonra idarenin geminin emniyete alınması ve yakıtı/yağının boşaltılması için süre tanıdığını, ancak mal sahibinin yapılan uyarıya duyarsız kalması ve bir işlem yapmaması, idarenin bu işlemi yaparken çevre koruma ile beraber mal ve can emniyetini düşündüğü gerekçeleri ile davalıların üzerlerine düşen yedeklemede ve yer seçiminde kusuru olmadıklarını beyan etmiştir.

Taraf vekillerinin rapora itirazları üzerine İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesi'ne (... Asliye Ticaret Mahkemesi) yeniden talimat yazılarak Uzak Yol Kaptanı ... rapor alınmış, bilirkişiler ... tarihli raporlarında özetle; geminin bulunduğu yerden çekilme zorunluluğunun olduğunu, geminin batmayacak şekilde uygun bir yere çekilmediğini, batmayacak şekilde uygun çekme işleminin yapılmadığını, geminin bu işlemler nedeniyle battığını, geminin batmasında ise, davalıların müştereken kusurlu ve sorumlu olduklarını beyan etmişlerdir.

Davacı vekili ... tarihli ıslah dilekçesi ile dava değerini ... USD arttırarak ... USD'ye ıslah ettiklerini beyan etmiş, ıslah harcını ikmal etmiştir.

Mahkememizce yapılan yargılama sonucunda ... K sayılı karar ile,

"Dava tazminat davasıdır. Davacı mülkiyetinde olan geminin kazaya uğramasından sonra davalıların hukuka aykırı ve haksız surette hareket edilerek batmasına ve tam zayi olmasına sebebiyet verdiklerini, şayet geminin kurtarmaya yönelik bir bölgeye çekilmiş olsa idi batmayıp, tam zayi de olmayacağını ve zarara uğramayacağını, geminin tam zayi olmasına sebebiyet veren davalıların mahkemece tespit edilecek zararın tamamını tazmin etmeleri gerektiğini ileri sürmektedir.

Davacıya ait geminin hacanın ağırlaşacağı bilgisi üzerine ... körfezine girerken kayalıklara çarpması sonucunda ,yara aldığı ve geminin su aldığı anlaşılmaktadır. Geminin ... körfezinde yarı batık halde bekletilmesi nedeniyle ,gerek bu Körfezin tarihi değeri ve çevre kirliliğinin oluşmaması için Antalya Valiliğinde kriz masası oluşturularak ,geminin bulunduğu yerden çekilmesine karar verildiği ve bu çekme işleminden sonra da çekildiği yerde battığı anlaşılmıştır.

Davacının gemisinin yarı batık halde bulunduğu yerden çekilmesine karar veren idaredir. İdare bu kararını uygulamak üzere harekete geçmiş ve diğer davalı şirketin römorkörünü kullanmaya karar vermiştir. Davacı kullanılan römorkörün hatalı çekme işlemi uyguladığını iddia etse de ,davlı şirketin gemi kurtarma gibi bir görevi bulunmamaktadır. Davalı şirket römorkörü davalı idarenin talebi ile orada bulunmuş ve işlemi yapmıştır.

Bu durum davalı şirketin idare tarafından işlerin yaptırıldığı bir kamu ajanı olduğunu göstermektedir. Davacının gemisinin çekilmesi işlemi bir idari kararla yapılmıştır. Davacının karar ve kararın uygulanması sırasındaki hatalara dayanarak dava açtığı anlaşılmaktadır. Dolaysıyla idarenin hatalı karar ve uygulamalarına karşı açılan davaların adli yargı yerinde değil idari yargı yerinde açılması gerekmektedir.

Davalı ... şirketi özel hukuk tüzel kişisi ise de ,idarenin kamu ajanı olarak kullandığı ,özel şirketlere de bu sıfatla idari yargıda davaya açılması mümkündür.(T.C. Danıştay İkinci Daire Esas No : ... " Savunma dilekçesinde davacı hakkında onur kırıcı ve itibar zedeleyici ifadeler kullanan idarenin ajanı hakkında idare aleyhine idari yargıda tazminat davası açılabileceği" gererkçesi ile davacının davasının görevsizlik nedeniyle usulden reddine dair verilen karar;

Davacı vekili tarafından temyiz edilmiş Yargıtay ... Hukuk Dairesi'nin ... tarih ve ... Karar sayılı ilamı ile ile;"1-Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillere gerektirici sebeplere göre, davacı vekilinin davalılardan ... atfen ... ve ... Başkanlığı’ na yönelik temyiz istemlerinin reddine karar vermek gerekmiştir.

2-Ancak, davalılardan ... özel hukuk tüzelkişisi olup aleyhine donatan sıfatıyla dava açılmıştır. Davacı, davalılardan ...’ nin gemiyi çekerken ve geminin çıkarıldıktan sonra bırakıldığı yerin hatalı olması nedeniyle geminin hasar gördüğünü ve battığını iddia ederek iş bu davalının haksız fiiline dayalı tazmin talebinde bulunmuştur. Bu durumda, anılan davalı yönünden haksız fiil esaslarına göre davaya bakma görevinin adli yargı yeri olduğundan hakkındaki davanın tefrik edilerek ayrı bir esasa kaydedilmek suretiyle işin esasının incelenmesi gerekirken bu davalı bakımından da görevsizlik kararı verilmesi doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir." gerekçesi ile bozulmuştur.

Mahkememizce Yargıtay bozma ilamına uyularak yargılamaya devam edilmiş, bozma ilamına göre toplanacak delil ve araştırılacak husus bulunmadığından aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.

Başkan ... Üye ... Üye ... Katip ... ¸e-imzalı ¸e-imzalı ¸e-imzalı ¸e-imzalı