Antalya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2019/545 K.2020/687

Yukarıda açık kimliği yazılı taraflar arasında görülen Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının mahkememizde yapılan yargılaması sonunda:

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin davalıdan dava dilekçesin ekinde sundukları bono (alacaklısı davalı, borçlusu davacı, ... düzenleme, ... ödeme tarihli) ile ....-TL karşılığında ... Ltd. Şti. Adına traktör satın aldığını, ... tarihinde ... Bankası ... Şubesi'nden davalı şirket adına ....-TL gönderdiğini, söz konusu bononun kalan borcuna istinaden ... tarihinde davalı şirket hesabına ....-TL ve ....-TL olmak üzere toplamda ....-TL'nin ... Bankası ...

Şubesi'nden davalı şirket yetkilisi olan ... adına gönderdiğini, davalı şirkete ait ticari defterler incelendiğinde müvekkilinin şahsı ile davalı şirket arasında herhangi bir alacak ilişkisi bulunmadığının görüleceğini, böylece müvekkili tarafından toplamda ....-TL'nin davalı şirkete ödendiğini, ....-TL borcu kaldığını, buna rağmen davalı tarafından ... tarihinde, asıl alacak miktarı ....-TL ve faiz tutarı ile birlikte ....-TL üzerinden Antalya ...

İcra Dairesinin ... sayılı dosyasında dava konusu senet nedeniyle kambiyo senetlerine mahsus tutarında icra takibi başlatıldığını, müvekkilinden ....-TL tahsil edildiğini, tahsilat dışında kalan miktarın ...-TL olduğunu, davalı tarafın girişmiş olduğu icra takibinin haksız ve kötü niyetli olduğunu, takibin öncelikle tedbiren durdurulmasına, davanın kabulü ile davalı şirkete borçlarının bulunmadığının tespiti ile davalı şirketin icra takibi dolayısıyla haksız olan tahsil ettiği ödemelerin istirdatı ve % 20‘den aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevabında. Borçlu ...'ın, müvekkili şirkete olan borcundan dolayı ... ödeme tarihli ... TL bedelli bono verdiğini, bu bonoda ihdas nedeni bulunmadığını, davacının bugüne kadar yalnızca ... TL(bankadan)+... TL(icra dosyasına) olmak üzere toplamda ... TL ödeme yaptığını, faiz (8 yıllık) ve icra dosyası masrafları hariç ... TL bakiye borcu bulunduğunu, dava dışı ... Şti. tarafından müvekkili şirkete yapılan ...

TL’lik ödemenin ise traktör alım satımına ilişkindir olup, bu dava dosyasıyla bir ilgisi bulunmadığını, bedelsizliğe ilişkin menfi tespit davalarında ispat yükünün davacıda olduğunu, bunu da yazılı delille ispat etmesi gerektiğini, davacının talep ettiği ticari defter incelemesiyle, davacı ile müvekkili arasında bir ticari ilişki olmadığının görüleceğini iddia edilmiş ise de bononun müvekkili şirketin ticari defterlerine işlenmemiş olmasının dava konusu bonoyu hükümden düşürmeyeceğini belirterek,

somut delillerden yoksun kötü niyetli davanın reddine, davacının %20’den aşağı olmamak üzere tazminat ödemeye hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRMESİ VE HUKUKİ NİTELENDİRME

Uyuşmazlık; dava konusu bonoun bedelsiz kalması nedenine dayanarak borçlu olmadığının tespiti talebine ilişkin, İİK.nun 72/3.maddesine göre açılmış Menfi Tespit davasıdır.

2004 sayılı İİK’nın 72.maddesi gereğince; Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.

Davalı alacaklı, Antalya ... İcra Müdürlüğünün ... sayılı dosyası ile ... tarihinde dava konusu bono nedeniyle ....-TL asıl alacak, ....-TL işlemiş faiz, ....-TL komisyon olmak üzere toplam ....-TL üzerinden Kambiyo Senetlerine mahsus icra takibi başlattıktan sonra (Örnek No:10) ödeme emrinin borçlu/davalıya ... tarihinde tebliğ edildiği, takibin kesinleştiği, davacının da .. tarihinde İİK.nun 72/3.maddesi gereğince huzurdaki Menfi Tespit davasını açtığı anlaşılmaktadır.

Davacı, dava konusu bononun, dava dışı ... Ltd. Şti. Adına traktör satın alımı nedeniyle verildiğini, davalı şirket ile arasında şahsi bir ticari ilişkinin olmadığını iddia etmekte, davalı taraf da cevap dilekçesinde dava konusu bononun traktör alımı ile bir ilgisinin olmadığını, bu alış verişe ait borcun banka havalesi ile ödendiğini, senedin bedelsiz kaldığını davacının yazılı delille ispat etmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Dava ve takip konusu bono üzerinde tartışma bulunmamaktadır.

Çözümlenmesi gereken sorun, davaya ve icra takibine konu senet nedeniyle davacının borcunun bulunup bulunmadığı noktasında toplanmaktadır.

Davacı, davalının ve dava dışı ... Ve Ltd. Şti.nin ticari defterlerinin incelenmesini talep etmiş, bunun üzerine ilgili bu şirketlerin ticari defter ve kayıtları mali müşavir bilirkişilerce incelenmiştir.

