Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/593 K.2023/803

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Nitelikteki Hizmet Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkilinin tekstil sektöründe faaliyet göstermekte olan, uluslararası saygın bir şirket olduğunu, davalı ile müvekkili şirket arasında 16.09.2019 tarihinde, ... tarihinde düzenlenecek olan ...

Fuarı için sözleşme imzalandığını, imzalanan Fuar Katılım Sözleşmesinde yazılı olduğu şekli ile m² ve birim fiyat konusunda müvekkili şirketin kendi üstüne düşen görevi yerine getirdiğini ve ödemelerini zamanında ve tam olarak yaptığını, ancak davalı tarafın sözleşme gereği fuar düzenleme işini gerçekleştirmediğini, fuarın pandemi bahane edilerek ... tarihine ertelendiğini ve daha sonra da davalı şirket tarafından tek taraflı olarak Mayıs 2022 tarihine ertelendiğini, ticari hayatının gelişimini bu fuara bağlamış olan birçok şirket gibi müvekkili şirketin de mağduriyetine sebebiyet verdiklerini,

müvekkili şirket tarafından bu tarih değişikliğinin kendilerine uygun olmadığına ilişkin 20.05.2020 tarihli dilekçenin, davalı firmaya sunulduğunu, davalı firma tarafından yapılan keyfi ve dayanaksız tarih değişiklikleri sebebiyle müvekkilinin şirket ve başkaca pek çok firmanın mağduriyet yaşadığını, müvekkili şirketin, davalı ile aralarındaki sözleşme uyarınca edimini yerine getirdiğini ve 08.10.2019 tarihinde 25.365,18 TL ödeme yaptığını, buna karşın davalı tarafın fuarı tek taraflı iradesi ile ertelediğini, müvekkil şirketin;

fuarın ertelenmesinin kendilerine uygun olmadığı ve parasının iade edilmesi hususunu davalı şirketin yetkilileri ile defalarca telefonla bağlantı kurmak sureti ile anlattığını, ancak bir netice alamadığı için dilekçe ile durumunu bildirdiğini, davalı tarafın, sözleşmede yer alan tarihte edimlerini yerine getirmediği gibi müvekkili tarafından yapılan ödemeyi de iade etmediklerini, bu nedenlerle davanın kabulüne, müvekkili şirket tarafından davalıya yapılan 25.365,18 TL'nin 18.10.2019 ödeme tarihinden işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tahsiline,

alacağın salimen tahsili için ihtiyati tedbir anlamında mümkün ise teminatsız veya uygun görülecek teminat ile davalı şirketin menkul ve gayrimenkul malları ile doğmuş, doğacak ve 3. Kişilerdeki hak ve alacaklarının üzerine ihtiyati haciz kararı verilmesini, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin pandemi nedeniyle devlet tarafından alınan kararlar ve yayınlanan genelgeler nedeni ile fuarı ertelemek zorunda kaldığını, belirlenen tarihte yurt dışından misafirlerin pandemi nedeniyle katılamayacak olmaları nedeniyle fuar katılımcıları tarafından ertlenmesinin talep edildiğini, fuarın sanki keyfe keder nedenlerle yapılmadığını ve bu durumdan müvekkili şirketin bir menfaati varmış gibi lanse edip müvekkili şirkete kusur ve kötüniyet hamledilmesinin mümkün olmadığını, müvekkili şirketin, fuarın tarihini değiştirme hakkı bulunduğunu,

fuar tarihinin değiştirilmesi katılımcılara sözleşmeyi fesih ve ödenen bedelin iadesi hakkı vermediğini, davacının imzalamış olduğu sözleşmenin hükümlerinin geçersiz olduğunu iddia etmesi hakkın açıkça kötüye kullanılması niteliğinde olduğunu, müvekkil şirket ile tetsiad arasında yapılan ana protokol ve tüm eklerin süresi sona erdiğinden artık hükümsüz hale geldiğini, bu nedenle davacı yanın işbu protokol hükümlerine dayanmasının mümkün olmadığnı, müvekkili şirketin katılımcılardan aldığı ücretler ile fuar organizasyonu harcamaları yaptığını, personelini çalıştırdığını, maaşlarını verdiğini, istihdam sağladığını,

devlete vergilerini ödediğini, bütün bu gerçeklik dikkate alındığında verilen hukuka aykırı karar ile müvekkili şirket müvekkilin iradesi dışında doğan, bir mücbir sebep olan pandemi süreci nedeni fuarın ertelendiğini, taraflar arasından menfaatler dengesi dikkate alınması gerektiğini, ahde vefa ilkesi göz önünde bulundurulması gerektiğini, haksız ve mesnetsiz ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddine,davanın reddine, tüm yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı taraf yüklenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Mahkememizce taraflara usulüne uygun davetiye tebliğleri yapılarak taraf teşkili sağlanmış ve davanın esasına başlanmıştır.

