İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2018/728 K.2024/359

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit (Ticari İlişkiden Kaynaklanan), Alacak (Satım Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı ... ...A.Ş. arasında 16.01.2016 tarihinde 5 yıllık standart akaryakıt bayilik sözleşmesi ve davalı ...

Gaz A.Ş. ile 16.01.2016 tarihinde 5 yıllık standart otogaz bayilik sözleşmesi imzalandığını, taraflar arasında 2016 yılında başlayan bayilik ilişkisinin haklı nedenlerle müvekkili şirket tarafından keşide edilen ihtarname ile feshi neticesinde sona ermiş olduğunu, davalı şirketlerin bayilik sözleşmeleri ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kâr paylaşımı kurallarını ihlal ederek müvekkili şirketin kârdan mahrum olmasına neden olduklarını,

davalı şirketlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı şekilde eylemleri dolayısıyla müvekkili şirketin mali olarak sürekli ve sistematik bir şekilde zarara uğratıldığını ve bayilik sözleşmelerinin müvekkili şirketçe haklı nedenle feshedildiğini beyanla taraflar arasında imzalanmış olan tüm sözleşmelerin sona erdiğinin tespitine, müvekkili şirketin dava tarihi itibarıyla davalı şirketlere herhangi bir borcunun bulunmadığının tespitine, davalı şirket uhdesinde bulunan ...

Bankası ... ve... Şubesine ait 100.000,00 TL bedelli 03.03.2016 tarihli ... numaralı banka teminat mektubunun müvekkili şirkete iadesine ve müvekkili şirketin alacağının 34.694,36 TL’lik kısmının dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı şirketlerden tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalılar vekili ise; müvekkili şirketlerin dağıtıcılık faaliyeti kapsamında ticari koşullara aykırı davranmadığını, müvekkili şirketlerin taraflarca belirlenmiş kâr paylaşımı ve ürün alım taahhüdü koşullarına harfiyen uymuş olduğunu, davacı şirkete ikmal yapılmadığı iddiasının asılsız olduğunu, kira bedellerinin zamanında ve eksiksiz olarak ödendiğini beyanla davanın reddini savunmuştur.

Birleşen ... Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davacı vekili; müvekkilinin EPDK tarafından verilmiş “akaryakıt ... lisansı” ile faaliyet gösteren bir akaryakıt ... şirketi olduğunu, akaryakıt sektöründe ... markası altında faaliyet gösteren istasyon işletmecisi bayileri aracılığıyla faaliyet göstertiğini, ... Gıda İnş. Nak. San. Ve Tic. Ltd. Şti.

Bayilik sözleşmesinin süresinden önce haksız olarak feshettiğini, müvekkiline olan borçlarını ödemediğini, müvekkilinin kullanmaya hak sahibi olduğu akaryakıt istasyonunu işgal ettiğini, fazlaya ve diğer hususlara ilişkin her türlü talep ve dava hakkı saklı tutularak,

yapılacak yargılama ile doğruluğu ve haklılığı kanıtlanacak iddia ve talebe konu tespit ve kısmi alacak davası uyarınca, müvekkilinin davalıdan 115.853,66 TL cari hesap alacağına yapılacak bilirkişi incelemesi sonrasında talep artırımda bulunmak kaydı ile 500 USD kar mahrumiyeti alacağı, 500 USD yatırım bedeli iade alacağı, 500 USD cezai şart alacağı olduğuna, müvekkilinin alacaklı olduğu TL ve Döviz cinsiden tutarlara taraflar arasındaki sözleşmenin sona erdiği tarih olan 08/08/2018 tarihinden itibaren faiz işletilmesini,

gecikme faizinin hesabında ilgili para cinsinden alacaklar için kamu bankalarının vadeli kredilere uyguladığı en yüksek faizin esas alınmasını, tespit edilecek alacak tutarının ödeme tarihinden TCMB döviz satış kuru karşılığı hesap edilecek TL karşılığının davalı borçlu tarafından ödenmesini, yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesini karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ise; müvekkili şirket ile davacı arasındaki huzurdaki davanın konusu ve tarafları aynı olmak üzere İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesinini...

Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası ikame edildiğini, bu davanın menfi tespit davasının kesinleşmesine kadar bekletici mesele yapılmasını, taraflar arasındaki bayilik ilişkisinin müvekkili şirketin bayilik sözleşmelerini haklı nedenlerle feshi neticesinde sona erdiğini, davacı şirket bayilik sözleşmeleri ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kar paylaşımı kurallarını ihlal ederek müvekkili şirketin kardan mahrum olmasına neden olduğunu, davacı şirketin halihazırda peşin ödeme ile alış gerçekleştirilen müvekkili şirketin ürün taleplerini ürün almadan ödeme yapılması,

mutat dışı ve akde aykırı sebeplerle ertelemesi ve reddetmesinin bir başka haklı nedenle fesih sebebi olduğunu beyanla davanın reddi ile müvekkili şirketin dava tarihi itibariyle davacı şirkete herhangi bir borcunun bulunmadığının tespitini, müvekkili şirketin şimdilik 34.694,36 TL’lik alacağı bulunduğunu tespitine, yargılama masrafları ve vekalet ücretini davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen 10. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında davacı vekili; davalının otogaz bayilik sözleşmesini süresinden önce haksız olarak feshettiğini ve davacıya olan borçlarını ödemediğini, davacının kullanmaya hak sahibi olduğu akaryakıt istasyonunu işgal ettiğini, davacının uğradığı zarar gibi davalının elde ettiği haksız kazancın da büyük olduğunu, davacı ile davalının arasında sona ermiş hukuki ilişkiyi gösteren sözleşmelerin, ...

Mah 10709 Sok No:51 .../... adresinde bulunan otogaz satış ve servis istasyonunun işletilmesi için 5 yıl süreli otogaz bayilik sözleşmesi ve ürün alım taahhütnamesinin bulunduğunu, davalının bayilik sözleşmesini süresinden önce haksız olarak feshettiğini, davacının 59.026,52 Amerikan Doları kâr mahrumiyeti alacağı bulunduğunu beyanla, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak üzere, davacının davalıdan yapılacak bilirkişi incelemesi sonrası talep arttırımında bulunmak kaydıyla şimdilik 1500 Amerikan Doları kar mahrumiyeti alacağı bulunduğuna,

davacının alacaklı olduğu döviz cinsinden tutara taraflar arasındaki sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren faiz işletilmesine, gecikme faizinin hesabında ilgili para cinsinden alacaklar için kamu bankalarının bir yıl vadeli kredilere uyguladığı faizin esas alınmasına, tespit edilecek alacak tutarının şimdilik 1500 Doların dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ve ödeme tarihindeki TCMB döviz satış kuru karşılığı hesap edilecek TL karşılığının davalı borçlu tarafından ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ise; davalı ile davacı arasındaki huzurdaki davanın konusu ve tarafları aynı olmak üzere İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin...

Esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası ikame edildiğini, bu davanın davalı tarafından ikame edilen menfi tespit davasının kesinleşmesine kadar bekletici mesele yapılmasını talep ettiklerini, davacı ile davalı arasında 5 yıllık otogaz bayilik sözleşmesinin imzalandığını, davacı ...'in kendi işletmesel kararı ile Türkiye'deki tüm bayilerini yeni kendi ticari merkezinde mukim ... ...