Tarafların iddia ve savunmaları, dosyaya sundukları deliller, icra dosyası ile tüm dosya kapsamı ile beraber alınan bilirkişi raporları ve yapılan yargılama sonunda;

Uyuşmazlığın çözümü için senede karşı senetle ispat kuralı, bononun hukuki niteliği ve edimlerin aynı anda ifa edilmesine ilişkin kuralların bir arada irdelenmesi gerekmektedir.

İspat yükünü düzenleyen 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 190.maddesine göre “ (1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. (2) Kanuni bir karineye dayanan taraf, sadece karinenin temelini oluşturan vakıaya ilişkin ispat yükü altındadır. Kanunda öngörülen istisnalar dışında, karşı taraf, kanuni karinenin aksini ispat edebilir.”

1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (HUMK) 290. maddesinde yer alan senetle ispat kuralı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ nda (HMK) 201. maddede yer almıştır. Buna göre, senede bağlı her çeşit iddiaya karşı ileri sürülen, senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak veya azaltacak nitelikte bulunan hukuki işlemlerin kanunda belirtilen miktardan az bir miktarda olsa bile tanıkla ispat edilemeyecektir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 72. maddesine göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir.

Yine davanın açıldığı tarih itibari ile yürürlükte bulunan, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 688. Maddesine göre bono veya emre muharrer senet, senet metninde (bono) veya (emre muharrer senet) kelimesini ve senet Türkçe’den başka bir dilde yazılmışsa o dilde bono karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, kayıtsız ve şartsız muayyen bir bedeli ödemek vaadini, ödeme yerini, kime ve kimin emrine ödenecek ise onun ad ve soyadını, senedin tanzim edildiği gün ve yeri, tanzim edenin imzasını içermelidir. Sıralanan bu kayıtlar bononun zorunlu ve geçerliliğini etkileyecek olan zorunlu unsurlardır.

Bonoyu düzenleyen borçlunun ödeme vaadini içeren bir tür kambiyo senedi olan bonoda taraflar 688. maddede belirtilen şekli koşulların yanında bononun ihdas nedeni (malen/nakden ya da teminat kaydı ile alındığını), uyuşmazlık durumunda aralarındaki anlaşmaya göre yetkili olacak mahkeme, faiz gibi bononun geçerliliğine etki etmeyecek ihtiyari unsurları belirleyerek senede ekleyebilirler.

Sıralanan şekil şartlarından da anlaşıldığı üzere, kambiyo senetleri temel hukuki ilişkiden bağımsız bir nitelik taşır ve soyut bir borç ikrarı içerir. Bu nedenle de bono düzenlenirken temel ilişkinin kaynağına yönelik “bedelin malen-nakden ya da teminat olarak alındığına” ilişkin ibarelerin senede yazılması zorunlu değildir. Taraflar bu ibareleri ticaret hayatındaki olası bir uyuşmazlık durumunda ispat hukukunda karşılaşabilecekleri zorlukları daha kolay aşmak amacıyla ihtiyari olarak kayıt altına almaktadırlar. Yoksa elbette ki bu kayıtlar bağımsız borç ikrarı içeren senetlerin niteliğine etki etmez.

Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra somut olaya gelince, kural olarak menfi tespit davalarında ispat yükü davalı olan alacaklıdadır. Ancak bu kuralın bazı istisnaları bulunmaktadır. Örneğin menfi tespit davasında takibe konu kambiyo senedinin bedelsizliğini ileri süren davacı olan borçlu bu iddiasını ispat ile mükelleftir.

Eldeki davada da davacı, dava dışı ... Ltd. Şti. Adına traktör satın alması nedeniyle kendi adına düzenlenen senetten kaynaklanan borcun ödendiğini edildiğini belirterek, bono nedeni ile borçlu bulunmadığının tespitini istemiştir.

Şekli açıdan unsurları tam olan bono üzerinde taraflar seçimlik olarak senedin hangi amaçla düzenlendiğine ilişkin bir kayıt eklememişlerdir. Dava ve takip konusu bonoda malen/nakden kaydı bulunmamaktadır.

Benzer bir olayda Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 05/02/2019 tarih ve 2017/19-821 E. 2019/58 K.sayılı içtihadında da değinildiği gibi davacının bononun malen, davalının nakten verildiği yönündeki beyanları karşısında senedin her iki tarafça da talil edildiğinin kabulü zorunludur. Ancak bu durum ispat yükünün davacı senet borçlusunda olduğu yolundaki genel kuralı değiştirmez. Davacı senedin bedelsiz olduğunu ispatlaması gerekir.

Davacı taraf dava ve takip konusu ... tarihli senedi dava dışı ... Ltd. Şti. Adına traktör satın alması nedeniyle verildiğini ispatlayamamıştır. Davada taraf olmayan dava dışı ... Ltd. Şti.nin ticari defterlerine dayanmış, bu defter ve belgelerin incelenmesinde de söz konusu senedin şirket için ancak davacı adına davalıya verildiği hususunda bir kayıt bulunmamaktadır. Ticari ilişki şirketler arasındadır. Bu nedenle davacının davasının ispatlanamadığından reddine karar vermek gerekmiş olup aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

KATİP ... · (E-imzalıdır) HAKİM ... · (E-imzalıdır)