Mahkememizce tarafların iddia ve savunmaları, sundukları deliller, dosya kapsamı belgeler ve her iki tarafa ait ticari defter ve kayıtlar incelenmek sureti ile taraflar arasında akdedilen fuar katılım sözleşmesine binaen davaya konu fuarın davalı tarafın pandemi gerekçe gösterilerek ertelemesinin yerinde olup olmadığı, sözleşme tarihinden itibaren dava tarihine kadar uluslararası başkaca fuar organizasyonlarının davalı kayıtları incelenerek yapılıp yapılmadığı, davaya konu fuara yabancı katılım sayısının ne kadar olduğu, yabancı katılım sayısının toplam katılım oranının ne kadar olduğu,

sözleşmeden itibaren davalı tarafça başkaca fuarların yapılıp yapılmadığı, uluslararası fuarların aynı gerekçelerle ertelenip ertelenmediği, yine ertelendiği tespit edilen uluslararası fuarların mukayeseli olarak dava dosyamıza konu fuar ile karşılaştırmasının yapılmasına, davalı kayıtların incelenerek tespiti yapılan uluslararası fuarların dava konusu fuar ile benzerliğinin bulunup bulunmadığı hususunun değerlendirilmesine, davacı tarafça fuar katılıma ilişkin ödeme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği,

davalının yabancı katılımcıların talepleri nedeniyle fuarı ertelemek durumunda kaldığı iddiasının yerinde olup olmadığı hususlarında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş olmakla, bilirkişi SMMM ..., Prof. Dr. ..., Tekstil Mühendisi ...'in 16/06/2023 tarihli heyet raporunda özetle. Usul yönünden incelenen davacı ...’a ait 2019-2022 arasındaki dönem yasal

defterleri fiziki olarak tutulmuş, açılış noter tasdikleri, usulüne uygun ve zamanında

yaptırıldığını, davalı ... A.Ş.’ne ait 2019-2022 arasındaki dönem defter-i

kebir ve yevmiye defteri, e-defter olarak tutulduğunu, beratları zamanında ve usulüne uygun

oluşturulduğunu, fiziki tutulan envanter defteri, açılış noter tasdiki usulüne uygun ve

zamanında yaptırıldığını, hesap ve kayıt yönünden incelenen davacı yasal defterlerine göre; davalı, dava tarihi

(25.06.2022) itibariyle 25.365,18.TL tutarında borçlu olduğunu, hesap ve kayıt yönünden

incelenen davalı yasal defterlerine göre (25.06.2022) itibariyle 25.365,18.TL tutarında

alacaklı olduğunu, dolayısıyla, taraf yasal defter kayıtları, dava tarihi itibariyle birbiriyle

uyumlu olduğunu, netice olarak; tarafların yasal defter kayıtlarına göre, davacının, dava tarihi (25.06.2022)

itibariyle davalıdan 25.365,18.TL tutarında alacaklı olduğu dikkate alınarak, haklı

olduğuna karar verilmesi halinde, davacının, davalıya ödeme yaptığı tarihten (08.10.2019)

dava tarihine (25.06.2022) kadar geçen (991) gün için değişen oranda, reeskont avans

faizi, 10.242,83.TL tutarında hesaplandığını, yapılan hukuki değerlendirme neticesinde Davalı ...’a fuar tarihlerini ve

yerini dilediği gibi değiştirme, kısmen ya da tamamen iptal etme gibi yetkilerin verildiği

sözleşme hükmünün genel işlem şartı olduğundan bahisle TBK 21 hükmü uyarınca yok

hükmünde olduğu; aksinin kabulü halinde dahi söz konusu hükmün dürüstlük kuralına aykırı olduğundan bahisle TBK 25 hükmü gereği kesin hükümsüz olduğu; yokluk ve kesin

hükümsüzlük şeklindeki geçersizlik hallerinin hakim tarafından resen dikkate alınmasının

mümkün olduğu;

davalı ...’ın Sözleşme ile üstlendiği edimin, ... tarihlerinde

...’da fuar düzenlenmesi olduğu; pandemi mücbir sebebi nedeniyle bu edimin o

tarihlerde ifa edilmesinin hukuken imkansız hale geldiği; Davacı’nın sonradan yapılan

ertelemeyi kabul etmediği de dikkate alındığında Davalı ...’ın sözleşme

kapsamında kendisine ifa edilen edimleri sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde

iade etmesi gerektiği görüş ve kanaatine varıldığı bildirilmiştir.