AŞ'ye devretmesi sebebiyle, mezkur akaryakıt bayilik sözleşmesi aynı koşul ve hükümlerle 14/06/2018 tarihinde ...'e devredildiğini, bunun yanında ayrıca yine bayilik sözleşmesine ek olarak bila tarih asgari ürün alım taahhütnameleri, ticari koşullar ve ariyet demirbaş sözleşmesinin de akdedildiğini, davalı şirketin davacılara herhangi bir borcunun bulunmadığını, taraflar arasındaki bayilik ilişkinin davalı şirketin bayilik sözleşmelerini haklı nedenlerle feshi neticesinde sona erdiğini,

davacı şirketin bayilik sözleşmelerini ve eki niteliğindeki belgelerle kararlaştırılan ürün edinme bedeli ve kar paylaşımı kurallarını ihlal ederek davalı şirketin kardan mahrum olmasına neden olduğunu beyanla, davanın reddini talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl dava; bayilik sözleşmesinden dolayı menfi tespit, bedel iadesi ve feshin tespiti; birleşen davalar ise bayilik sözleşmesinden dolayı alacak istemine ilişkindir.

Davalılardan ... ... AŞ'ye devrolan dava dışı ... firması ile davacı arasında bayilik sözleşmesi, protokoller ve alım taahhütleri imzalandığı, akdi ilişkinin davacı bayi tarafından fesih ile 08/08/2018 tarihinde sonlandırıldığı çekişmesizdir.

Uyuşmazlık; feshin haklı olup olmadığı ve buna göre kimin, ne miktarda alacağı olduğu noktalarındadır.

Fesih; asıl ve birleşen davaların çözümü için öncelikle bayi tarafından gerçekleştirilen feshin haklı olup olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Sözleşmeyi fesheden bayi haklı nedenle feshettiğini kanıtlamalıdır. Her ne kadar bayi tarafından davalıların 1 tanker için vade maliyetsiz vadeli satışı kabul ettikleri halde buna uymadıkları, ayrıca sabit maliyetlerin olandan fazla gösterildiği bu nedenle feshin haklı olduğu iddia edilmiş ise de; sözleşmelerde vadeli satışa ilişkin hüküm bulunmadığı, alınan bilirkişi raporları ile de maliyete yönelik iddianın sübut bulmadığı anlaşılmakla feshin haklı olmadığı anlaşılmıştır.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; dava açan kişi mahkemeye başvurmaksızın hakkını elde edebilecek durumda ise bu kişinin dava açmasında hukuki yararı bulunmamaktadır.

Asıl davada davacı; feshin varlığının tespitini talep etmiş ise de fesih işlemi tek taraflı irade beyanı ile hukuk aleminde sonuç doğurabilecek nitelikte bir işlem olduğundan ve kural olarak feshin tespitine ilişkin mahkeme kararı gerekmediğinden sözleşmelerin feshinin tespitine yönelik istemin hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddine karar vermek gerekmiştir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2012/5795-14049 E-K sayılı kararı).

Asıl davada menfi tespit ve bedel iadesi istemi yönünden; asıl davacı tarafından borçlu olunmadığının tespiti isteminde bulunulmuş ise de; yargılama esnasında banka teminat mektubunun nakde çevrildiği hususu davalı beyanı ile sabit olduğundan davaya bedel iadesi davası olarak devam edilmiştir. Davacı vekili 21/09/2022 tarihli dilekçesi ile taleplerinin tüm davalılara yönelik olduğunu beyan etmiştir.

Uyuşmazlığın çözümü teknik ve özel bilgi gerektirdiğinden bilirkişi raporları alınmıştır.

Taraf defterlerini, sunulan belgeleri detaylı olarak inceleyen kök ve ek bilirkişi raporlarına göre davacının davalı tarafa talep ettiği tutarın da üzerinde miktarda borçlu olduğu anlaşılmakla davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...

Esas sayılı dosyasında; davacı ile davalı arasında bayilik sözleşmesi imzalandığının ve sözleşmenin davalı tarafından feshedildiğinin çekişmesiz olduğu, yukarıda açıklandığı üzere feshin haklı nedene dayanmadığı, 24/02/2016 tarihli Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca davalının yıllık 345 tonluk alım taahhüdünde bulunduğu, aksi halde almadığı her ton için 70 USD ödeme borcu altına girdiği, her ne kadar davacı vekili tarafından bu kalem "kâr mahrumiyeti" olarak adlandırılmış ise de hukuki nitelendirmenin hakime ait olduğu ve iddianın ileri sürülüş biçimine göre istemin "eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart" istemine ilişkin olduğu,