TÜM DOSYA MUHTEVİYÂTI KÜLLÎYEN TETKÎK EDİLDİĞİNDE

Dava; taraflar arasında imzalanan fuar katılım sözleşmesi gereğince ödenen fuar katılım bedelinin sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca davalıdan tahsili talebine ilişkindir.

Öncelikle ispat müessesesini açıklamakta fayda var. Bilindiği üzere, hakim, davada hangi vakıaların ispat edilmesini tespit ettikten sonra, bu vakıaların kimin tarafından ispat edilmesi gerektiği sorusuyla karşılaşır; buna ispat yükü denir. Kendisine ispat yükü düşen taraf için, bu bir yükümlülük(mükellefiyet) değil, sadece bir yüktür(külfettir). Taraf kendisinin ispat etmesi gerektiği vakıayı ispat edemezse karşı taraf ve mahkeme onu mutlaka ispat etmesini isteyemez, bilakis kendisine ispat yükü düşen taraf , o vakıayı ispat edememiş sayılır.(Kuru, Medeni Usul Hukuku, 2016, sy 319)

Dava dosyamızda ispat yükü alacak bakımından davacı üzerinde, pandemi nedeniyle fuar erteleme hakkının olduğunu, pandemi şartlarının fuar yapmaya elvermediğini, davacının fuar ertelense bile ücret istemeye hak kazanmayacağına ilişkin iddialar bakımından ise davalı üzerinde olup taraf iddia ve savunmaları bu muvacehe ölçüsünde değerlendirilmiştir.

Somut olayımızda sözleşme serbestisi ilkesi gereği uyuşmazlığın çözümüne öncelikle taraflar arasında münâkid sözleşme ile yine davacı tarafın taraf üye olduğu, davalı ile dava dışı 3. Kişi ile imzalanan Tetsiad protokolünün uygulanması gerekmektedir.

Davalı tarafça her ne kadar davacı ile akdedilen sözleşmenin 2. maddesi gerekçe gösterilerek fuar ertelense bile ücret iadesi istenemeyeceği belirtilmişse de söz konusu sözleşme hükmünü tek başına ele almak mümkün olamayacaktır. Zira yukarıda değinildiği gibi davacının Tetsiad üyesi olması nedeniyle konuya ilişkin 8 nolu protokolün de irdelenmesi gerekmektedir.

Davalı ile dava dışı ... arasında akdedilen 8 nolu protokole bakıldığında. 3 nolu maddesinin 2 nolu paragrafında davalının karşılıklı mutabakat ile fuar tarihinin değiştirilmesi durumu ve mücbir sebepler dışında fuar organizasyonu gerçekleştirilemez ise edimlerin taraflara iadesi hususunun düzenlendiği anlaşılmıştır.

Ayrıca aynı protokolün 6. Maddesinde ise katılım sözleşmelerinin söz konusu protokole uygun olacağına ilişkin düzenleme yapıldığı, aksi takdirde ilgili maddelerin yok hükmünde olacağının düzenlendiği anlaşılmıştır. Bu aşamada bir konuya açıklık getirmek gerekecektir.

Bu durumda her ne kadar fuar katılım sözleşmesinin 2. maddesinde davacının, fuar iptal edilse dahi ücret talep edemeyeceği hususu düzenlenmişse de davacının ... üyesi olduğu, davalı ile dava dışı Tetsiad arasında akdedilen protokolün 3. ve 6. maddesinin 3. kişi yararına hükümler niteliğinde olduğu, söz konusu protokol daha evvel akdedilen 2005 tarihli protokolün eki niteliğinde oluğu, bu durumda gerekçesiz dahi olsa davalının fuarı iptal etme ya da fuar tarihini dilediği gibi değiştirme hakkı tanıyan sözleşmede düzenlenen 2. maddenin artık olaya uygulanabilirliğinin kalmadığı kanaatine varılmıştır.