alınan ayrıntılı ve gerekçeli 20/12/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının talep edebileceği cezai şart tutarının 64.946,07 USD olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği, fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 16.236,51 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Ayrıca sözleşmenin 15/c maddesi uyarınca fesih ile borç muaccel olacağından fesih tarihinden itibaren faize hükmedilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında eksik ürün alımı yönünden; yukarıda açıklandığı üzere taraflar arasındaki sözleşme davalı tarafından haksız olarak feshedilmiştir. Yine taraflar arasında imzalanan Ürün Alım Taahhütnamesi uyarınca davalı yıllık 240 ton ürün almayı taahhüt etmiştir.

Her ne kadar davacı vekili tarafından bu kalem "kâr mahrumiyeti" olarak adlandırılmış ise de hukuki nitelendirmenin hakime ait olduğu ve iddianın ileri sürülüş biçimine göre istemin "eksik ürün alımından kaynaklı cezai şart" istemine ilişkin olduğu, alınan ayrıntılı ve gerekçeli 20/12/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının talep edebileceği cezai şart tutarının 55.800,00 USD olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği,

fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 13.950,00 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında cezai şart yönünden; taraflarca imzalanan 24/02/2016 tarihli Çerçeve Protokolün 13/c maddesi uyarınca sözleşmeyi haklı nedene dayanmaksızın fesheden davalının 250.000,00 USD ödemekle yükümlü olduğu, bu miktarın davalının ekonomik yönden mahvına sebep olabileceğinin tespit edildiği, fahiş cezai şart miktarının ahlaka aykırılık teşkil etmesi nedeniyle tenkisinin gerektiği anlaşılmakla sözleşmenin ayakta kalma süresi ve tarafların haklılık durumu ile sosyal ve ekonomik koşulları gözetilerek takdiren %75 oranında indirim yapılmak suretiyle davacının alacağının 62.500,00 USD olduğu kanaatine varılmış ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında yatırım bedeli alacağı yönünden; taraflarca imzalanan 24/02/2016 tarihli Çerçeve Protokolün 7. maddesi uyarınca davalının 252.263,00 USD yatırım bedeli borcunu kabul ettiği, davalının edimlerini ifası halinde davacının bu bedeli talep etmeyeceğini taahhüt ettiği, ancak bayinin sözleşmenin sona ermesine sebep olması halinde sözleşmenin kalan süresi yönünden bedeli iade edeceğinin kararlaştırıldığı (madde 7/2), davalının feshinin haklı nedene dayanmadığı anlaşılmakla davacının bu kalem yönünden 173.579,57 USD alacaklı olduğu görülmüş ve taleple bağlılık ilkesi uyarınca istem kabul edilmiştir. Bununla beraber bu kalem yönünden temerrüt için yazılı bildirim şartı öngörüldüğünden faize dava tarihinden itibaren hükmedilmiştir.

Birleşen .... Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyasında cari hesap (ariyet) alacağı yönünden; taraf defterlerini ayrıntılı olarak inceleyen gerekçeli 15/05/2023 tarihli bilirkişi raporuna göre davacının 115.853,66 TL alacaklı olduğu, esasen bu talebe konu olan ariyetlerin davalıya teslim edildiğinin davacı tarafından sunulan yazılı delil ile de kanıtlandığı, ariyetlerin iade edildiğine dair davalı tarafından iddia veya delil getirilmediği gözetilerek istem kabul edilmiştir.

Son olarak; işbu davadaki taleplerden yatırım bedeli alacağı dışındaki alacaklar yönünden fesihten itibaren 7 iş günlük ödeme süresi belirlendiği dikkate alınarak (Çerçeve Protokol madde 13/a) temerrüt buna göre belirlenmiş ve TL bazlı alacaklar yönünden açıkça avans faizi uygulanması yönünde talep bulunmadığından yasal faize hükmedilmiştir.

Katip ... · e-imzalıdır Hakim ... · e-imzalıdır