Gelinen aşamada davalının ... ile yapmış olduğu protokolün 3. Maddesine göre ancak mutabakat ya da mücbir sebep halinde fuar tarihini değiştirebileceği anlaşılmış, bunun dışındaki sebepler halinde ya da mücbir sebebe dayansa bile bunun ispat edilememesi halinde davacının sözleşmeden dönme hakkının doğacağı muhakkaktır.

Davalı fuarın ertelenme sebebini mücbir sebebe dayandırdığından bu iddiasını ispat etmekle mükelleftir. Bu aşamada davalı savunmaları nedeniyle ispat yükü davalı üzerine geçtiğinden fuarın mücbir sebeple ertelenip ertelenmediğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Zira davalı tarafça fuarın ertelenmesi hususunda ayrıca bileşik ikrarda bulunulmuş olup, ertelemeye dayandırdığı gerekçeleri bizzat davalının ispatlayabileceği göz önüne alındığında bu konudaki mükellefin davalı olduğu ve bilirkişi incelemesi yapılacak olması halinde ticari defter ve kayıtları ile pandemi koşulları nedeniyle ertelemeye dair tüm bilgi belgeleri bilirkişilerin incelemesine sunması gerektiği kanaatine varıldığından mahkememizce davalı savunmaları bakımından bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiştir.

Yapılan inceleme neticesinde, dava konusu .... fuarı yabancı katılımının yoğun olduğu uluslararası bir fuar olduğu, davalı

tarafından düzenlenen ve 10.09.2022 – 14.09.2022 tarihleri arasında gerçekleşen ... Fuarı inceleme raporu ve fuarda çekilen fotoğraflara göre fuara 730 firma

katılmış olduğu, katılımcı firmaların 50 adedi yabancı katılımcı olduğu, yabancı katılımcıların,

katılımcıların %6,85’ine karşılık geldiği, fuarın 11.232 adet ziyaretçi tarafından ziyaret

edildiği, ziyaretçilerin 2.583 adedinin yabancı ziyaretçi olduğu, yabancı ziyaretçilerin oranı

toplam ziyaretçilerin %23’ü olduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca, yapılan inceleme neticesinde, ... Fuarı ve ... Fuarı dava

konusu tarafların anlaştığı ... Fuarından önce ve pandemi yasakları

başlamadan önce Ocak – Mart 2020 aylarında gerçekleştiği anlaşılmıştır. Yine, 10.09.2020 - 13.09.2020

tarihleri arasında gerçekleşen ... fuarı, 31.10.2020 –

08.11.2020 tarihleri arasında gerçekleşen .... Fuarı, 25.11.2020 –

28.11.2020 tarihleri arasında gerçekleşen ... fuarı, 03.08.2021 - 08.08.2021

tarihleri arasında gerçekleşen ... Fuarı,

01.09.2021 - 04.09.2021 arasında gerçekleşen ...2021 fuarı ve 08.09.2021 -

12.09.2021 tarihleri arasında gerçekleşen ... fuarı pandemi

döneminde ve dava konusu ... Fuarının ertelendiği dönemde

gerçekleştiği, gerçekleşen fuarların, uluslararası katılımcıların ve ziyaretçilerin bulunduğu

fuarlar olduğu yapılan inceleme ile anlaşılmıştır.

Davalı savunmasının ikinci dayanağını, mücbir sebep ile fuarın ertelenmek zorunda kalındığına dayandırmıştır. Yapılan incelemelerden de anlaşılacağı üzere, davalının, dava konusu fuarın ertelenmesine dair yoğun taleplerin bulunduğuna ilişkin iddiasını ispat edemediği gibi, dava konusu fuarın yapılması planlandığı tarihlerde ertelenmesine rağmen başkaca uluslararasın fuarların yapılmaya devam edildiği, bu haliyle mücbir sebep nedeniyle fuarın ertelendiği hususu iddia edilmişse de, davalının başkaca uluslararası fuarlar organize etmesi nedeniyle iddia ettiği mücbir sebebin olayımıza davalı açısından uygulanabilirliğinin bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

Konuya uygulanması gereken ... ile akdedilen 8 nolu protokolün 3 ve 6 nolu maddelerine davalının aykırı hareket ettiği, mücbir sebep nedeniyle fuarın ertelendiğinin ispat edilemediği, dolayısıyla davacının ödediği bedeli iadeye hak kazandığı, davacının ödediği bedel bakımından bir ihtilaf bulunmadığı da gözetilerek başkaca araştırmaya gerek kalmaksızın dava hakkında aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

Katip ... · ¸e-imza Hakim ... · ¸e-imza